To νέο πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στην ΕΕ – Τα μέτρα για ελάφρυνση στις τιμές της ενέργειας για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες

Εγκρίθηκε χθες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το νέο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την τόνωση των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια και βιομηχανικές τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το Πλαίσιο Βοήθειας για Καθαρές Βιομηχανικές Λύσεις (CISAF), που παρουσιάστηκε χθες, αντικαθιστά το Προσωρινό Πλαίσιο Κρίσης και Μετάβασης που εισήχθη το 2022 και θα παραμείνει σε ισχύ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030.

Προγράμματα στήριξης

Έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τα κράτη μέλη να αναπτύσσουν προγράμματα στήριξης ευθυγραμμισμένα με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα, προσφέροντας παράλληλα μακροπρόθεσμη σαφήνεια πολιτικής στη βιομηχανία.

Το πλαίσιο εισάγει διαδικασίες ταχείας έγκρισης για καθεστώτα βοήθειας που υποστηρίζουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα, όπως το πράσινο και το μπλε υδρογόνο, τα οποία θεωρούνται ζωτικής σημασίας για τους τομείς που είναι δύσκολο να απανθρακοποιηθούν.

Τα κράτη μέλη θα μπορούν επίσης να μειώσουν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους ενεργοβόρους χρήστες που εκτίθενται στον διεθνή ανταγωνισμό, με τους δικαιούχους να υποχρεούνται να επανεπενδύσουν σε μέτρα απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Οι προϋποθέσεις

Το CISAF καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να χορηγούν στήριξη για ορισμένες επενδύσεις και στόχους σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. Βάσει του πλαισίου, η Επιτροπή θα εγκρίνει καθεστώτα ενισχύσεων που θεσπίζονται από τα κράτη μέλη για την τόνωση της καθαρής βιομηχανίας, καθιστώντας δυνατή την ταχεία υλοποίηση των μεμονωμένων ενισχύσεων. 

Το CISAF θα ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030, παρέχοντας στα κράτη μέλη και στις επιχειρήσεις μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα. Το CISAF αντικαθιστά το προσωρινό πλαίσιο κρίσης και μετάβασης, το οποίο ίσχυε από το 2022.

Οι πέντε βασικοί τομείς

Το πλαίσιο απλουστεύει τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις σε πέντε βασικούς τομείς:

1. την ανάπτυξη της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και των καυσίμων χαμηλών εκπομπών άνθρακα
2. προσωρινή ελάφρυνση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για τους ενεργοβόρους χρήστες, ώστε να διασφαλιστεί η μετάβαση σε καθαρή ηλεκτρική ενέργεια χαμηλού κόστους
3. απανθρακοποίηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων παραγωγής
4. την ανάπτυξη παραγωγικής ικανότητας καθαρής τεχνολογίας στην ΕΕ 
5. και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια, απανθρακοποίηση, καθαρή τεχνολογία, έργα ενεργειακής υποδομής και έργα που στηρίζουν την κυκλική οικονομία.

Πιο αναλυτικά, το πλαίσιο προβλέπει τα ακόλουθα:

«Ταχεία διαδικασία» για την ανάπτυξη καθαρής ενέργειας. Το νέο πλαίσιο καλύπτει τη στήριξη τόσο για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές όσο και για καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. 

Όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης που περιέχονται στη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία. Το CISAF εισάγει απλουστευμένες διαδικασίες ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία ανάπτυξη καθεστώτων ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα, όπως το γαλάζιο και το πράσινο υδρογόνο, έχουν επίσης καίριο ρόλο για τη μείωση των εκπομπών. Στηρίζουν τη μετάβαση των εταιρειών σε τομείς που είναι δύσκολο να απανθρακοποιηθούν, όταν δεν είναι ακόμη βιώσιμες ενεργειακά ή οικονομικά αποδοτικότερες επιλογές.

Πρόσθετα εργαλεία

Νέοι κανόνες για μέτρα ευελιξίας και μηχανισμούς ισχύος παρέχουν στα κράτη μέλη πρόσθετα εργαλεία για την ενσωμάτωση διαλειπουσών ανανεώσιμων πηγών ηλεκτρικής ενέργειας (δηλαδή αιολικής και ηλιακής ενέργειας) στον ενεργειακό εφοδιασμό, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι καταναλωτές ωφελούνται από τον αξιόπιστο εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια. Το CISAF ορίζει «μοντέλα-στόχους» για τους μηχανισμούς ισχύος, στο πλαίσιο των οποίων τα κράτη μέλη πληρώνουν τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας για τη διατήρηση εφεδρικής ισχύος, μηχανισμοί οι οποίοι μπορούν να πληρούν τις προϋποθέσεις για «ταχεία διαδικασία» έγκρισης. Άλλα σχέδια θα αξιολογούνται στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας (ΚΓΕΚΕΠ).

Στήριξη για ενεργοβόρους χρήστες

Στήριξη για το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους ενεργοβόρους χρήστες. Τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν στήριξη για τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τομείς ιδιαίτερα εκτεθειμένους στο διεθνές εμπόριο και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή τους (ενεργοβόροι χρήστες). Έτσι θα μπορούν τα κράτη μέλη να μειώσουν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους ενεργοβόρους χρήστες που αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος από τους ανταγωνιστές σε περιοχές με λιγότερο φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα. Ως αντάλλαγμα για τη λήψη στήριξης για τις τιμές, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να επενδύουν στην απανθρακοποίηση.

Ευέλικτη στήριξη για επενδύσεις σε όλες τις τεχνολογίες που οδηγούν στην απανθρακοποίηση ή στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης.

Το πλαίσιο προβλέπει στήριξη για ευρύ φάσμα τεχνολογιών απανθρακοποίησης, όπως ο εξηλεκτρισμός, το υδρογόνο, η βιομάζα, η δέσμευση και η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

Στήριξη μπορεί να χορηγείται με βάση:

• προκαθορισμένα ποσά ενίσχυσης (για στήριξη έως και 200 εκατ. ευρώ)·
• το χρηματοδοτικό κενό· ή
• ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών.

Στήριξη για παραγωγή καθαρής τεχνολογίας. Το πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη μέλη να στηρίζουν επενδύσεις σε νέα παραγωγική ικανότητα για:  

• όλα τα έργα παραγωγής σχετικά με τεχνολογίες που καλύπτονται από την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών υπό μορφή καθεστώτων· και
• έργα παραγωγής στον τομέα των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών σε μεμονωμένη βάση, όταν είναι αναγκαίο για να αποφεύγεται η εκτροπή τέτοιων επενδύσεων μακριά από την Ευρώπη.

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες

Το πλαίσιο προβλέπει επίσης στήριξη για την παραγωγή και επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών που είναι αναγκαίες για καθαρές τεχνολογίες.

Για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ διαφόρων περιφερειών της Ευρώπης, τα κράτη μέλη θα μπορούν να παρέχουν περισσότερη στήριξη για έργα σε λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, οι οποίες καθορίζονται σε χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων.

Επιπλέον, το πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη μέλη να τονώνουν τη ζήτηση για προϊόντα καθαρής τεχνολογίας προσφέροντας φορολογικά κίνητρα, όπως η παροχή στις εταιρείες της δυνατότητας να εκπίπτουν ταχύτερα τις δαπάνες για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες από το φορολογητέο εισόδημά τους.

Ιδιωτικές επενδύσεις

Μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των ιδιωτικών επενδύσεων σε έργα στήριξης της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία

Οι δημόσιες και οι ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει να λειτουργούν συντονισμένα για την προώθηση της μετάβασης σε μια απανθρακοποιημένη οικονομία. Τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των ιδιωτικών επενδύσεων σε έργα που καλύπτονται από το πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής υποδομής και της κυκλικής οικονομίας. Η στήριξη μπορεί να λαμβάνει τη μορφή μετοχικού κεφαλαίου, δανείων και/ή εγγυήσεων που θα παρέχονται σε ειδικό ταμείο ή οντότητα ειδικού σκοπού που θα κατέχει το χαρτοφυλάκιο επιλέξιμων έργων.

Το σκεπτικό της απόφασης

Όπως αναφέρει η Κομισιόν, οι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις εμποδίζουν την απόκτηση στρεβλωτικού πλεονεκτήματος από μια εταιρεία έναντι των ανταγωνιστών της εξαιτίας κρατικής στήριξης.

Άλλοι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις που έχουν σχέση με τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία (δηλαδή οι κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας —οι ΚΓΕΚΕΠ) εξακολουθούν να εφαρμόζονται παράλληλα και είναι δυνατό να χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για διαφορετικά και πιο σύνθετα μέτρα στήριξης. Τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν επίσης να εφαρμόζουν μέτρα κρατικών ενισχύσεων στον τομέα αυτό, στο πλαίσιο του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, χωρίς να χρειάζεται να τα κοινοποιούν στην Επιτροπή.

Διαβουλεύσεις

Η Επιτροπή διαβουλεύτηκε με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με το σχέδιο του πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις. Προηγήθηκε έρευνα μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη χρήση του προσωρινού πλαισίου κρίσης και μετάβασης. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη όλες τις παρατηρήσεις που έλαβε για την τελική έκδοση του πλαισίου.