Αύξηση του κόστους και ελλείψεις: Ανησυχίες στα Βαλκάνια για τη διακοπή του ρωσικού αερίου – Το ορόσημο του Αυγούστου 2026, ο χαμένος κρίκος και η Ρεβυθούσα

Η σχεδιαζόμενη πλήρης απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ, θέτει εν αμφιβόλω τις προμήθειες μέσω του αγωγού TurkStream και προκαλεί έντονη ανησυχία στις χώρες των Βαλκανίων, οι οποίες εκφράζουν φόβους για αύξηση του κόστους.

Η προειδοποίηση αυτή εκφράστηκε κατά τη διάρκεια φόρουμ που διοργάνωσε η Ενεργειακή Κοινότητα με έδρα τη Βιέννη, η οποία εκπροσωπεί τις υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ χώρες στην ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι εκτός από τη μείωση του εφοδιασμού, μια πλήρης απαγόρευση της ΕΕ  το 2027 μπορεί επίσης να αντιστρέψει ή να διαταράξει τις ροές των αγωγών και να αυξήσει τους δασμούς διαμετακόμισης.

«Σκεφτόμαστε τι θα συμβεί εάν υπάρξει διακοπή της παροχής ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, επειδή αυτό θα αυξήσει τους δασμούς στον αγωγό μας και το κόστος για τους τελικούς καταναλωτές μας», δήλωσε ο Αλεξάνταρ Πόποβιτς από την ρυθμιστική αρχή ενέργειας της Σερβίας.

Εναλλακτικές πηγές

Η Σερβία εξαρτάται εδώ και καιρό από το ρωσικό φυσικό αέριο και διαπραγματεύεται εναλλακτικές πηγές  μετά τη λήξη της μακροπρόθεσμης σύμβασής της τον Μάιο.

Ενώ το Βελιγράδι έχει συνάψει συμβάσεις περιορισμένων ποσοτήτων από το Αζερμπαϊτζάν και έχει διερευνήσει άλλες επιλογές μέσω Ουγγαρίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας, αυτές οι εναλλακτικές λύσεις συνοδεύονται από υψηλότερο κόστος μεταφοράς.

«Ας ελπίσουμε ότι μπορούμε να βρούμε μια λύση με τους γείτονές μας και την Ενεργειακή Κοινότητα», πρόσθεσε ο Πόποβιτς, τονίζοντας ότι ο TurkStream, ο οποίος μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στη νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω Τουρκίας, παραμένει κρίσιμος για τις περιφερειακές αλυσίδες εφοδιασμού.

Η Energoinvest, ο κύριος εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας της Βοσνίας -Ερζεγοβίνης, ανέφερε ότι η κατάσταση εκεί είναι ακόμη πιο επισφαλής. Η χώρα βασίζεται σε μία μόνο διασύνδεση με τη Σερβία και πρόσφατα έλαβε βραχυπρόθεσμη παράταση της ρωσικής σύμβασής της μέχρι το τέλος του έτους.

«Αυτό που θα συμβεί μετά την 1η Ιανουαρίου είναι εικασίες», δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας, τονίζοντας ότι η Energoinvest τάχθηκε υπέρ της παράτασης του ρωσικού συμβολαίου της «λόγω της τιμής, των [συμβατικών] όρων και της μακροπρόθεσμης φόρμουλας που έχουμε».

Υπογράμμισε επίσης ότι τα νοικοκυριά αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% της ζήτησης και θα πληγούν περισσότερο από τυχόν κρίσεις στην προσφορά.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη καταναλώνει περίπου 200 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως και σχεδιάζει, με εταίρους από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, να κατασκευάσει μια νότια διασύνδεση 1,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως με την Κροατία για πρόσβαση σε LNG μέσω της Αδριατικής.

Ωστόσο, ορισμένοι συμμετέχοντες σημείωσαν ότι το μέτριο μέγεθος της αγοράς της χώρας καθιστά δύσκολη την οικονομική πλευρά του έργου.

Tα συμπεράσματα του φόρουμ

Με την σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου στον ορίζοντα, η βαθύτερη ολοκλήρωση μεταξύ των αγορών φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης και της ΕΕ αναδύεται ως στρατηγική οδός για την ενίσχυση της περιφερειακής ενεργειακής ασφάλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, πάνω από 100 υψηλόβαθμοι εκπρόσωποι από κυβερνήσεις, ρυθμιστικές αρχές, διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και βιομηχανία συγκεντρώθηκαν σήμερα στη Βιέννη για το 20ό Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ενεργειακής Κοινότητας, υπό την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι συμμετέχοντες υποστήριξαν τις συντονισμένες μεταρρυθμίσεις της αγοράς ως ζωτικής σημασίας για ένα διασυνδεδεμένο σύστημα φυσικού αερίου ανθεκτικό σε κραδασμούς όπως το 2022-2023.  

Κεντρικό σημείο εστίασης ήταν η επείγουσα ανάγκη πλήρους εφαρμογής των κωδίκων δικτύου φυσικού αερίου της ΕΕ σε όλα τα συμβαλλόμενα μέρη και σε κάθε διεπαφή με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Αυτοί οι κώδικες ενσωματώνουν αγωγούς και διασυνδέσεις σε μια ενιαία αγορά της ΕΕ, δημιουργώντας σταθερές τιμές και απρόσκοπτες ροές. Μέχρι σήμερα, η εφαρμογή τους στα εξωτερικά σύνορα ήταν προαιρετική και κατά περίπτωση. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1789, τα κράτη μέλη πρέπει να τους εφαρμόσουν στα εξωτερικά σύνορα έως τον Αύγουστο του 2026 — μια χρονικά ευαίσθητη ευκαιρία για ευθυγράμμιση με τους γείτονες της Ενεργειακής Κοινότητας. Με τα κράτη μέλη πλέον υποχρεωμένα, τα συμβαλλόμενα μέρη αντιμετωπίζουν την ίδια επιτακτική ανάγκη. Κάποια πρόοδος είναι εμφανής: η Μολδαβία, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία έχουν προχωρήσει στον διαχωρισμό και την πιστοποίηση των ΔΣΜ, ενώ η Ουκρανία σημείωσε σημαντικά βήματα προτού ο πόλεμος διακόψει την πορεία της. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι η πλήρης εφαρμογή είναι το κλειδί για την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα. 

Μετασχηματιστική αλλαγή

«Η νομοθεσία της ΕΕ επιβάλλει μετασχηματιστική αλλαγή: έως τον Αύγουστο του 2026, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν κώδικες δικτύου φυσικού αερίου στα εξωτερικά σύνορα — μια καθοριστική στιγμή για την ευθυγράμμιση των αγορών και την ασφαλή ολοκλήρωση», δήλωσε η Marie-Therese Richter-Kuhnert, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Γραμματείας της Ενεργειακής Κοινότητας. «Πρέπει να εκμεταλλευτούμε αυτό το παράθυρο για να επιταχύνουμε την ολοκλήρωση και να οικοδομήσουμε διασυνοριακή εμπιστοσύνη. Το σταθερό μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από αυτό». 

Η δυναμική αυξάνεται καθώς η πρόοδος στους κώδικες δικτύου της ΕΕ και η πλατφόρμα SEEGAS (South East European Gas) ενισχύονται αμοιβαία, επιταχύνοντας την πορεία προς μια πιο ολοκληρωμένη και ανταγωνιστική περιφερειακή αγορά φυσικού αερίου. Από την έναρξή της από τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας το 2020, το SEEGAS έχει αναδειχθεί σε βασικό κόμβο συνεργασίας, προωθώντας εναρμονισμένους κανόνες, ενισχύοντας το διασυνοριακό εμπόριο και θέτοντας τα θεμέλια για μια διαφανή, ρευστή και ανθεκτική αγορά φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη. 

Ο χαμένος κρίκος στην περιφερειακή ολοκλήρωση του φυσικού αερίου 

Η βελτιστοποίηση των υφιστάμενων υποδομών αναδείχθηκε ως μια ακόμη προτεραιότητα, καθώς η Ευρώπη επανεκτιμά τις διαδρομές των αγωγών και τα ορυκτά καύσιμα. Μια πρόσφατη μελέτη της Ενεργειακής Κοινότητας έδειξε ότι με την προσαρμογή των τιμολογίων, το κόστος μεταφοράς από τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας στην Ελλάδα προς την Ουκρανία μέσω του Διαβαλκανικού Αγωγού θα μπορούσε να μειωθεί κατά 43%, καθιστώντας τη διαδρομή ανταγωνιστική με εναλλακτικές λύσεις. Σε εμπορικά ρεαλιστικούς όγκους, ο αγωγός θα μπορούσε να παρέχει 2,1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως —για παράδειγμα, είναι περισσότερο από το διπλάσιο της ετήσιας ζήτησης της Μολδαβίας— ενώ παράλληλα θα δημιουργούσε σχεδόν 100 εκατομμύρια ευρώ σε επιπλέον έσοδα για τους φορείς εκμετάλλευσης. Πέρα από την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγοράς της Ευρώπης, η απελευθέρωση αυτού του διαδρόμου είναι κρίσιμη για τη στρατηγική χειμερινής αποθήκευσης της Ουκρανίας, καθώς αντιμετωπίζει τη ρωσική επιθετικότητα. 

Το βιομεθάνιο ως ακρογωνιαίος λίθος καθαρότερων και ασφαλέστερων συστημάτων αερίου 

Το Φόρουμ προέτρεψε για δράση με στόχο την κατασκευή καθαρότερων συστημάτων φυσικού αερίου χωρίς να διακυβεύεται η ασφάλεια του εφοδιασμού. Οι συμμετέχοντες ζήτησαν την ενσωμάτωση ανανεώσιμων αερίων, τη μείωση των εκπομπών μεθανίου και την αύξηση των προτύπων ποιότητας φυσικού αερίου σε ολόκληρη την περιοχή. Η Ουκρανία, με την ικανότητα παραγωγής 20 bcm βιομεθανίου ετησίως, παραμένει σε αδιέξοδο μέχρι η ΕΕ να οριστικοποιήσει τους κανόνες για την αποδοχή φυσικού αερίου, τη βιωσιμότητα και τα ισοζύγια μάζας. Για να απελευθερώσει αυτό το δυναμικό, η Γραμματεία — με την υποστήριξη του Ηνωμένου Βασιλείου — ξεκίνησε φέτος ένα νέο έργο για τον εντοπισμό πρόσθετων πρώτων υλών και τον εξοπλισμό των μικρών αγροτών στην Ουκρανία με την εμπειρογνωμοσύνη που θα τους επιτρέψει να συνεισφέρουν. 

Το 20ό Φόρουμ Φυσικού Αερίου επιβεβαίωσε τον ρόλο της Ενεργειακής Κοινότητας ως γέφυρας μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της. Με τον χειμώνα να πλησιάζει και την προθεσμία του 2026 που έχει θέσει η ΕΕ, το μήνυμα από τη Βιέννη ήταν σαφές: μόνο η ολοκλήρωση, η ευθυγράμμιση και τα καθαρότερα συστήματα φυσικού αερίου μπορούν να προσφέρουν ένα σταθερό και ασφαλές ενεργειακό μέλλον.