Ισορροπία του τρόμου στην αγορά ενέργειας - Νέα υψηλά για αέριο και πετρέλαιο, απειλή για οικονομία, επιχειρήσεις, νοικοκυριά

Σε ισορροπία του τρόμου βρίσκεται η διεθνής αγορά ενέργειας, με το πετρέλαιο να έχει επιστρέψει πάνω από το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων και το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο να κινείται σε επίπεδα που παραπέμπουν στην ενεργειακή κρίση. Και μπορεί στο τέλος της περασμένης εβδομάδας να καταγράφηκε μια μικρή αποκλιμάκωση, ωστόσο αυτή ελάχιστα αλλάζει τη μεγάλη εικόνα, ότι η Ευρώπη και Ελλάδα βρίσκονται μπροστά στον κίνδυνο να μπουν στον χειμώνα με πολύ ακριβότερη ενέργεια, αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις και μια νέα απειλή για επιχειρήσεις και οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Το Brent έκλεισε την Παρασκευή κοντά στα 104 δολάρια το βαρέλι, έχοντας πραγματοποιήσει άλμα περίπου 9% μέσα σε μία εβδομάδα. Αντίστοιχα, το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο υποχώρησε μεν κάτω από τα 81 ευρώ/MWh, ωστόσο παραμένει κοντά στα υψηλότερα επίπεδα από τον Δεκέμβριο του 2022, έχοντας ενισχυθεί περισσότερο από 11% μέσα στην εβδομάδα.

Δηλαδή μέσα σε λίγες εβδομάδες η διεθνής αγορά έχει μετακινηθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο ενεργειακού κόστους και το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτό συμβαίνει πριν ξεκινήσει ο χειμώνας.

Διπλή απειλή στα Στενά

Το νέο περιστατικό στα Στενά του Ορμούζ ήρθε να υπενθυμίσει πόσο εύθραυστη είναι η κατάσταση. Σύμφωνα με τη βρετανική UKMTO, βλήμα έπληξε πλοίο που κινούνταν μέσω των Στενών, προκαλώντας πυρκαγιά, ενώ το πλήρωμα απομακρύνθηκε από τις τοπικές αρχές.

Το συμβάν θα ήταν από μόνο του αρκετό για να προκαλέσει νευρικότητα στις αγορές. Έρχεται όμως μόλις μία ημέρα μετά την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να κλείσει προσωρινά τον στρατηγικής σημασίας East-West Pipeline έπειτα από επίθεση με drones.

Ο αγωγός των περίπου 1.200 χιλιομέτρων έχει εξελιχθεί τους τελευταίους έξι μήνες σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες παγκοσμίως, καθώς επέτρεπε στη Σαουδική Αραβία να παρακάμπτει τα ουσιαστικά αποκλεισμένα Στενά του Ορμούζ και να διοχετεύει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Μέσω αυτού μεταφέρονταν 4 έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4%-5% της παγκόσμιας προσφοράς.

Η αγορά βρίσκεται επομένως αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δυσμενές σενάριο καθώς παρουσιάζονται προβλήματα όχι μόνο στην κύρια δίοδο του Ορμούζ αλλά και στην εναλλακτική διαδρομή που χρησιμοποιήθηκε για να παρακαμφθεί.

Ταυτόχρονα, η προέλαση των Χούθι στην Υεμένη έχει αυξήσει την απειλή και για το Bab el-Mandeb, στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Οι Χούθι έφθασαν στο στρατηγικής σημασίας νησί Perim, γεγονός που ενισχύει τις ανησυχίες ότι η κρίση μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα τις δύο βασικές θαλάσσιες πύλες της περιοχής.

Με απλά λόγια, η αγορά καλείται πλέον να τιμολογήσει όχι μόνο τον κίνδυνο του Ορμούζ, αλλά την πιθανότητα μιας διπλής ασφυξίας στις ενεργειακές οδούς της Μέσης Ανατολής.

Η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη

Για την ευρωπαϊκή οικονομία, πάντως, ίσως ακόμη μεγαλύτερη σημασία από το πετρέλαιο έχει το φυσικό αέριο.

Το Ορμούζ αποτελεί δίοδο για περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG, με τις διαταραχές να πλήττουν ιδιαίτερα τις εξαγωγές του Κατάρ. Η Ευρώπη, έχοντας αποκοπεί σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό αέριο, εξαρτάται πλέον πολύ περισσότερο από την παγκόσμια αγορά LNG και συνεπώς από τη δυνατότητά της να προσελκύει φορτία σε ανταγωνισμό με την Ασία.

Ενόψει του χειμώνα οι ευρωπαϊκές αποθήκες βρίσκονται περίπου στο 67%, χαμηλότερα από τα ιστορικά επίπεδα για την εποχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε πρόβλημα επάρκειας. Σημαίνει όμως ότι διαθέτει μικρότερο μαξιλάρι ασφαλείας ακριβώς τη στιγμή που το κόστος αντικατάστασης των χαμένων φορτίων LNG αυξάνεται δραματικά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαβεβαιώσει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού τον χειμώνα. Το πραγματικό ερώτημα, είναι όχι εάν θα υπάρχει αέριο, αλλά σε ποια τιμή θα υπάρχει.

Εάν οι διαταραχές στις εξαγωγές του Περσικού Κόλπου συνεχιστούν και η Ευρώπη χρειαστεί περισσότερα φορτία από ΗΠΑ και άλλους παραγωγούς, θα πρέπει να τα διεκδικήσει απέναντι στους Ασιάτες αγοραστές. Και αυτό σημαίνει υψηλότερες τιμές.

Επηρεάζεται το ρεύμα

Για την Ελλάδα, το πρώτο μεγάλο κανάλι μετάδοσης της κρίσης είναι η αγορά ηλεκτρισμού. Το φυσικό αέριο παραμένει το καύσιμο που σε μεγάλο αριθμό ωρών καθορίζει την οριακή τιμή στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, η μετακίνηση του TTF από τα επίπεδα των 40-50 ευρώ/MWh σε επίπεδα κοντά ή πάνω από τα 80 ευρώ αλλάζει δραστικά την εξίσωση της χονδρεμπορικής.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν η παραγωγή των ΑΠΕ είναι περιορισμένη και αυξάνεται η συμμετοχή των μονάδων φυσικού αερίου στην κάλυψη της ζήτησης.

Εφόσον λοιπόν το σημερινό επίπεδο τιμών διατηρηθεί ή, ακόμη χειρότερα, υπάρξει νέα κλιμάκωση μέσα στον χειμώνα, η πίεση αναπόφευκτα θα περάσει από το TTF στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού και στη συνέχεια στα τιμολόγια λιανικής.

Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα για τους επόμενους μήνες: πόσο από το διεθνές ενεργειακό σοκ θα φθάσει τελικά στον Έλληνα καταναλωτή.

Στο τραπέζι οι επιδοτήσεις

Η κυβέρνηση από την πλευρά της έχει διαμηνύσει ότι παρακολουθεί τις εξελίξεις και ότι, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν, υπάρχει η δυνατότητα επαναφοράς επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Στην παρούσα φάση δεν υπάρχει απόφαση για μια νέα οριζόντια παρέμβαση. Η γραμμή είναι ότι θα πρέπει πρώτα να φανεί η διάρκεια και το μέγεθος της διεθνούς κρίσης, καθώς και σε ποιο βαθμό αυτή θα περάσει στις ελληνικές χονδρεμπορικές και λιανικές τιμές.

Ωστόσο, το εργαλείο των επιδοτήσεων παραμένει διαθέσιμο εάν υπάρξει μεγάλη επιβάρυνση των καταναλωτών. Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι εάν η σημερινή αναταραχή αποδειχθεί παροδική ή εάν εξελιχθεί σε μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση που θα συμπέσει με την αύξηση της χειμερινής ζήτησης.

Βενζίνη και πετρέλαιο θέρμανσης

Το δεύτερο μέτωπο για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι ήδη ορατό στα καύσιμα.

Με το Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, δημιουργούνται ισχυρές ανοδικές πιέσεις στις διεθνείς τιμές βενζίνης και diesel, οι οποίες σταδιακά περνούν και στην ελληνική αγορά.

Στην Ελλάδα η επίπτωση είναι ιδιαίτερα αισθητή λόγω του υψηλού φορολογικού βάρους των καυσίμων. Και εφόσον το πετρέλαιο παραμείνει σε τριψήφια επίπεδα, το πρόβλημα δεν θα περιοριστεί στη βενζίνη και στο diesel κίνησης. Θα μεταφερθεί και στο πετρέλαιο θέρμανσης, ακριβώς την περίοδο κατά την οποία αρχίζει η χειμερινή ζήτηση.

Έτσι, μια οικογένεια μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη ταυτόχρονα με ακριβότερη μετακίνηση, αυξημένο κόστος θέρμανσης και πιέσεις στον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος.

Ακόμη μεγαλύτερες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα για την ενεργοβόρο βιομηχανία.

Το ενεργειακό κόστος αποτελεί ήδη ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι στις ΗΠΑ και την Ασία. Μια νέα περίοδος ακριβού φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας θα διευρύνει ακόμη περισσότερο αυτή την απόσταση.

Παράλληλα, το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια επηρεάζει ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα: μεταφορές, logistics, ναυτιλία, αερομεταφορές, βιομηχανία και τελικά το κόστος των προϊόντων στο ράφι.

Αυτός είναι και ο μεγαλύτερος μακροοικονομικός φόβος, ένα νέο κύμα εισαγόμενου πληθωρισμού τη στιγμή που οι ευρωπαϊκές οικονομίες προσπαθούν να ισορροπήσουν μεταξύ ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και συγκράτησης των τιμών.

(Αναδημοσίευση από το capital.gr)