Αγορά προμήθειας ενέργειας: η επόμενη ημέρα και οι εκκρεμότητες του παρελθόντος

Οι τρέχουσες εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και βεβαίως και στη χώρα μας, εστιάζουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και στη διασφάλιση της προσιτής πρόσβασης στην ενέργεια, θέτοντας υπό νέο πρίσμα τους διαχρονικούς στρατηγικούς στόχους της ασφάλειας εφοδιασμού, της περιβαλλοντικής και κλιματικής βιωσιμότητας και της συγκράτησης του ενεργειακού κόστους.

Στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την εξισορρόπηση και την ταυτόχρονη επίτευξη των στρατηγικών αυτών στόχων βρίσκονται οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), ο εξηλεκτρισμός της κατανάλωσης, η ψηφιοποίηση των δικτύων και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, η ενίσχυση της ευελιξίας του συστήματος μέσω της απόκρισης ζήτησης και της αποθήκευσης, καθώς και η πιο ενεργή συμμετοχή των καταναλωτών στην αγορά.

Οι εξελίξεις αυτές μετασχηματίζουν ριζικά τη λειτουργία του ενεργειακού συστήματος και διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για την αγορά προμήθειας ενέργειας, στο οποίο η διαχείριση του ενεργειακού κόστους καθίσταται ολοένα και πιο σύνθετη. Υπό το πρίσμα αυτό, ο ΕΣΠΕΝ επιμένει να αναδεικνύει στο δημόσιο διάλογο το προφανές: ότι η επιτυχής μετάβαση στο νέο αυτό περιβάλλον προϋποθέτει την οριστική αντιμετώπιση ζητημάτων και εκκρεμοτήτων του παρελθόντος, που εξακολουθούν να υπονομεύουν την αποδοτικότητα της αγοράς και να επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τους τελικούς καταναλωτές με πρόσθετο κόστος.

Η μετάβαση προς ένα νέο μοντέλο προμήθειας ενέργειας

Έως το 2030, με την ολοκλήρωση της εγκατάστασης των έξυπνων μετρητών στο σύνολο της επικράτειας, βάσει του σχετικού προγραμματισμού του αρμόδιου Διαχειριστή, καθώς και με την περαιτέρω ψηφιοποίηση του δικτύου, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις τόσο για μια πιο ενεργή συμμετοχή των καταναλωτών στην αγορά όσο και για την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών από τους προμηθευτές.

Μέσω της δυναμικής τιμολόγησης, οι καταναλωτές θα μπορούν να προσαρμόζουν την κατανάλωσή τους στα σήματα της αγοράς. Παράλληλα, η αξιοποίηση αποκεντρωμένων μονάδων παραγωγής και αποθήκευσης, σε συνδυασμό με την παροχή σχετικού εξοπλισμού, υπηρεσιών διαχείρισης ενέργειας και ψηφιακών εφαρμογών από τους προμηθευτές, μεταξύ άλλων μέσω εργαλείων όπως το on-bill financing, θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τη συμμετοχή των καταναλωτών στην αγορά, συμβάλλοντας στην εξισορρόπηση του συστήματος και στην ενίσχυση της ευελιξίας του.

Επιπλέον, οι προμηθευτές θα μπορούν να αξιοποιούν ένα ευρύ φάσμα εργαλείων για την αποδοτικότερη διαχείριση του χαρτοφυλακίου τους, όπως μακροχρόνιες διμερείς συμβάσεις ΑΠΕ, λύσεις αποθήκευσης, προθεσμιακά προϊόντα και μηχανισμούς διαχείρισης της ζήτησης, ώστε να παρέχουν προσωποποιημένα ενεργειακά προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τη βέλτιστη ισορροπία μεταξύ κόστους, προβλεψιμότητας και ευελιξίας, ανάλογα με το προφίλ και τις ανάγκες κάθε καταναλωτή.

Στο περιβάλλον αυτό, η αγορά προμήθειας ενέργειας θα μπορούσε σταδιακά να μεταβεί σε ένα μοντέλο ολοκληρωμένων ενεργειακών υπηρεσιών, με πιο ενεργούς καταναλωτές, μεγαλύτερη συμμετοχή στην παροχή ευελιξίας και ευρύτερες δυνατότητες διαχείρισης του ενεργειακού κόστους.

Χρονίζοντα ζητήματα και ενεργειακό κόστος

Ωστόσο, η μετάβαση της αγοράς προμήθειας στο νέο αυτό μοντέλο δεν μπορεί να προχωρήσει αποτελεσματικά χωρίς την οριστική αντιμετώπιση χρονιζόντων ζητημάτων του θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου, τα οποία αναδεικνύονται διαχρονικά από τον ΕΣΠΕΝ και είναι γνωστά στους αρμόδιους φορείς, αλλά παραμένουν μέχρι σήμερα ανεπίλυτα.

Παράλληλα, ενώ η αγορά προμήθειας ενέργειας χαρακτηρίζεται από έντονο ανταγωνισμό, προσφέροντας στους καταναλωτές ένα ευρύ φάσμα τιμολογίων με ανταγωνιστικούς όρους, οι εκκρεμότητες αυτές εξακολουθούν να επιβαρύνουν σημαντικά το κόστος προμήθειας, μέσω χρεώσεων και μηχανισμών που δεν αποτελούν πραγματικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν τα δύο τρίτα (2/3) του ποσού που καταβάλλει ο καταναλωτής μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας αφορούν είτε χρεώσεις και τέλη εκτός του ανταγωνιστικού σκέλους των τιμολογίων, όπως οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις δικτύου και συστήματος, οι ΥΚΩ, το ΕΤΜΕΑΡ, τα τέλη υπέρ ΟΤΑ και ΕΡΤ, καθώς και ο ΦΠΑ, είτε κόστη που ενσωματώνονται στις χρεώσεις προμήθειας, όπως το κόστος των απωλειών δικτύου, χωρίς όμως να βρίσκονται υπό τον έλεγχο των προμηθευτών.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα ζητημάτων που εξακολουθούν να επιβαρύνουν τη λειτουργία της αγοράς και το τελικό κόστος για τον καταναλωτή αποτελούν το πλαίσιο αλλαγής προμηθευτή που προβλέπεται στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΚΠΗΕ), οι απώλειες του δικτύου διανομής και τα ελλείμματα του Ειδικού Λογαριασμού Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΕΛΥΚΩ).

Κώδικας Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας

Ο ισχύων ΚΠΗΕ, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2013, δεν έχει έκτοτε προσαρμοστεί στις σημαντικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ως αποτέλεσμα, κρίσιμα ζητήματα, όπως η διαδικασία αλλαγής προμηθευτή και η διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών που συνδέονται με αυτήν, εξακολουθούν να ρυθμίζονται ατελώς. Η κατάσταση αυτή επιβαρύνει τους προμηθευτές με πρόσθετο κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, περιορίζει τον ανταγωνισμό και τελικά μεταφράζεται σε οικονομικό βάρος για τους συνεπείς καταναλωτές.

Στο πλαίσιο πολυετών διαβουλεύσεων με τη ΡΑΑΕΥ και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), ο ΕΣΠΕΝ έχει υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για την τροποποίηση των σχετικών άρθρων του ΚΠΗΕ (άρθρα 39 και 42), επιδιώκοντας μια ισορροπημένη και λειτουργική αντιμετώπιση του ζητήματος, με γνώμονα την αρχή της αναλογικότητας. Η πρόταση του Συνδέσμου έχει τύχει αναλυτικής επεξεργασίας από το ΥΠΕΝ και έχει προωθηθεί σχετική ενημέρωση στον Υπουργό προκειμένου με την έγκρισή της να υπάρξει Υπουργική Απόφαση η οποία θα θέτει το νέο πλαίσιο σε εφαρμογή.

Απώλειες δικτύου διανομής

Το επίπεδο των απωλειών δικτύου στην Ελλάδα ανέρχεται σε 11,4% και είναι το υψηλότερο μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδόν διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (5,5%). Η κατάσταση αυτή επιβαρύνει τους καταναλωτές με πρόσθετο κόστος που προσεγγίζει τα 350 εκατ. ευρώ ετησίως και περιορίζει τα περιθώρια ανάπτυξης του ανταγωνισμού, καθώς το σύνολο του κόστους των απωλειών ενσωματώνεται στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων, παρότι οι προμηθευτές δεν έχουν καμία δυνατότητα ελέγχου ή επηρεασμού του.

Ο ΕΣΠΕΝ έχει υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση του ζητήματος, με στόχο την εναρμόνιση του σχετικού πλαισίου με τη βέλτιστη ευρωπαϊκή πρακτική, η οποία εφαρμόζεται στη συντριπτική πλειονότητα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βασικό στοιχείο της βέλτιστης ευρωπαϊκής πρακτικής είναι η ανάληψη της ευθύνης για το κόστος των απωλειών από τον Διαχειριστή, τον καθ’ ύλην αρμόδιο για το συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς και η θέσπιση εγκεκριμένου επιπέδου απωλειών ανά ρυθμιστική περίοδο, που θα καλύπτεται μέσω του επιτρεπόμενου εσόδου του. Η τυχόν απόκλιση του πραγματικού επιπέδου απωλειών από το εγκεκριμένο λειτουργεί ως μηχανισμός επιβράβευσης ή επιβάρυνσης του Διαχειριστή, δημιουργώντας ουσιαστικά κίνητρα για τη μείωσή τους. Παρά το γεγονός ότι το εν λόγω μοντέλο εφαρμόζεται ήδη στη συντριπτική πλειονότητα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εναρμόνιση του σχετικού πλαισίου δεν έχει μέχρι σήμερα προχωρήσει.

Έλλειμμα ΕΛΥΚΩ

Από τον Απρίλιο του 2023, οι προμηθευτές καλούνται στην πράξη να χρηματοδοτούν το έλλειμμα του ΕΛΥΚΩ με ίδιους πόρους, κατά τρόπο που ουδόλως εμπίπτει στις θεσμικές τους υποχρεώσεις. Παρά την ενίσχυση του Λογαριασμού με 200 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό τον Μάιο του 2026, το ανεξόφλητο προς τους προμηθευτές ανέρχεται σήμερα σε σχεδόν 300 εκατ. ευρώ.

Η παρατεταμένη αυτή κατάσταση δημιουργεί αδικαιολόγητο χρηματοοικονομικό βάρος για τους προμηθευτές, αρρυθμίες στη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αυξητικές πιέσεις στα τιμολόγια προμήθειας. Έντονο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι, παρά τη θέση σε λειτουργία της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κρήτης, ο ΕΛΥΚΩ εμφάνισε εκ νέου έλλειμμα σε επίπεδο μηνιαίων εισροών και εκροών τον Απρίλιο του 2026, γεγονός που αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για μια οριστική και βιώσιμη λύση.

Ο ρόλος του ΕΣΠΕΝ

Η μετάβαση της αγοράς προμήθειας ενέργειας στο νέο μοντέλο που διαμορφώνεται από την ενεργειακή μετάβαση και την ψηφιοποίηση προϋποθέτει την αντιμετώπιση χρονιζόντων εκκρεμοτήτων που εξακολουθούν να επιβαρύνουν τη λειτουργία της αγοράς και το ενεργειακό κόστος. Η οριστική επίλυσή τους δεν αποτελεί μόνο προϋπόθεση για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς, αλλά και για τη διασφάλιση ότι τα οφέλη του ανταγωνισμού και του ενεργειακού μετασχηματισμού θα μεταφέρονται ουσιαστικά στους καταναλωτές.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΣΠΕΝ, ως εκπρόσωπος των ανεξάρτητων παρόχων ενέργειας στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, συνεχίζει να συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο, καταθέτοντας τεκμηριωμένες προτάσεις για τη βελτίωση του θεσμικού και ρυθμιστικού περιβάλλοντος. Στόχος του είναι η προώθηση λύσεων που προάγουν τον ανταγωνισμό, την καινοτομία και την αποτελεσματικότητα της αγοράς και συμβάλλουν στη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους, ώστε τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης να μεταφέρονται ουσιαστικά στους καταναλωτές και την ελληνική οικονομία.

___________

Ο Αναστάσιος Λωσταράκος είναι Πρόεδρος του ΕΣΠΕΝ.

To άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2026 που εξέδωσε για 15η συνεχή χρονιά η ομάδα του energypress.