Παρουσιάζεται η πρόταση της Κομισιόν για αναθεώρηση του ETS – Δείτε αναλυτικά το σχέδιο - Η Επτροπή δέχεται πιέσεις να "χαλαρώσει" τους ρυθμούς της ενεργειακής μετάβασης

Την ερχόμενη Παρασκευή 17 Ιουλίου αναμένονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα "αποκαλυπτήρια" της πολυαναμενόμενης αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ETS), του βασικού μηχανισμού μέσω του οποίου το μπλοκ επιδιώκει να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Η Επιτροπή θα παρουσιάσει τις προτάσεις της, ανοίγοντας τον δρόμο για μήνες διαπραγματεύσεων μεταξύ των κυβερνήσεων της ΕΕ και των ευρωβουλευτών.

Η συζήτηση αναδεικνύει μια αυξανόμενη ένταση στον πυρήνα της ευρωπαϊκής κλιματικής στρατηγικής: πώς μπορεί να διατηρηθεί η πρόοδος προς τους φιλόδοξους στόχους μείωσης των εκπομπών, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραμένουν ανταγωνιστικές στις διεθνείς αγορές.

Το ETS υποχρεώνει τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, τις βιομηχανικές επιχειρήσεις, τις ναυτιλιακές εταιρείες και τις αεροπορικές εταιρείες να αγοράζουν δικαιώματα άνθρακα για να καλύπτουν τις εκπομπές που παράγουν. Μέσω της τιμολόγησης του άνθρακα, το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να επενδύουν σε καθαρότερες τεχνολογίες και να μειώνουν τη ρύπανση. Από την εφαρμογή του, έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές άνθρακα στον κόσμο και αποτελεί βασικό πυλώνα του σχεδίου της ΕΕ για επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Η αναθεώρηση

• Η αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) στοχεύει:
  • Να ευθυγραμμίσει το ETS με τον στόχο της ΕΕ για μείωση των συνολικών εκπομπών κατά 90% έως το 2040.
  • Να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων ότι το σύστημα περιορίζει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την παράταση της λειτουργίας του ETS, ώστε οι εταιρείες να μπορούν να συνεχίσουν να εκπέμπουν και μετά το 2040.
  • Με τους σημερινούς κανόνες, το ETS θα οδηγούσε ουσιαστικά σε μηδενισμό των εκπομπών έως το 2039.
• Προτείνεται η παροχή περισσότερων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ στις βιομηχανίες:
  • Με αντάλλαγμα επενδύσεις στην ευρωπαϊκή απανθρακοποίηση.
  • Στόχος είναι η μείωση του κόστους που προκαλεί το ETS στις επιχειρήσεις.
• Η Επιτροπή εξετάζει την παράταση της χορήγησης δωρεάν δικαιωμάτων σε κλάδους που καλύπτονται από τον μηχανισμό συνοριακού φόρου άνθρακα της ΕΕ (CBAM).
  • Προηγουμένως είχε ανακοινωθεί ότι τα δωρεάν δικαιώματα θα σταματούσαν όταν ο CBAM εφαρμοζόταν πλήρως το 2034.
• Προβλέπονται ταχύτερες αλλαγές στους κανόνες υπολογισμού των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών:
  • Οι κανόνες αυτοί βασίζονται, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή θερμότητας και στη χρήση καυσίμων.
• Το σχέδιο θα μπορούσε να προσφέρει στις επιχειρήσεις:
  • Έως και 6 δισ. ευρώ επιπλέον σε δωρεάν δικαιώματα εκπομπών CO₂.
• Προτείνεται η μείωση του «γραμμικού συντελεστή μείωσης» (Linear Reduction Factor):
  • Ο συντελεστής καθορίζει πόσο γρήγορα πρέπει να μειώνονται οι εκπομπές των εταιρειών που συμμετέχουν στο ETS.
  • Σήμερα προβλέπει ετήσια μείωση εκπομπών κατά 4,3%.
• Η Επιτροπή θέλει επίσης:
  • Οι εθνικές κυβερνήσεις να διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων από το ETS σε επενδύσεις για τις βιομηχανίες που επιβαρύνονται με κόστος CO₂.
• Ένα από τα θέματα που παραμένουν υπό συζήτηση είναι:
  • Ο τρόπος και ο χρόνος ενσωμάτωσης διεθνών πιστώσεων αντιστάθμισης άνθρακα (carbon offsets) στο ETS.
• Η ΕΕ σχεδιάζει επίσης:
  • Την παράταση ενός ειδικού ταμείου που χρηματοδοτείται από τα έσοδα της πώλησης δικαιωμάτων CO₂.
  • Το ταμείο βοηθά φτωχότερα κράτη-μέλη της ΕΕ να μεταβούν σε καθαρή ενέργεια.
  • Η παράταση αποτελεί βασικό αίτημα χωρών όπως η Πολωνία.

Οι αντιδράσεις

Ωστόσο, πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες υποστηρίζουν ότι το αυξανόμενο κόστος άνθρακα τις θέτει σε μειονεκτική θέση έναντι ανταγωνιστών από χώρες όπου οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί είναι λιγότερο αυστηροί. Οι κλάδοι του χάλυβα, των χημικών, του τσιμέντου και άλλων ενεργοβόρων δραστηριοτήτων έχουν προειδοποιήσει ότι το υψηλό κόστος μπορεί να οδηγήσει εταιρείες στη μεταφορά παραγωγής εκτός Ευρώπης, ένα φαινόμενο γνωστό ως «διαρροή άνθρακα».

Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ζητά πιο αργές μειώσεις εκπομπών και μεγαλύτερη διάρκεια στην παροχή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα, σύμφωνα με προσχέδιο θέσεων που εξέτασε το Reuters.

Το ΕΛΚ υποστηρίζει ότι απαιτούνται αλλαγές για την αποτροπή αυτού του κινδύνου. Στο προσχέδιο θέσεων αναφέρει ότι «χρειάζονται προσαρμογές για τη διασφάλιση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας» και ζητά πιο αργή πορεία μείωσης των εκπομπών από το 2030 και μετά.

Με βάση τους ισχύοντες κανόνες του ETS, οι εκπομπές που καλύπτονται από το σύστημα πρέπει να μειώνονται κατά 4,3% ετησίως, ποσοστό που αυξάνεται σε 4,4% από το 2028. Η πρόταση του ΕΛΚ προβλέπει μείωση του ρυθμού περικοπών κατά τουλάχιστον μία ποσοστιαία μονάδα μεταξύ 2031 και 2035, με περαιτέρω χαλάρωση τα επόμενα χρόνια.

Η πολιτική ομάδα ζητά επίσης την παράταση της περιόδου κατά την οποία οι βιομηχανίες λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα εκπομπών. Σήμερα, η ΕΕ παρέχει περιορισμένο αριθμό δωρεάν δικαιωμάτων σε κλάδους που θεωρούνται ευάλωτοι στον διεθνή ανταγωνισμό. Τα δικαιώματα αυτά μειώνουν την άμεση οικονομική επιβάρυνση των επιχειρήσεων, ενώ αυτές προχωρούν στη μετάβαση προς καθαρότερες μορφές παραγωγής.

Το προσχέδιο του ΕΛΚ υποστηρίζει ότι η σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων θα πρέπει να επιβραδυνθεί, με την απόσυρση όχι περισσότερου από 30% των δωρεάν δικαιωμάτων πριν από το 2030. Προτείνει επίσης να ανασταλεί η κατάργησή τους εάν άλλα μέτρα της ΕΕ, που έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύσουν τους Ευρωπαίους παραγωγούς από φθηνότερες εισαγωγές με υψηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα, δεν αποδώσουν τα αναμενόμενα.

Η στήριξη

Οι αλλαγές θα μπορούσαν να προσφέρουν στις βιομηχανίες πρόσθετη στήριξη δισεκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με αξιωματούχο της Επιτροπής, οι προσαρμογές στους κανόνες για τα δωρεάν δικαιώματα θα μπορούσαν να προσφέρουν στις εταιρείες επιπλέον δικαιώματα αξίας περίπου 6 δισ. ευρώ.

Η μεταρρύθμιση μπορεί επίσης να επηρεάσει τις βιομηχανίες που καλύπτονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα της ΕΕ (CBAM), τον «φόρο άνθρακα στα σύνορα» που έχει σχεδιαστεί για να αποτρέπει τον αθέμιτο ανταγωνισμό από εισαγωγές που παράγονται με υψηλότερες εκπομπές. Η ΕΕ είχε προηγουμένως αναφέρει ότι τα δωρεάν δικαιώματα για αυτές τις βιομηχανίες θα σταματούσαν όταν ο CBAM εφαρμοζόταν πλήρως το 2034. Η νέα προσέγγιση θα μπορούσε να παρατείνει τα δωρεάν δικαιώματα και μετά από αυτή την ημερομηνία.

Οι υποστηρικτές ενός πιο ευέλικτου ETS υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ των κλιματικών φιλοδοξιών και των οικονομικών πραγματικοτήτων. Επισημαίνουν τις αυξανόμενες τιμές ενέργειας, τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και τις ανησυχίες για το μέλλον της ευρωπαϊκής μεταποίησης ως λόγους για να μην επιβαρυνθούν υπερβολικά οι επιχειρήσεις.

Οι επικριτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση του ETS θα μπορούσε να υπονομεύσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και ορισμένοι πολιτικοί φοβούνται ότι η επιβράδυνση των μειώσεων εκπομπών και η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων θα μπορούσαν να καθυστερήσουν τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και να δυσκολέψουν την επίτευξη των μακροπρόθεσμων κλιματικών στόχων της Ευρώπης.

Τα έσοδα

Το ETS έχει αποφέρει σημαντικά έσοδα από την επέκτασή του το 2013, συγκεντρώνοντας περίπου 260 δισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων έχει κατευθυνθεί στις εθνικές κυβερνήσεις, οι οποίες αναμένεται να τα χρησιμοποιήσουν για κλιματικά έργα. Οι προτάσεις ζητούν από τις κυβερνήσεις να διαθέσουν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων αυτών στη στήριξη των βιομηχανιών που επιβαρύνονται από το κόστος άνθρακα.