Το πλαφόν θα οδηγήσει στη μείωση των τιμών φυσικού αερίου;

Μετά από επανειλημμένες παλινδρομήσεις και με μεγάλη καθυστέρηση, το συμβούλιο των υπουργών ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατάληξε στην επιβολή  πλαφόν στο φυσικό αέριο 180 ευρώ/MWh ή περίπου στα 1.900 δολάρια/1.000 κυβικά, διάρκειας ενός έτους , θα αρχίσει να ισχύει μετά τις 25 Φεβρουαρίου 2023 και δε θα αφορά τις συναλλαγές εκτός χρηματιστηρίου ενέργειας.  Οι τιμές στα συμβόλαια του ολλανδικού χάμπ Title Transfer Facility (TTF) του επόμενου μήνα θα πρέπει να παραμείνουν για τρεις ημέρες πάνω από τα ανώτατα όρια των 180 ευρώ και να είναι μεγαλύτερες από 35 ευρώ από τις διεθνείς τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ώστε να ενεργοποιηθεί ο Μηχανισμός Διόρθωσης. Είναι κατ’ αρχή μια θετική εξέλιξη, αφού είχαν προταθεί αρκετά υψηλότερες οριακές τιμές, αλλά δεν είναι αρκετή και ήρθε με μεγάλη καθυστέρηση, για να μπορέσει να οδηγήσει σε μείωση των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι τιμές του φυσικού αερίου θα παραμείνουν υψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και αν ο πόλεμος στην Ουκρανία σταματήσει άμεσα και αυτό οφείλεται στους εξής κυρίως λόγους:

α) Μειώθηκαν οι ποσότητες ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών προς την Ευρώπη, που μείωναν αρκετά τη μέση τιμή του. Δεν υπάρχει τροφοδοσία από τους αγωγούς Nord Stream 1 και 2, ούτε από τον αγωγό Yamal-Europe. Μέσω Ουκρανίας λειτουργεί ο ένας αγωγός προς την Ευρώπη στον οποίο πρόσφατα έγινε μεγάλη έκρηξη, ενώ η λειτουργία του δεύτερου σταμάτησε από την Ουκρανία επειδή διέρχεται από το κατεχόμενο Λουγκάνσκ. Ο μόνος αγωγός ρωσικού φυσικού αερίου που λειτουργεί απρόσκοπτα είναι ο Turkish Stream, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει προς το παρόν μικρές ποσότητες. Το 2021 το ρωσικό φυσικό αέριο ήταν το 36% της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Πλέον θα είναι λιγότερο από το 10%.

β) Αυξήθηκαν οι ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις ΗΠΑ, το οποίο είναι ακριβότερο. Στο εισαγόμενο  LNG, συμμετέχει το σχιστολιθικό φυσικό αέριο, το οποίο, εκτός του ότι είναι πιο ρυπογόνο, έχει υψηλό κόστος εξόρυξης.

γ) Το διαθέσιμο φυσικό αέριο δεν είναι απεριόριστο. Η εξόρυξη στις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής ή σε άλλες χώρες όπως η Νορβηγία και το Αζερμπαϊτζάν δηλώνουν  ότι δεν έχουν άλλες δυνατότητες και για να προχωρήσουν σε νέες εξορύξεις θα χρειαστούν τουλάχιστο μία πενταετία.

Οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν μετά το καλοκαίρι του 2022. Στις ευρωπαϊκές χώρες η μέση τιμή έφθασε σε επίπεδα ρεκόρ και ήταν μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 120-130 ευρώ/ MWh ή 8 φορές υψηλότερη από τα προηγούμενα χρόνια. Υπολογίζεται, ότι η Ευρώπη, μέχρι τώρα, πλήρωσε 1τρις δολάρια σε ακριβότερους ενεργειακούς πόρους. Οι δαπάνες αυτές μεταφέρθηκαν στην ηλεκτρική ενέργεια, με τιμές δυσβάστακτες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η τιμή του ρεύματος συνδέθηκε με την τιμή του ακριβότερου καυσίμου του φυσικού αερίου, με εξαίρεση την Ισπανία και την Πορτογαλία. Το τελευταίο διάστημα εμφανίστηκε μια σχετική υποχώρηση των τιμών και αυτό οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στις ήπιες καιρικές συνθήκες και τις σχεδόν γεμάτες υπόγειες δεξαμενές (πάνω από 90%) των ευρωπαϊκών χωρών. Η απόφαση για το πλαφόν βραχυπρόθεσμα λειτούργησε θετικά και η τιμή του φυσικού αερίου είναι κάτω από τα 100 ευρώ /MWh.Τι θα συμβεί όμως από εδώ και μέχρι το τέλος του χειμώνα, με τις χαμηλές θερμοκρασίες; Η κατάσταση υπολογίζεται, ότι θα είναι ακόμη δυσκολότερη το 2023. Από τις αρχές Απριλίου θα ανέβει η ζήτηση για την πλήρωση των άδειων δεξαμενών. Η Διεθνής Οργάνωση Ενέργειας (ΔΟΕ) υπολογίζει, ότι οι ελλείψεις φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα είναι περίπου 53 δις κυβικά και ότι αυτές οι ποσότητες είναι δύσκολο να βρεθούν στη διεθνή αγορά.

Η πλειοψηφία των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφωνούσε από την αρχή με την επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, αλλά το θέμα δεν προχωρούσε επειδή διαφωνούσε κυρίως η Γερμανία, που υποστήριζε, ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μείωνε το ρόλο της Ευρώπης, ως βασικού καταναλωτή φυσικού αερίου. Και εξέφραζε την επιθυμία της για επαναφορά των μακροχρόνιων συμβολαίων, αντί των χρηματιστηριακών τιμών. Η Γερμανία πληρώνει αυτή την περίοδο σε μέσες τιμές 130 ευρώ/MWh και έχει και ελλείψεις φυσικού αερίου. Η τιμή αυτή είναι υψηλότερη κατά 7 φορές από τη μέση τιμή του αερίου την περίοδο 2010-2020. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση  απέρριψε σταδιακά τις μακροπρόθεσμες συμφωνίες μετά το 2010, υπολογίζοντας ότι η καθημερινή διαπραγμάτευση στο χρηματιστήριο TTF θα οδηγούσε σε μείωση των τιμών. Οι προσδοκίες της αυτές διαψεύστηκαν οικτρά.

Σύμφωνα με έγκυρους ενεργειακούς αναλυτές,  τα 35 ευρώ που αναφέρονται στην απόφαση για το πλαφόν δεν είναι η διαφορά της τιμής του φυσικού αερίου από την τιμή του LNG, αλλά η διαφορά της τιμής από την Ευρώπη στην Ασία. Δηλαδή πήραν τις τρέχουσες τιμές, πρόσθεσαν τα 35 ευρώ και έτσι κατέληξαν στο πλαφόν των 180 ευρώ/MWh. Αν ισχύει αυτό, η τιμή στην Ευρώπη θα εξαρτάται από την ασιατική αγορά. Αν, για παράδειγμα, η ευρωπαϊκή τιμή  είναι χαμηλότερη από την ασιατική, θα υπάρχει κίνδυνος να παρατηρηθούν ελλείψεις φυσικού αερίου στην Ευρώπη, αφού τα τάνκερ θα κατευθύνονται προς την Ασία, λόγω των υψηλότερων κερδών.

Η επιβολή ευρωπαϊκού πλαφόν στο φυσικό αέριο είναι θετική και θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της, αλλά δεν είναι επαρκής για να αποσοβηθεί η ενεργειακή κρίση. Χρειάζονται και άλλα μέτρα, όπως ο έλεγχος των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και η φορολόγηση των υπερκερδών του καρτέλ των παρόχων. Επίσης χρειάζεται να ξεπεραστούν η δυστοκία και οι καθυστερήσεις των ευρωπαϊκών οργάνων στη λήψη αποφάσεων για την αντιμετώπιση φλεγόντων θεμάτων, όπως το ενεργειακό. Η ενεργειακή φτώχεια και η αποβιομηχάνιση είναι προ των πυλών στις ευρωπαϊκές χώρες.

* O Μιχάλης Ρένεσης είναι οικονομολόγος και πρώην Πρόεδρος της ΛΑΡΚΟ