Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου: Το γεωπολιτικό εμπόδιο, η στάση της Λευκωσίας στο σενάριο εμπλοκής «για λόγους ανωτέρας βίας» και το νέο ραντεβού με Κομισιόν για 26 Αυγούστου

Την εκτίμηση ότι το βασικό θέμα στο οποίο σκοντάφτει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου είναι η άρνηση της κυπριακής πλευράς να αναλάβει το γεωπολιτικό ρίσκο που της αναλογεί, και δευτερευόντως το οικονομικό σκέλος, ενισχύουν οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών γύρω από το έργο. 

Αναδεικνύεται και από την χθεσινή, τρίτη κατά σειρά σε ένα μήνα, και ξανά άκαρπη, τηλεδιάσκεψη της εκπροσώπου της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας της Κομισιόν με όλους τους εμπλεκόμενους, οι οποίοι ναι μεν ανανέωσαν το ραντεβού για τις 26 Αυγούστου, ωστόσο από τα θέματα που τέθηκαν στο τραπέζι, στο γεωπολιτικό δεν διαφαίνεται η παραμικρή εξέλιξη. 

Στο θέμα της ανάκτησης των δαπανών κατά την κατασκευαστική περίοδο, η Κομισιόν λέγεται ότι επανέλαβε τις γνωστές προειδοποιήσεις και την απογοήτευή της που δεν υπάρχει προόδος, ενώ η ΡΑΕΚ ζήτησε χρόνο έως τις 26 Αυγούστου για να μελετήσει τα στοιχεία που της απέστειλε τη Παρασκευή ο ΑΔΜΗΕ, αφήνοντας, όπως λένε οι πληροφορίες, μια αμυδρή αίσθηση ότι ίσως να έχουμε εξελίξεις.

Εδώ, ο ΑΔΜΗΕ επιμένει ότι τυχόν μετάθεση της ανάκτησης κατά μια 5ετία των 200 εκατ. ευρώ που υπολογίζει ότι θα εισπράξει στην εξαετία 2025-2030, καθιστά το Net Present Value του έργου, αρνητικό κατά 100 εκατ ευρώ. Και κανείς ενδιαφερόμενος δεν θα δεχθεί να επενδύσει σε ένα έργο με αρνητικη καθαρή παρούσα αξία, όπως και καμία τράπεζα δεν θα δεχθεί να το χρηματοδοτήσει.

Στο ζήτημα της «τρύπας» των 100 εκατ. ευρώ που έχει δημιουργηθεί στον προϋπολογισμό του έργου, έπειτα από την απόφαση της Λευκωσίας να μη χορηγήσει ισόποση επιδότηση, η κυπριακή αρχή φέρεται να είπε ότι έχει βρει τη λύση, αναφερόμενη στον επιμερισμό του με αναλογία 63%-37% στους Κύπριους και τους Ελληνες καταναλωτές.

Στο θέμα ωστόσο, για το οποίο δεν προκύπτει πρόοδος, αφορά την άρνηση της κυπριακής πλευράς να αναλάβει την ευθύνη για το τι θα συμβεί σε περίπτωση γεωπολιτικού κωλύματος. Μια εκκρεμότητα που από τότε που ξεκίνησε η διελκυστίνδα της ελληνικής με τη κυπριακή πλευρά, είχε μείνει στη σκιά των οικονομικών διαφορών, ωστόσο φαίνεται ότι είναι πιο σημαντική από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Τι θα σήμαινε μια εμπλοκή στο γεωπολιτικό

Αφορά το αίτημα του ΑΔΜΗΕ, ότι εφόσον το έργο διακοπεί λόγω σοβαρού κινδύνου ή άλλης εμπλοκής, για την οποία αποδεδειγμένα δεν θα ευθύνεται ο διαχειριστής, υπονοώντας τη στάση της Τουρκίας, να μπορεί να ανακτήσει όλες τις δαπάνες που θα έχουν μέχρι τότε γίνει. Αίτημα που η ελληνική ΡΑΑΕΥ έχει κάνει αποδεκτό, μετά από δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης ότι λόγω της γεωστρατηγικής σημασίας του έργου, αυτό πρέπει να προχωρήσει, χωρίς τον κίνδυνο να επιβαρυνθεί ο φορέας υλοποίησης σε περίπτωση γεωπολιτικού κωλύματος.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η κυπριακή ρυθμιστική αρχή, ερωτηθείσα χθες σχετικά, άφησε να εννοηθεί ότι δεν έχει λάβει καμία σχετική έγκριση από τη Λευκωσία. Δίχως το πράσινο φως από τη κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, δεν υπάρχει περίπτωση η ΡΑΕΚ να δεχθεί να μετακυλίσει με δική της ευθύνη στους καταναλωτές το γεωπολιτικό ρίσκο, όπως γράφουν και τα κυπριακά μέσα. Και αν δεν λυθεί το θέμα, απλά δεν πρόκειται να προχωρήσει το έργο.

Σημειωτέον ότι παλαιότερη απόφαση του κύπριου ρυθμιστή από το 2023, όταν ο φορέας υλοποίησης και promoter του έργου ήταν η Euroasia Interconnector, άφηνε ανοικτό ένα παράθυρο. Aνέφερε ότι «ενδέχεται» να επιτραπεί να ανακτηθούν από τον φορέα υλοποίησης οι δαπάνες του στο σενάριο εμπλοκής του έργου, λόγω κάποιου σοβαρού κινδύνου και χωρίς δική του ευθύνη.

Η Λευκωσία και οι δισταγμοί

Εδώ και καιρό, ο ΑΔΜΗΕ ζητά να διαγραφεί η λέξη «ενδέχεται» και να γίνει πιο σαφής η σχετική αναφορά, όπως αυτή που έχει εγκρίνει η ελληνική ρυθμιστική αρχή, κάτι που η Κομισιόν λέγεται ότι θεωρεί εύλογο αίτημα. Στο σενάριο δηλαδή που η Τουρκία καταφέρει να μπλοκάρει το έργο, ο promoter να μη χάσει το 63% των δαπανών (π.χ. πληρωμές προς τη Nexans για τη κατασκευή του καλωδίου) που θα έχει μέχρι τότε κάνει, παρά να μπορεί να τις ανακτήσει.

Η κυπριακή ωστόσο πλευρά δεν δείχνει διατεθειμένη να προχωρήσει το θέμα. Στάση που μπορεί να επιδέχεται διαφόρων ερμηνειών, όπως για παράδειγμα, ότι η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη δεν θα ήθελε να επωμιστεί τις πολιτικές επιπτώσεις από τυχόν επιβάρυνση των κυπρίων καταναλωτών για ένα έργο που δεν θα έχει γίνει επειδή δεν ήθελε ο Ερντογάν.

Εφόσον τα πράγματα παραμείνουν ως έχουν, ισχύει ό,τι και με ένα αρνητικό Νet Present Value. Κανείς επενδυτής δεν θα δεχόταν να μπει σε ένα έργο με υπαρκτό γεωπολοτικό ρίσκο, όπως και καμία τράπεζα δεν θα το χρηματοδοτούσε, εφόσον δεν υπήρχε η εγγύηση ότι δεν θα έχαναν τα χρήματά τους στο σενάριο εμπλοκής για γεωπολιτικούς λόγους.

Η Τουρκία, η Κάσος και οι νέες έρευνες

Αν και η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να κινείται με πολύ προσεκτικά βήματα στη συγκεκριμένη υπόθεση, αρχίζει και σχηματίζεται η αίσθηση ότι η κυπριακή πλευρά θα ήθελε να αφήσει το γεωπολιτικό ρίσκο πάνω στην Αθήνα. Δίχως εκείνη να επωμιστεί το μερίδιο που της αναλογεί για ένα έργο που είναι η άμεσα ωφελούμενη.

Σύμφωνα με μια δεύτερη ανάγνωση, η στάση της Λευκωσίας, να μη δέχεται να αναλάβει το γεωπολιτικό κίνδυνο για την πόντιση ενός καλωδίου, το οποίο δεν αφορά θέματα υφαλοκρηπίδας, θα μπορούσε να περιπλέξει περαιτέρω τα πράγματα.

Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, αποφεύγοντας να δεσμευτεί για το γεωπολιτικό ρίσκο, καλλιεργεί εντυπώσεις και στέλνει τα λάθος μηνύματα στην πλευρά που παρακολουθεί από κοντά τη πολύμηνη διελκυστίνδα με την Αθήνα. Τόσο ενόψει του νέου γύρου ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση από το ιταλικό πλοίο «Ievoli Relume» από το φθινόπωρο, όσο και ενόψει των επόμενων βημάτων της Λευκωσίας στο πρόγραμμα για έρευνες υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ, το οποίο αφορά θέματα υφαλοκρηπίδας. Ειδικά σε μια συγκυρία όπου η Τουρκία έχει κάνει σαφές ότι δεν πρόκειται να παραιτηθεί της παρέμβασής της εν είδει τοποτηρητή στην Αν. Μεσόγειο, επιχειρώντας να παγιωθεί η τουρκολιβυκή οριοθέτηση. 

Τα όσα έγιναν στη Κάσο τον Ιούλιο δείχνουν ότι η Άγκυρα επιχειρεί να αμφισβητήσει την ελευθερία της πόντισης καλωδίων, παρ' ότι αυτά δεν μπορούν να παρεμποδίζονται με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας (1982).

Επιχειρεί, όπως λένε οι ειδικοί, με μια δικής της έμπνευσης «δημιουργική ερμηνεία» του διεθνούς δικαίου, να παγιδεύσει έρευνες βυθού για το καλώδιο, παρόμοιες με αυτές του πλοίου «Ievoli Relume», στο πλέγμα των δικαιωμάτων του παράκτιου κράτους επί της υφαλοκρηπίδας.

Το έχει κάνει και σε παλαιότερες περιόδους έντασης και θεωρείται βέβαιο ότι θα το ξανακάνει. Ενα ερώτημα επομένως είναι κατά πόσο ο δισταγμός της Λευκωσίας να αναλάβει το γεωπολιτικό ρίσκο για τη διασύνδεση είναι σαν να αναγνωρίζει στην Αγκυρα ρόλο οιονεί τοποτηρητή στην ευρύτερη περιοχή.