Προκλήσεις που ανοίγονται στο νέο περιβάλλον της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

 H νέα οργάνωση της χονδρεμπορικής αγοράς σύμφωνα με τις διατάξεις του Μοντέλου Στόχος (Target Model) έχει ήδη αφήσει το στίγμα της, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες και ρίσκα για τους συμμετέχοντες. Οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί έχουν ήδη δημιουργήσει σημαντικές απαιτήσεις τροποποίησης των διαδικασιών / στρατηγικών / συστημάτων όλων των τύπων συμμετεχόντων:

1)      οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αλλάξει πλήρως τη στρατηγική προσφορών τους καθότι ο τρόπος συμμετοχής τους στις αγορές (ευθύνη εφικτότητας υλοποίησης του προγράμματος αγοράς, συμμετοχή σε τέσσερις αγορές με έντεκα διαφορετικά και αλληλοεξαρτώμενα προϊόντα, κ.α.) έχει αλλάζει ολοκληρωτικά τον τρόπο διαχείρισης του χαρτοφυλακίου τους,

2)      οι προμηθευτές συμμετέχουν πλέον σε περισσότερες αγορές με μεγάλες απαιτήσεις παρακολούθησης και προβλέψεων κατανάλωσης, με σημαντικό κίνητρο επίτευξης ισορροπημένου  χαρτοφυλακίου (μείωσης των αποκλίσεων που υποβάλλονται σε εκκαθάριση αποκλίσεων στα πλαίσια εκκαθάρισης της Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης πραγματικού χρόνου),

3)      οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ με χαρτοφυλάκια ΑΠΕ με Συμβάσεις Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης είναι ακόμη προστατευμένοι από την εκκαθάριση αποκλίσεων με την Τιμή Αποκλίσεων, αλλά μέσα στους επόμενους μήνες (με τη λήξη ισχύος των μεταβατικών διατάξεων του Κανονισμού Αγοράς Εξισορρόπησης για τις ΑΠΕ) αναμένεται να αναλάβουν πλήρεις ευθύνες εξισορρόπησης, και

4)      οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ με χαρτοφυλάκια ληγμένων ΑΠΕ υπόκεινται ήδη από την 1η Νοεμβρίου 2020 σε εκκαθάριση αποκλίσεων με την Τιμή Αποκλίσεων και επιβαρύνονται ήδη τα σχετικά κόστη, όπως και ο ΔΑΠΕΕΠ για τους σταθμούς ΑΠΕ που εκπροσωπεί στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του.

Για τους επόμενους μήνες οι αναμενόμενες αλλαγές είναι οι ακόλουθες:

1)      Εισαγωγή ενδοημερήσιας αγοράς συνεχούς διαπραγμάτευσης (XBID):

Η εισαγωγή της νέας αυτής διαδικασίας αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των αποκλίσεων του φορτίου και των χαρτοφυλακίων ΑΠΕ, άρα και σε μείωση του σχετικού κόστους εξισορρόπησης. Η εισαγωγή αυτή αναμένεται κατά πάσα πιθανότητα να συνοδευτεί  (αν δεν αλλάξει κάτι νομοθετικά ή ρυθμιστικά) από ανάληψη από τους σταθμούς ΑΠΕ του πλήρους κόστους εξισορρόπησης.

Ωστόσο, υπάρχουν διάφορα ερωτήματα που χρήζουν προσοχής:

Ερώτημα 1: Ποια θα είναι η ρευστότητα της νέας αυτής αγοράς? Θα είναι ικανή για να δώσει στα μη-κατανεμόμενα χαρτοφυλάκια φορτίου και ΑΠΕ τη δυνατότητα να προβούν αποδοτικά σε διορθώσεις της θέσης τους πριν τον πραγματικό χρόνο? Θυμίζω ότι η επαρκής ρευστότητα (και όχι απλά η ύπαρξη) της ενδοημερήσιας αγοράς είναι προϋπόθεση για την ανάληψη από τους σταθμούς ΑΠΕ του πλήρους κόστους εξισορρόπησης.

Ερώτημα 2: Θα δημιουργηθούν 15λεπτα προϊόντα στη νέα ενδοημερήσια αγοράς συνεχούς διαπραγμάτευσης (XBID) από την 1η ημέρα λειτουργίας της? Σήμερα, οι προμηθευτές και οι ΦοΣΕ ΑΠΕ χρεώνονται αποκλίσεις ανά 15λεπτο, παρόλο που το μικρότερο χρονικό επίπεδο που μπορούν να αγοράσουν ή να πωλήσουν ηλεκτρική ενέργεια είναι η μία ώρα. Αυτό εισάγει μία προφανή αδικία, η οποία θα μπορούσε να αμβλυνθεί με την εισαγωγή 15λεπτων προϊόντων στη νέα ενδοημερήσια αγορά συνεχούς διαπραγμάτευσης. Θυμίζω ότι σε όσες Ευρωπαϊκές χώρες έγινε εισαγωγή 15λεπτων προϊόντων στην ενδοημερήσια αγορά, το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της ρευστότητας της ενδοημερήσιας αγοράς πέρασε από τα 15λεπτα προϊόντα, και τα ωριαία προϊόντα είχαν ελάχιστη (έως και μηδενική) ρευστότητα.

Ερώτημα 3: Εφόσον κατά το πρώτο χρονικό διάστημα η ρευστότητα της ενδοημερήσιας αγοράς συνεχούς διαπραγμάτευσης είναι χαμηλή, και εφόσον δε δημιουργηθούν εξ αρχής προϊόντα 15λεπτου για την αποδοτική διαχείριση των μη-κατανεμόμενων χαρτοφυλακίων φορτίου και ΑΠΕ, μήπως απαιτείται μεταβατική περίοδος λειτουργίας της πλατφόρμας XBID στην Ελλάδα πριν την ανάληψη από τους σταθμούς ΑΠΕ του πλήρους κόστους εξισορρόπησης;

2)      Εισαγωγή χαρτοφυλακίων κατανεμόμενου φορτίου στην Αγορά Εξισορρόπησης

Η εισαγωγή των χαρτοφυλακίων κατανεμόμενου φορτίου στην Αγορά Εξισορρόπησης προβλέπεται να γίνει τους επόμενους μήνες, και είναι πολύ σημαντική διότι αναμένεται να αυξήσει τον ανταγωνισμό στην υπηρεσία ανοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης ως ενεργοποίηση χειροκίνητης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας (χΕΑΣ).

Τα ερωτήματα που προκύπτουν για το θέμα αυτό είναι τα ακόλουθα:

Ερώτημα 1: Εκτός από τους καταναλωτές Υψηλής Τάσης (μεγάλες βιομηχανίες), οι οποίες διαθέτουν εξ ορισμού ευέλικτα φορτία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στα πλαίσια συμμετοχής στην Αγορά Εξισορρόπησης, θα συμμετέχουν και καταναλωτές Μέσης Τάσης στο συγκεκριμένο μηχανισμό? Αν ναι, σε τι βαθμό μπορούν οι καταναλωτές αυτοί να ανταγωνιστούν (σε επίπεδο τιμών προσφορών) τις θερμικές μονάδες παραγωγής, ώστε να αναλάβουν ένα μέρος της ανάγκης ανοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης του συστήματος?

Ερώτημα 2: Θα μειώσει ουσιαστικά τις τιμές της ανοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης ως ενεργοποίηση χειροκίνητης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας (χΕΑΣ) η συμμετοχή των χαρτοφυλακίων κατανεμόμενου φορτίου στην Αγορά Εξισορρόπησης;

3)      Εισαγωγή χαρτοφυλακίων κατανεμόμενων μονάδων ΑΠΕ στην Αγορά Εξισορρόπησης

Η εισαγωγή των χαρτοφυλακίων κατανεμόμενων μονάδων ΑΠΕ στην Αγορά Εξισορρόπησης προβλέπεται να γίνει στα τέλη του τρέχοντος έτους, και είναι πολύ σημαντική διότι αναμένεται να αυξήσει τον ανταγωνισμό στην υπηρεσία καθοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης ως ενεργοποίηση χειροκίνητης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας (χΕΑΣ).

Τα ερωτήματα που προκύπτουν για το θέμα αυτό είναι τα ακόλουθα:

Ερώτημα 1: Θα υπάρξει ουσιαστική συμμετοχή των σταθμών ΑΠΕ σ’ αυτά τα χαρτοφυλάκια? Σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. νέα αιολικά πάρκα) η συμμετοχή μπορεί να είναι πιο εύκολη, αλλά σε άλλες τεχνολογίες η συμμετοχή προϋποθέτει την ύπαρξη τεχνικού εξοπλισμού που απαιτείται για τη ρύθμιση της παραγωγής σε πραγματικό χρόνο.

Ερώτημα 2: Θα αυξήσει ουσιαστικά τις τιμές της καθοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης ως ενεργοποίηση χειροκίνητης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας (χΕΑΣ) η συμμετοχή των χαρτοφυλακίων κατανεμόμενων μονάδων ΑΠΕ στην Αγορά Εξισορρόπησης?

Σε κάθε περίπτωση, ο σταδιακός μετασχηματισμός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε μία ώριμη αγορά με πολλαπλές δυνατότητες για τους συμμετέχοντες διασφαλίζει ότι για τα επόμενα χρόνια θα υπάρχει συνεχές και έντονο ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα τόσο για τον ρυθμιστή, όσο και για το ΕΧΕ, τον Διαχειριστή του Συστήματος, τους συμμετέχοντες, και την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα.

----------------------------------

* Ο κ. Παντελής Μπίσκας είναι καθηγητής στο ΑΠΘ.

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο Greek Energy 2022 του energypress)