Εμπάργκο και πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο

Στη σύνοδο των υπουργών ενέργειας των χωρών του ΟΠΕΚ+, στη Βιέννη, στις αρχές Οκτωβρίου αποφασίστηκε ομόφωνα η μείωση των εξορύξεων πετρελαίου κατά 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, για να διατηρηθεί η τιμή στα 90 δολάρια/βαρέλι. Μετά από αυτή την απόφαση κλείνει ο κύκλος αύξησης των εξορύξεων από το καλοκαίρι 2020 μέχρι το Σεπτέμβριο 2022. Στη συνέχεια η τιμή του πετρελαίου Brent ξεπέρασε τα 92 και σήμερα είναι 94,97 , ενώ το Σεπτέμβριο ήταν 82 δολάρια/βαρέλι. Οι προσπάθειες των ΗΠΑ να πιέσουν ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία να μη συναινέσει στη μείωση της παραγωγής δεν είχαν αποτέλεσμα. Αρκετές από τις χώρες του ΟΠΕΚ+ επιθυμούν οι τιμές του αργού πετρελαίου να είναι πάνω από 100 δολάρια/βαρέλι. Εν τω μεταξύ οι G7 και η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζουν την επιβολή εμπάργκο στις θαλάσσιες εισαγωγές και πλαφόν στις τιμές των ρωσικών υγρών καυσίμων.

Οι προτάσεις των ΗΠΑ

Στόχος των ΗΠΑ είναι η επιβολή αντιρωσικών κυρώσεων να την οδηγήσει τις τιμές των υγρών καυσίμων σε υψηλά επίπεδα στο εσωτερικό τους. Για να μην υπάρξουν αυξήσεις ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στο Κογκρέσο διοχέτευσαν στην αμερικανική αγορά μεγάλες ποσότητες από τα στρατηγικά τους αποθέματα. Η εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου στις ΗΠΑ έχει σταματήσει από τον Απρίλιο 2022.

Οι ΗΠΑ πρότειναν οριακή τιμή του ρωσικού πετρελαίου περίπου 60 δολάρια/βαρέλι, σύμφωνα με δηλώσεις της υπουργού οικονομικών Τζάνετ Γιέλλεν. Η τιμή αυτή δεν είναι ιδιαίτερα χαμηλή, αν ληφθεί υπόψη ότι αυτή περίπου ήταν η μέση τιμή του Urals τα τελευταία χρόνια. Η Ουάσινγκτον προσπαθεί να κρατήσει «δύο καρπούζια σε μια μασχάλη». Από τη μια προβάλλει το πλαφόν στους ρωσικούς υδρογονάνθρακες και από την άλλη επιδιώκει να μην προκληθεί μεγάλη μείωση των εξορύξεων με αποτέλεσμα τις υψηλές τιμές και τον πληθωρισμό στο εσωτερικό. Η προτεινόμενη οριακή τιμή καλύπτει το κόστος παραγωγής των ρωσικών εταιρειών , το οποίο κυμαίνεται από 7-20 δολάρια, ανάλογα με το σημείο εξόρυξης και αφήνει και επαρκές περιθώριο κέρδους. Η Μόσχα ανταπάντησε, ότι δεν θα τροφοδοτεί με πετρέλαιο τις χώρες που θα συμφωνήσουν με το πλαφόν, αν και δεν έκρυψε την ικανοποίησή της από την προτεινόμενη τιμή.

Η τιμή των 60 δολαρίων είναι πολύ κοντά στην τιμή που πουλά η Ρωσία. Αν η τιμή του Brent είναι 90 δολάρια, η Ρωσία πουλά το Urals με έκπτωση περίπου 20 δολάρια, δηλαδή περίπου 70 δολάρια/βαρέλι. Οι χώρες του ΟΠΕΚ επίσης δε φαίνεται να συμφωνούν με την επιβολή πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο, επειδή φοβούνται ότι κάτι τέτοιο θα αποτελέσει κακό προηγούμενο για τους δικούς τους υδρογονάνθρακες, στις τιμές των οποίων μπορεί να τεθεί ανά πάσα στιγμή πλαφόν, για διάφορους λόγους.

Ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης Αλεξάντρ Νόβακ συμβούλευσε τις ΗΠΑ να επιβάλουν πλαφόν στα καύσιμα που εξάγουν στην Ευρώπη με τιμές υψηλότερες κατά τέσσερες φορές από τις τιμές στο εσωτερικό τους, όπως το LNG, για τις υψηλές τιμές του οποίου διαμαρτυρήθηκε πρόσφατα το γαλλικό υπουργείο οικονομικών.

Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε συνέντευξη στο Bloomberg από το Μπαλί της Ινδονησίας δήλωσε, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση , από τις 5 Δεκεμβρίου, θα επιβάλει κυρώσεις στις θαλάσσιες εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και θα απαγορεύσει τη ναύλωση και την ασφάλιση δεξαμενόπλοιων που θα το μεταφέρουν, αν οι τιμές είναι υψηλότερες από το πλαφόν που θα προσδιοριστεί από κοινού από τους G7 και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη από το Μάιο οι ευρωπαϊκές ασφαλιστικές εταιρείες δεν ασφαλίζουν τα ρωσικά φορτία και η ασφάλισή τους γίνεται από ρωσικές ασφαλιστικές, με την εγγύηση του ρωσικού κράτους. Η Ρωσία θα σταματήσει να προμηθεύει την Ευρώπη με τάνκερ και θα πουλά πετρέλαιο μόνο με αγωγούς. Ο αγωγός «Druzhba” είναι ο μεγαλύτερος αγωγός μεταφοράς υδρογονανθράκων που κατασκευάστηκε το 1964.Συνδέει το Almetyevsk του Ταταρστάν της Ρωσίας με τη Γερμανία και την Ουγγαρία. Έχει 46 σταθμούς άντλησης, 38 ενδιάμεσους σταθμούς άντλησης, και ρεζερβουάρ που μπορούν να αποθηκεύσουν 1,5 εκατομμύρια κυβικά πετρελαίου. Πρόσφατα η Ουγγαρία και η Σερβία συμφώνησαν να κατασκευάσουν αγωγό, ο οποίος θα συνδέεται με τον αγωγό “Druzhba” και θα προμηθεύει τη Σερβία με ρωσικό πετρέλαιο.

Η επιβολή πλαφόν, σύμφωνα με τη Rosneft θα οδηγήσει σε μείωση της εξόρυξης κατά 1-1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Η Ρωσία προσπαθεί να βρει τρόπους αποφυγής του πλαφόν. Για παράδειγμα, μπορεί στα φορτωτικά έγγραφα να αναγράφεται μια συγκεκριμένη ποσότητα με 60 δολάρια και στην πραγματικότητα να είναι μικρότερη, ώστε να αντιστοιχεί σε 70 δολάρια/βαρέλι. Επίσης αναζητεί ασιατικές εφοπλιστικές και ασφαλιστικές εταιρείες που οι χώρες τους δε συμφωνούν με το πλαφόν.

Οι ποσότητες ρωσικού πετρελαίου προς τις ευρωπαϊκές χώρες συνεχώς μειώνονται το τελευταίο διάστημα. Τα προηγούμενα χρόνια οι ποσότητες αυτές αποτελούσαν περίπου το 50% όλων των εισαγωγών πετρελαίου. Το Μάρτιο οι παραδόσεις ήταν 1,6 , ενώ τον Ιούνιο ήταν 1 εκατομμύριο βαρέλια/ημερησίως και τον Οκτώβριο μειώθηκαν σε 600 χιλιάδες βαρέλια/ημερησίως. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να μειώσει τις ποσότητες κατά 1,8 εκατομμύρια τόνους/μήνα (13,1 εκατομμύρια βαρέλια).

Αλλαγή πλεύσης

Από την άλλη πλευρά αυξήθηκαν οι ποσότητες προς την Κίνα, την Ινδία και την Τουρκία, κατά δυόμιση φορές. Συγκεκριμένα οι εξαγωγές προς την Τουρκία ήταν πάνω από τρείς φορές και είναι σίγουρο, ότι όλες αυτές οι ποσότητες δεν κατευθύνθηκαν στην εσωτερική κατανάλωση, αλλά ένα μέρος τους μεταπωλήθηκε σε άλλες χώρες. Οι ποσότητες ρωσικού πετρελαίου που αγοράζει πλέον η Τουρκία είναι πλέον ανάλογες με τις ποσότητες που αγοράζουν όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι χώρες του Περσικού Κόλπου επίσης αγοράζουν μεγάλες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου. Οι χώρες αυτές αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο , με έκπτωση, για εσωτερική κατανάλωση και πουλάνε το δικό τους σε υψηλότερες τιμές. Επίσης ανακατεύουν το ρωσικό πετρέλαιο μα το δικό τους και το εξάγουν, αλλάζοντας τη χώρα προέλευσης, για να αποφεύγονται οι αντιρωσικές κυρώσεις.

Μείωση της προσφοράς-αύξηση τιμής

Αν η ζήτηση των υγρών καυσίμων παραμείνει στα σημερινά επίπεδα, οι τιμές θα αυξηθούν. Η επιβολή πλαφόν στα ρωσικά καύσιμα θα οδηγήσει σε μείωση της προσφοράς και κανένας δε μπορεί να προβλέψει το ύψος των τιμών. Ήδη θεωρείται, ότι υπάρχουν ελλείψεις και σ’ αυτό συμβάλλει και η απόφαση των χωρών του ΟΠΕΚ+ για μείωση της εξόρυξης από τον τρέχοντα Νοέμβριο .Η έλλειψη καυσίμων και οι τεράστιες ουρές στα γαλλικά πρατήρια, που δημιουργήθηκαν λόγω των κινητοποιήσεων των εργαζομένων, αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα για την εκρηκτική κατάσταση που μπορεί να δημιουργηθεί από μια διαφαινόμενη έλλειψη καυσίμων στα ευρωπαϊκά βενζινάδικα. Επίσης οι υψηλές τιμές μπορεί να εντείνουν τις πληθωριστικές τάσεις και να βαθύνουν κρισιακά φαινόμενα σε παγκόσμια κλίμακα.

Όλα αυτά θα φανούν σύντομα και θα κριθούν κυρίως από δύο παράγοντες: α) ποιά θα είναι η οριακή τιμή του ρωσικού πετρελαίου που θα οριστεί από G7 και Ευρωπαϊκή Ένωση και β) αν η Μόσχα επιμείνει να μην προμηθεύει τις χώρες που συμφώνησαν με το πλαφόν στα ρωσικά υγρά καύσιμα.

Ο Μιχάλης Ρένεσης είναι Οικονομολόγος, πρώην Πρόεδρος της ΛΑΡΚΟ