Ενεργειακή Μετάβαση: Ο αδιαμφισβήτητα κρίσιμος ρόλος της Αποθήκευσης

Στον δρόμο για ένα αειφόρο, οικονομικά βιώσιμο και ανθεκτικό ενεργειακό μέλλον, η ανάγκη για την μέγιστη δυνατή εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) σε παγκόσμιο, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο είναι αδιαμφισβήτητα επιτακτική, προκειμένου να επιτευχθούν οι αισιόδοξοι στόχοι που έχουμε ήδη θέσει, τόσο για το κοντινό 2030, όσο και για το μακρινό 2050.

Η πρόσφατη συμφωνία της COP28 σηματοδοτεί μια σταθερή δέσμευση για βιώσιμη μετάβαση, καταργώντας σταδιακά τα ορυκτά καύσιμα. Πιο συγκεκριμένα, η COP28 ολοκληρώθηκε με μια έκθεση-ορόσημο για την υλοποίηση των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού, η οποία προτρέπει για άμεση μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα και συνιστά μια πολυμερή συμφωνία για ταχύτερες μειώσεις των εκπομπών, με στόχο την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, με ενδιάμεσο στόχο τη μείωση των εκπομπών κατά 43% έως το 2030. Ο επιτακτικός χαρακτήρας των ανωτέρω στόχων ενισχύεται από τις πολλαπλές παγκόσμιες κρίσης, όπως η πανδημία του COVID-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο πόλεμος στη λωρίδα της Γάζας, ο υψηλός πληθωρισμός, καθώς και οι κλιμακούμενες φυσικές καταστροφές.

Η χρονιά που μας πέρασε, επιβεβαιώνει λοιπόν την εκ νέου δέσμευση των αναπτυγμένων χωρών και την κινητοποίηση πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, τόσο για τις ίδιες, όσο και ως βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες για την δική τους ενεργειακή μετάβαση. Παράλληλα, σηματοδότησε την αυξημένη συμμετοχή και δέσμευση των επιχειρήσεων και των τραπεζών προς τις επενδύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η οποία δεν οδηγείται μόνο από τις αντίστοιχες πολιτικές αποφάσεις και δεσμεύσεις, αλλά και από την δεδομένη πια οικονομική αποδοτικότητα των συγκεκριμένων έργων.

Σε αντίθεση όμως με τις συμβατικές πηγές ενέργειας, οι ΑΠΕ εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες, με έντονες διακυμάνσεις στην παραγωγή τους. Γεγονός, το οποίο γίνεται επικίνδυνο για την εξισορρόπηση του συστήματος, όταν αυτές γίνονται σημαντική συνιστώσα παραγωγής, όπως συμβαίνει σήμερα. 

Γιατί λοιπόν αποθήκευση? Γιατί αποθήκευση τόσο έντονα τώρα? Μα προφανώς γιατί το πλήθος των υπό εγκατάσταση συστημάτων ΑΠΕ, σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στην χώρα είναι ουσιαστικά μη διαχειρίσιμο. 

Τα όπλα που έχουμε σήμερα προκειμένου να είναι πραγματικά εφικτή η ασφαλής και αποδοτική ενσωμάτωση των σχεδιαζόμενων νέων μονάδων ΑΠΕ, οι οποίες προφανώς θα πρέπει να υλοποιηθούν, το συντομότερο δυνατό, για όλους του γνωστούς περιβαλλοντικούς, οικονομικούς ή/και γεωστρατηγικούς λόγους, είναι:

Οι διακρατικές διασυνδέσεις, οι οποίες μας δίνουν την δυνατότητα να ρυθμίζουμε το ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας, είτε με εισαγωγές, είτε με εξαγωγές, χωρίς όμως να μπορούν να προσφέρουν πολλά σε επίπεδο ευστάθειας. 

Τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ), τα οποία μπορούν να αντισταθμίσουν την μεταβλητότητα των ΑΠΕ, αποθηκεύοντας την περίσσεια ενέργειας σε περιόδους υψηλής παραγωγής και απελευθερώνοντάς την σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από ΑΠΕ. Παράλληλα όμως, τα ΣΑΗΕ και ιδιαίτερα οι μπαταρίες λόγω της φύσης τους, μπορούν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της ευελιξίας και της ευστάθειας του δικτύου, μέσω παροχής των αντίστοιχων επικουρικών υπηρεσιών. 

Οι περικοπές της παραγωγής των μονάδων ΑΠΕ, οι οποίες βοηθούν να εξομαλυνθεί η παραγωγής τους, αλλά παράλληλα να βελτιωθεί ο βαθμός χρησιμοποίησης των αντίστοιχων υποσταθμών, αυξάνοντας τον σχετικό ηλεκτρικό χώρο που καταλαμβάνουν.

Η διαχείριση του φορτίου ή/και η διακοψιμότητα, με την οποία παρέχεται μία ακόμα συνιστώσα για την αναγκαία, λόγω της αυξημένης διείσδυσης των ΑΠΕ, εξισορρόπηση του ισοζυγίου ισχύος, με σχετικά γρήγορο, οικονομικό και τεχνικά ευέλικτο τρόπο.

Κατά τη γνώμη μου σε όλα έχουμε ουσιαστικά αργήσει. Λέω έχουμε αργήσει, όχι γιατί δεν είμαστε στην σωστή κατεύθυνση, ή ότι δεν έχουν γίνει πολλά μέχρι σήμερα, αλλά γιατί θα μπορούσαμε προφανώς να είμαστε σε πολύ καλύτερη θέση. Ειδικότερα στο τομέα της αποθήκευσης, τόσο η ανάγκη, όσο και το επενδυτικό ενδιαφέρον ήταν γνωστό, πολύ παραπάνω από μία δεκαετία. 

Να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν, ότι τα ΣΑΗΕ, όποια τεχνολογία και να είναι αυτά, όπως για παράδειγμα αντλησιοταμίευση,  μπαταρίες, υδρογόνο, ή οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία είναι διαθέσιμη, έρχεται ως ανάγκη. Δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Η ολοκλήρωση της ενεργειακής μετάβασης περνάει μέσα από την αποθήκευση. Μετά γίνεται επενδυτική ευκαιρία.

Το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ δίνει φιλόδοξα νούμερα στόχους και καλά κάνει, απλά αυτά τα νούμερα είναι αλληλεξαρτώμενα. Θα έπρεπε εδώ και καιρό να έχουν λυθεί θέματα κανονισμών και λειτουργίας πριν προκύψουν φαινόμενα «μποτιλιαρίσματος». Σήμερα, ακόμα και η λωρίδα έκτακτης ανάγκης (ΛΕΑ) έχει αυτοκίνητα (βλέπε έργα ΑΠΕ) και εμείς εκ των υστέρων προσπαθούμε να δούμε ποια αυτοκίνητα να βοηθήσουμε να βγουν μπροστά. Προφανώς αυτά που θα διευκολύνουν να λυθεί το μποτιλιάρισμα και θα βοηθήσουν και τα υπόλοιπα να προχωρήσουν. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς, ότι θέλουμε άμεσα ποιοτικά και όχι απαραίτητα ποσότητα έργα. Έργα όπως τα ΣΑΗΕ, αυτόνομα ή/και συνοδευόμενα από ΑΠΕ.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα, προικισμένη με άφθονο ήλιο και άνεμο, καλά κάνει και στρέφεται όλο και περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να καλύψει τις ανάγκες της σε ενέργεια, προκειμένου να μειώσει την εξάρτηση της από τα παραδοσιακά ορυκτά καύσιμα. Στον δρόμο αυτόν, όλα τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, υποστηρίζοντας την περεταίρω ασφαλή και αποδοτική ενσωμάτωση των ΑΠΕ, για ένα ανθεκτικό και βιώσιμο ενεργειακό μέλλον για τη χώρα. Δεν θα πρέπει όμως με τίποτα να χαθεί άλλος πολύτιμος χρόνος!

* Ο κ. Μανώλης Καραπιδάκης είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος της Ελληνικής Πρωτοβουλίας Συστημάτων Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΠΣΑΗΕ)

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2024.