Περικοπές ΑΠΕ: Θολό σκηνικό επενδυτικής αβεβαιότητας και ανασφάλειας Δικαίου

Η τεχνική, γεωπολιτική και επιστημονική πολυπλοκότητα του τομέα της ενέργειας οδηγούν στην επίταση της ανάγκης για έγκαιρη, τεχνοκρατικά ορθή και σταθερή νομοθέτηση. Σε διαφορετική περίπτωση το επενδυτικό κλίμα πλήττεται καίρια, οι δε επενδυτικές ευκαιρίες επιφυλάσσονται αποκλειστικά σε λίγους, ευρισκομένους εντός ενός πλαισίου συστημικών εξισορροπήσεων και "ανταλλαγών" - ο νοών νοείτω. Κεντρική πρόκληση συνεπώς στον τομέα της ενεργειακής νομοθέτησης και ρύθμισης συνιστά η έγκαιρη κανονιστική παρέμβαση με θέση σαφών και διαφανών κανόνων, οι οποίοι δεν θα αλλάζουν αναδρομικά κατά το δοκούν.  Σήμερα, το στοίχημα είναι ο συγκερασμός της επίτευξης των στόχων αφενός για αυξημένη διείσδυση πράσινης ενέργειας και απανθρακοποίηση και αφετέρου για τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού και των δικτύων.

Το τελευταίο διάστημα λαμβάνουν χώρα με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό και ένταση περιοδικές περικοπές ηλεκτροπαραγωγής έργων ΑΠΕ, φαινόμενο συνδεδεμένο με την αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ, χωρίς όμως την παράλληλη επαρκή και έγκαιρη πρόνοια για τη συσχέτιση της επενδυτικής δραστηριότητας με τα δεδομένα της ζήτησης αλλά και την έγκαιρη συγκρότηση μηχανισμών προληπτικής ανάσχεσης του φαινομένου, όπως έργα αποθήκευσης ενέργειας και αναβάθμισης των δικτύων διανομής και μεταφοράς. Η ασφαλής λειτουργία του συστήματος ηλεκτροδότησης προς διασφάλιση της περαιτέρω ανάπτυξης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές αποτελεί ενωσιακή επιταγή, κατοχυρωμένη ήδη με την Οδηγία 2009/28/ΕΚ. Σε περιπτώσεις, ωστόσο, που παρίσταται, σύμφωνα με αντικειμενικά κριτήρια, αναγκαιότητα για τη λήψη μέτρων περιορισμού της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, προκειμένου να εξασφαλισθούν η ασφάλεια του εθνικού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και ο ενεργειακός εφοδιασμός, τα κράτη μέλη δύνανται να επιβάλλουν σχετικές περικοπές, οι οποίες όμως, ως έκτακτο μέτρο ανάγκης, υπόκεινται σε σημαντικές προϋποθέσεις.

Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 943/2019, οι Διαχειριστές μεριμνούν ώστε να δίδεται προτεραιότητα έγχυσης της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας σε έργα ΑΠΕ στο βαθμό που το επιτρέπει η ασφαλής λειτουργία του εθνικού συστήματος. Τυχόν επιβαλλόμενες περικοπές οφείλουν να βασίζονται σε διαφανή και αμερόληπτα κριτήρια που δεν εισάγουν μη αντικειμενικά δικαιολογήσιμες διακρίσεις και επιλεκτικότητες. Επίσης, σύμφωνα με το κείμενο ενωσιακό νομοθετικό πλαίσιο, τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν, λαμβάνοντας τα δέοντα επιχειρησιακά μέτρα, για την ασφάλεια του δικτύου και της αγοράς, προκειμένου να ελαχιστοποιούνται οι περιορισμοί στην έγχυση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ.

Στη χώρα μας ο προσφάτως ψηφισθείς ν. 5106/2024 (ΦΕΚ Α’ 63/01-05-2024) για τη ρύθμιση ζητημάτων αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, περιλαμβάνει και διατάξεις που αφορούν τη δημιουργία ηλεκτρικού χώρου για ΑΠΕ/ΣΗΘΥΑ. Σε γενικές γραμμές, ο νόμος φραστικά συντάσσεται με την ανάγκη επαύξησης της διαφάνειας και νομικής σαφήνειας. Ωστόσο, παρά τη θετική πρόθεση του νομοθέτη, υφίστανται σημεία που δικαιολογούν νομική περίσκεψη. Συγκεκριμένα, ο νέος νόμος χορηγεί ευρύτατη εξουσιοδότηση προς τον αρμόδιο υπουργό ο οποίος θα καθορίζει πλέον -εκτός από τα προαναφερθέντα- και τα όρια επιβολής περιορισμών έγχυσης στους σταθμούς ΑΠΕ /ΣΗΘΥΑ, τις προτεραιότητες επιβολής τους καθώς και τη συνεργασία των τελευταίων με σταθμούς αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, για κάθε επιμέρους αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Αγορά Επόμενης Ημέρας, Ενδοημερήσια Αγορά, Αγορά Εξισορρόπησης). Επιπλέον, προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής ακόμη και επιπλέον περιορισμών έγχυσης στο πλαίσιο συμβατικών όρων σε προσφορές και συμβάσεις σύνδεσης, επίσης κατόπιν σχετικής υπουργικής απόφασης.

Οι εστίες νομικού προβληματισμού εντοπίζονται κυρίως στη γενικότητα και την ασάφεια των παρεχόμενων προς τον αρμόδιο Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξουσιοδοτήσεων καθώς και στον περισσότερο διακηρυκτικό παρά κανονιστικό προσανατολισμό των ρυθμίσεων. Όπως προανέφερα ωστόσο, με βάση τις κείμενες κανονιστικές διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, η ανακατανομή ηλεκτροπαραγωγής και η ανακατανομή απόκρισης ζήτησης πρέπει να βασίζονται σε αντικειμενικά, διαφανή κριτήρια που δεν εισάγουν διακρίσεις και ανακατανέμουν τους πόρους με χρήση μηχανισμών που βασίζονται στην αγορά, ενώ υφίσταται -κατά περίπτωση- υποχρέωση πρόβλεψης οικονομικής αποζημίωσης των παραγωγών. Οποιαδήποτε παρέκκλιση δικαιολογείται μόνο εάν δεν υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική επιλογή. Να επισημανθεί τέλος, ότι το εν λόγω επαχθές μέτρο των εκτεταμένων ασύντακτων περικοπών, το οποίο ήδη επί μήνες εφαρμόζεται από τους Διαχειριστές στη χώρα μας, εφόσον υιοθετείται για την αντιμετώπιση προβλήματος ουδόλως απρόβλεπτου και αιφνιδίου, όφειλε να έχει τύχει σαφούς νομοθετικής οριοθέτησης δια της θέσπισης σαφών κανόνων και ασφαλιστικών δικλείδων διαφάνειας προ της εκκίνησης εφαρμογής του και όχι εκ των υστέρων.  

Το ζήτημα είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα και την προοπτική των ενεργειακών επενδύσεων στις ΑΠΕ και οφείλει να αντιμετωπισθεί, έστω τώρα, με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα. Στην ελληνική ενεργειακή αγορά η ex ante θέσπιση σαφών κανόνων του παιχνιδιού που δεν θα αλλάζουν εκ των υστέρων αναιρώντας κάθε νομική και επενδυτική ασφάλεια, είναι διαρκές ζητούμενο. Σύμφωνα με τις υφιστάμενες προβλέψεις, το πρόβλημα των ασύντακτων περικοπών "κατά το δοκούν" αναμένεται να παραμείνει και να επιταθεί. Αν κάτι μπορώ να επισημάνω όχι τόσο εκ της πανεπιστημιακής μου ιδιότητας, αλλά εκ της καθημερινής επαγγελματικής μου εμπειρίας ως δικηγόρου είναι ότι ο αριθμός των επενδυτών που προσανατολίζεται, ενόψει τούτου, είτε να αποδεσμευθούν από υφιστάμενες επενδύσεις τους είτε να  μην προχωρήσουν ήδη εκκινηθείσες, διαρκώς αυξάνεται.

Σ' ένα ήδη δυσχερές επενδυτικό περιβάλλον, η υιοθέτηση ορθής και έγκαιρης νομοθέτησης έχει καταλυτική σημασία. Η εγχώρια ενεργειακή αγορά έχει πολλάκις «πληρώσει» με αναδρομικές, δικαιοκρατικά και νομικά έκθετες νομοθετικές ρυθμίσεις, την έλλειψη έγκαιρης και διαφανούς παρέμβασης εκ μέρους της Πολιτείας και την έλλειψη θέσπισης σαφών κανόνων του παιχνιδιού που δεν θα αλλάζουν παρέχοντας στοιχειώδη νομική ασφάλεια. Ας ελπίσουμε σε μια ουσιαστική βελτίωση σε αυτόν τον τομέα, καθότι τούτο συνιστά προϋπόθεση κάθε σοβαρού και θελκτικού επενδυτικού περιβάλλοντος.

__________

* Ο Καθηγητής Αντώνης Μεταξάς, είναι Διευθύνων Εταίρος της Δικηγορικής Εταιρείας "Μεταξάς & Συνεργάτες" και Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ενεργειακής Ρύθμισης.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2024 που εξέδωσε για 13^η χρονιά το επιτελείο του energypress.