Άρθρο Ν. Τσάφου στο energypress: Τα μεγάλα ενεργειακά στοιχήματα της χώρας

Η Ελλάδα έχει αλλάξει σελίδα ενεργειακά: από μια χώρα εσωστρεφή, που εισάγει ενέργεια, και που βρίσκεται στην περίμετρο του ευρωπαϊκού ενεργειακού χάρτη, έχουμε μετατραπεί σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τα διυλιστήρια μας και οι υποδομές φυσικού αερίου παρέχουν ενεργειακή ασφάλεια σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το βασικό ερώτημα είναι πως θα συνεχίσουμε να χτίζουμε πάνω σε αυτό το οικοδόμημα – και αυτός ο δρόμος περνάει μέσα από μερικά μεγάλα ενεργειακά στοιχήματα.

Το πρώτο στοίχημα είναι να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο. Εδώ χρειαζόμαστε καταρχήν έναν εξορθολογισμό στο χωροταξικό σχεδιασμό -- κάτι που πετυχαίνουμε με το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, που από τη μία επιτρέπει τη συνεχιζόμενη αξιοποίηση του εθνικού μας πλούτου και, από την άλλη, βάζει σαφείς κανόνες και περιορισμούς έτσι ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη συναίνεση από τις τοπικές κοινωνίες.

Το δεύτερο είναι η αποθήκευση. Η αλήθεια είναι ότι άλλες χώρες ενσωμάτωσαν την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας πιο γρήγορα από ότι κάναμε εμείς. Βέβαια ο δρόμος που ακολουθήσαμε έχει μια οικονομική λογική: όταν μια τεχνολογία ωριμάζει, και το κόστος της πέφτει, είναι εύλογο να περιμένεις – αλλιώς εγκλωβίζεσαι σε ψηλό κόστος για πολλά χρόνια (όπως κάναμε πριν 15 χρόνια με τα φωτοβολταϊκά).

Η αποθήκευση έχει πάρει πλέον το δρόμο της. Οι διαγωνισμοί από το Ταμείο Ανάκαμψης ήδη έχουν φέρει τα πρώτα έργα στην αγορά. Το εμβληματικό έργο αντλησιοταμίευσης στην Αμφιλοχία επίσης προχωρά, ενώ το σταδιακό άνοιγμα της αφοράς θα δώσει νέα ώθηση. Πρόσφατα η χώρα μας δεσμεύτηκε προς την Κομισιόν να εγκαταστήσει 3 GW αποθήκευση την περίοδο 2026 2028.

Το τρίτο είναι τα δίκτυα. Εδώ πρέπει να κλείσουμε το κενό μιας χαμένης δεκαετία όπου οι επενδύσεις στα δίκτυα συρρικνώθηκαν σημαντικά. Από το 2019 έχουμε τριπλασιάσει τις επενδύσεις στα δίκτυα, με πιο εμβληματικό έργο την διασύνδεση των νησιών – περιορίζοντας σταδιακά ένα βαρίδι που βαραίνει τους καταναλωτές με περίπου 800 εκατ. (Ε) το χρόνο.

Ταυτόχρονα τρέχουν οι επενδύσεις στο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ. Το πρόγραμμα των έξυπνων μετρητών προχωράει και στο τέλος του έτους ήδη θα υπάρχει δυνατότητα τηλεμέτρησης για τα 2/3 της κατανάλωσης στο σύστημα του ΔΕΔΔΗΕ, ενώ μέχρι το 2030 θα καλύπτει το σύστημα όλη την επικράτεια. Ο ρυθμός των υπογειοποιήσεων έχει οκταπλασιαστεί σε σχέση με το 2019, σε μεγάλο βαθμό λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης. Και φυσικά βλέπουμε ήδη την μείωση στις ρευματοκλοπές – με το ανάλογο όφελος για τον καταναλωτή.

Το τέταρτο στοίχημα είναι η σταδιακή και λελογισμένη ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών. Ήδη χτίζεται το πρώτο έργο υδρογόνου μεγάλης κλίμακας, ενώ προχωράει επίσης και η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα – ένα σημαντικό εγχείρημα για την εγχώρια βιομηχανία. Τα υπεράκτια αιολικά πάρκα και το βιομεθάνιο αποτελούν βραχυπρόθεσμες ευκαιρίες, ενώ σε βάθος χρόνου, υπάρχει και η πυρηνική ενέργεια, όπου η τεχνολογία αλλάζει σημαντικά, και που η χώρα μας οφείλει να εξετάσει σοβαρά.

Το πέμπτο είναι η καλύτερη αξιοποίηση των εθνικών μας πόρων. Η χώρα μας έχει παράδοση στην εξόρυξη και την εκμετάλλευση ορυκτών πρώτων υλών. Βασισμένοι σε αυτή την παράδοση, επεκτείνουμε τη δραστηριότητα σε νέους κλάδους – χρυσός, χαλκός, γάλλιο – επικαιροποιώντας το θεσμικό πλαίσιο, ενώ φυσικά επιταχύνουμε και τις έρευνες για υδρογονάνθρακες, έτσι ώστε να αποκτήσουμε μια ακριβή εικόνα για τον εθνικό μας πλούτο.

Το έκτο στοίχημα είναι η περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα μας στέλνει πετρελαιοειδή, φυσικό αέριο, και ηλεκτρική ενέργεια στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχει μια σοβαρή παραγωγική βάση στην Ελλάδα και γιατί έχουμε αναπτύξει τις κατάλληλες υποδομές για να μπορέσουμε να παίξουμε αυτό το ρόλο. Σε αυτή την ακριβώς την κατεύθυνση πρέπει να συνεχίσουμε για να εξασφαλίσουμε και την δική μας ασφάλεια αλλά και τις ευρύτερης περιοχής.

Το έβδομο είναι η συνεχής ορθολογική χρήση Ευρωπαϊκών κονδυλίων. Κλείνει σιγά σιγά ο κύκλος του Ταμείο Ανάκαμψης που οδήγησε σε μια ιστορική επένδυση στην εξοικονόμηση ενέργειας, στις ΑΠΕ, στα δίκτυα, στην αποθήκευση και που τόνωσε την εγχώρια βιομηχανία. Έρχονται τώρα νέα ταμεία – της Απανθρακοποίησης των Νησιών, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού. Η σωστή διαχείριση αυτών των πόρων αποτελεί βασική προτεραιότητα για το ΥΠΕΝ.

Το όγδοο είναι η προσαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ενέργεια και το κλίμα. Τα τελευταία χρόνια η χώρα μας έχει δείξει ότι μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή πολιτική: από την σύσταση της ομάδας κρούσης για την ενέργεια (Task Force) μέχρι την Στρατηγική για τα Δίκτυα, οι θέσεις της χώρας μας γίνονται πλέον και ευρωπαϊκές θέσεις.

Βέβαια απέχουμε ακόμα από μια ενιαία αγορά ενέργειας στην Ευρώπη. Και η Ευρώπη ακόμα αναζητά τη σωστή ισορροπία μεταξύ της απανθρακοποίησης αλλά και της βιομηχανικής ευρωστίας και κοινωνικής συνοχής. Είναι μια συζήτηση στην οποία η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά, προβάλλοντας λύσεις που επιτρέπουν την συνεχιζόμενη μείωση των εκπομπών με την διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας.

Το ένατο είναι η μείωση των ενεργειακών ανισοτήτων. Η χώρα μας ακόμα ανακάμπτει από την οικονομική κρίση που όξυνε την ενεργειακή ένδεια. Οι επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας, και στην ανανέωση του ενεργειακού εξοπλισμού, ήδη βοηθούν τις κοινωνικές ομάδες που πιέζονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο μας δίνει επιπλέον εργαλεία για να καταπολεμήσουμε την ενεργειακή ένδεια – σε συνδυασμό με την αποκλιμάκωση των τιμών και την αύξηση των εισοδημάτων.

Και το δέκατο μεγάλο στοίχημα – και ίσως το πιο σημαντικό – είναι να πετύχουμε μια ενεργειακή μετάβαση που θα ρίξει το ενεργειακό κόστος. Σε ένα βαθμό αυτό θα προέλθει από όλα τα παραπάνω – από τις ΑΠΕ και την αποθήκευση, από τις επενδύσεις στα δίκτυα και την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών, από την αξιοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων και από μια πιο ισορροπημένη ευρωπαϊκή στρατηγική.

Αλλά όπως έχουν δείξει τα τελευταία χρόνια, τίποτα δεν έρχεται νομοτελειακά – πάντα υπάρχουν εξωγενείς παράγοντες, ενώ όσο αλλάζει το ενεργειακό μείγμα, τόσο αλλάζουν και οι απαιτήσεις. Άρα πάνω από όλα πρέπει να είμαστε προσηλωμένοι σε αυτό που ενδιαφέρει τον κόσμο πάνω από όλα: πως θα αποκτήσομε ενέργεια σε προσιτή τιμή.

____________

Ο Νίκος Τσάφος είναι υφυπουργός περιβάλλοντος και ενέργειας.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2026 που εξέδωσε για 15^η συνεχή χρονιά η ομάδα του energypress.