Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Πώς διαφοροποιούνται οι διαγωνισμοί για σταθμούς ΑΠΕ στην Ευρώπη - Ποια οφέλη και συμπεράσματα προκύπτουν

Ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της Ενεργειακής Ένωσης στην Ευρώπη είναι η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών ρύπων, όπου οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θα κατέχουν κυρίαρχο ρόλο στην ηλεκτροπαραγωγή αλλά και σημαντική παρουσία σε άλλους τομείς, όπως η θέρμανση, η ψύξη, οι μεταφορές, η καινοτομία, ο κατασκευαστικός και αγροτικός τομέας. Οι ευρωπαϊκές χώρες εφάρμοσαν ποικίλα σχήματα στήριξης για τους σταθμούς που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ, υιοθετώντας συχνά την εφαρμογή εγγυημένων τιμών (Feed-in-Tariffs) για συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα (π.χ. εικοσαετίας ή εικοσιπενταετίας στην περίπτωση της Ελλάδας), με στόχο την επενδυτική σταθερότητα και την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων.

Στο διάστημα που ακολούθησε από την έκδοση της Κοινοτικής Οδηγίας για τις ΑΠΕ το 2009, τα σχήματα στήριξης εξελίχθηκαν και αναπροσαρμόζονται πλέον ως προς βασικά σημεία τους. Ειδικά κατά την τελευταία τετραετία, οι τροποποιήσεις που υλοποιούνται αντανακλούν ουσιαστικά την προσαρμογή των σχημάτων στις Κατευθυντήριες Γραμμές για τις Κρατικές Ενισχύσεις στην Ενέργεια και το Περιβάλλον. Οι κρίσιμες αυτές ρυθμίσεις εκδόθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2014, με ορίζοντα εφαρμογής το διάστημα 2014-2020. Αναφορικά με τις ΑΠΕ, οι Κατευθυντήριες Γραμμές εστίασαν στη σταδιακή και ρεαλιστική υπαγωγή τους σε μηχανισμούς βασισμένους στην αγορά.  Ζητούμενο της προσαρμογής αυτής ήταν η ενεργειακή μετάβαση να συντελεστεί με την πλέον συμφέρουσα σχέση κόστους-οφέλους για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. 

Ποιες είναι οι βασικές παράμετροι που αλλάζουν στις ενισχύσεις των σταθμών ΑΠΕ;

Τα βασικά χαρακτηριστικά που εισήγαγαν οι Κατευθυντήριες Γραμμές συνοψίζονται ως εξής:  

α) ευθύνη εξισορρόπησης για τους παραγωγούς ΑΠΕ, ως σταδιακή εξέλιξη, η οποία θα συναρτάται με τη δημιουργία ενδοημερήσιων αγορών επαρκούς ρευστότητας.

β) στήριξη με τη μορφή λειτουργικής ενίσχυσης διαφορικής προσαύξησης επί των εσόδων από την αγορά, αντί της εφαρμογής εγγυημένων τιμών, και

γ) διαγωνιστικές διαδικασίες προκειμένου να αναδειχθεί, με ανταγωνιστικούς όρους, το επίπεδο αναφοράς του σχήματος στήριξης.

Στις παραπάνω κατευθύνσεις θεμελιώνεται και εμβαθύνει το Πακέτο της Καθαρής Ενέργειας, που περιγράφει τον μετασχηματισμό των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας από το 2020 και ύστερα. Στο παρόν στάδιο, διεξάγεται ένας εντατικός διάλογος μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, με την επόμενη κρίσιμη συνεδρίαση (τριμερούς διαλόγου προσανατολισμού) να έχει καθοριστεί για τις 27 Ιουνίου. Μέσα από τις διεργασίες που συντελλούνται θα προσδιοριστεί και ένα φάσμα κοινών χαρακτηριστικών που θα διέπουν τα σχήματα ενίσχυσης των σταθμών ΑΠΕ αλλά και τον τρόπο συμμετοχής τους στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.  

Ποιες χώρες διεξάγουν ή έχουν δρομολογήσει διαγωνισμούς ΑΠΕ;

Η μετάβαση των σχημάτων στήριξης από τις διοικητικά καθοριζόμενες εγγυημένες τιμές στις διαγωνιστικές διαδικασίες έχει ήδη υιοθετηθεί ή δρομολογηθεί σε αρκετές χώρες. Επισημαίνεται ότι για τη μεταβατική περίοδο 2015-2016, η απαίτηση των Κατευθυντήριων Γραμμών ήταν ότι ένα περιορισμένο ποσοστό, μόλις το 5%, της νέας ισχύος ΑΠΕ χρειαζόταν να δημοπρατηθεί. Επιπρόσθετα, για το συγκεκριμένο διάστημα, στήριξη μπορούσε να χορηγηθεί χωρίς διαγωνιστική διαδικασία για σταθμούς ΑΠΕ ισχύος μικρότερης του 1 MW, με το όριο αυτό να αναπροσαρμόζεται στα 6 ΜW για την περίπτωση των αιολικών.

Έως το τέλος του 2017, 13 από τις 28 χώρες που συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ρυθμιστών Ενέργειας (CEER), είχαν ήδη εφαρμόσει διαγωνιστικές διαδικασίες. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία, η Δανία, η Αγγλία, η Πολωνία, η Μάλτα, καθώς και η Ελλάδα. Επισημαίνεται ότι στη χώρα μας, η ΡΑΕ διεξήγαγε πιλοτικό διαγωνισμό για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, συνολικής ισχύος 40 MW, για δύο κατηγορίες έργων, (μικρότερα ή ίσα του 1 ΜW και μεγαλύτερα του 1 ΜW) τον Δεκέμβριο του 2016.

Επιπλέον, εντός του 2017, 5 χώρες είχαν νομοθετήσει ή δρομολογήσει το θεσμικό πλαίσιο για διενέργεια διαγωνισμών ΑΠΕ στο προσεχές έτος. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η Φινλανδία, η Κροατία, η Ουγγαρία, η Εσθονία και το Λουξεμβούργο. Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι 10 χώρες που συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ρυθμιστών Ενέργειας δεν έχουν ακόμη σαφή σχεδιασμό για διαγωνιστικές διαδικασίες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η Αυστρία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, ενώ η Ιρλανδία μόλις εκκίνησε διαβούλευση για τα συγκεκριμένα ζητήματα. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η Νορβηγία είχε εισάγει διαγωνισμούς για αιολικά έργα αλλά προέβη αργότερα στην παύση τους.

Μικτοί Διαγωνισμοί ή ανά Τεχνολογία;

Οι κατευθυντήριες γραμμές υπογραμμίζουν την τεχνολογική ουδετερότητα ως την επιθυμητή ιδιότητα των διαγωνισμών, υποδεικνύοντας μικτούς διαγωνισμούς που αναδεικνύουν τις οικονομικότερες επιλογές, ανεξαρτήτως τεχνολογίας. Αναγνωρίζουν ωστόσο ότι μπορεί να υφίστανται λόγοι παρέκκλισης από τα μικτά σχήματα. Μεταξύ αυτών είναι η ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας, γεωγραφικοί λόγοι, περιορισμοί δικτύου, ετερογενείς συνθήκες ωριμότητας των επιμέρους τεχνολογιών και άλλες ασυμμετρίες, που ενδέχεται να καθιστούν μη βέλτιστη μια ενιαία δημοπρασία.

Έως τώρα οι περισσότεροι διαγωνισμοί που έχουν διεξαχθεί στην Ευρώπη αφορούν συγκεκριμένες τεχνολογίες. Ειδικότερα,  με βάση τα στοιχεία του 2017, διαγωνισμοί για φωτοβολταϊκά έχουν ήδη διενεργηθεί σε 5 χώρες, για χερσαία αιολικά σε 6 χώρες, για υπεράκτια αιολικά σε 6 χώρες και για βιομάζα σε 6 χώρες. Οι τεχνολογικά ουδέτεροι διαγωνισμοί που έχουν διεξαχθεί είναι αισθητά πιο περιορισμένοι. Έως τα τέλη του 2017, μικτοί διαγωνισμοί είχαν υλοποιηθεί στην Ολλανδία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Πολωνία. Θα πρέπει ωστόσο να αναφερθεί ότι η Γαλλία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ουγγαρία έχουν ήδη νομοθετήσει τη διενέργεια μικτών διαγωνισμών εντός του 2018.

Ο κομβικός ρόλος των Ρυθμιστών Ενέργειας

Στις περισσότερες χώρες, όπως και στην Ελλάδα, οι διαγωνισμοί διενεργούνται από την αντίστοιχη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας. Εξαίρεση αποτελούν η Ιταλία, η Ολλανδία, η Αγγλία και η Μάλτα, όπου η διεξαγωγή των διαγωνισμών έχει ανατεθεί σε άλλες αρχές. Η υλοποίηση των διαγωνισμών από τους ρυθμιστές περιλαμβάνει τη σύνταξη των προκηρύξεων με τους όρους και τη διαδικασία που εφαρμόζεται, την παροχή πληροφοριών και διευκρινίσεων, τον έλεγχο των δικαιολογητικών συμμετοχής, την ηλεκτρονική πλατφόρμα υποβολής προσφορών, την βάση δεδομένων των προσφορών, την αξιολόγηση και τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων.

Ποια είναι τα δομικά χαρακτηριστικά των διαγωνισμών για σταθμούς ΑΠΕ;

Οι διαγωνιστικές διαδικασίες προσδιορίζουν συνήθως το επίπεδο αναφοράς για να υπολογιστεί η προσαύξηση επί των εσόδων των σταθμών ΑΠΕ από την αγορά. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις, οι διαγωνισμοί χρησιμοποιήθηκαν και για τον προσδιορισμό εγγυημένων τιμών. Για να επιτύχουν το στόχο τους οι διαγωνισμοί, βασικές προϋποθέσεις είναι ένα ικανοποιητικό επίπεδο ανταγωνισμού και ένα συνεκτικό πλαίσιο σχεδιασμού.

Παρά τις διαφοροποιήσεις σε επιμέρους παραμέτρους, οι διαγωνισμοί που διεξάγονται για τη στήριξη των ΑΠΕ είναι μειοδοτικοί και μπορούν να έχουν ως αποκλειστική παράμετρο (αποτέλεσμα) την τιμή, αναδεικνύοντας τις χαμηλότερες προσφορές,  ή εναλλακτικά και σπανιότερα, ένα φάσμα παραμέτρων, που αξιολογούνται από κοινού. Για την αποζημίωση όσων έργων επιτυγχάνουν στους διαγωνισμούς,  η κυρίαρχη προσέγγιση που έχει υιοθετηθεί βασίζεται στο επίπεδο της προσφοράς που υπέβαλε ο κάθε συμμετέχων (pay-as-bid) και όχι σε μια ενιαία τιμή (uniform pricing).

Οι επιμέρους παράμετροι των διαγωνισμών παρατίθενται παρακάτω:

Οι επιλέξιμες τεχνολογίες.

O κανόνας αποζημίωσης (ενιαία τιμή αναφοράς ή ίση με την υποβληθείσα προσφορά).

Τα ανώτατα ή και κατώτερα όρια προσφορών, προκειμένου να αποφευχθούν μη εύλογα επίπεδα ή μη βιώσιμα επίπεδα αποζημιώσεων, αντιστοίχως.

Τα κριτήρια για τη συμμετοχή (όπως μέγεθος ισχύος, τεχνικές απαιτήσεις, χωροταξικά ζητήματα).

Τα κριτήρια επιλογής (όπως τιμή σε €/ ΜWh ή €/MW, ποσότητα, περιβαλλοντική επίδραση, τοπικός χαρακτήρας).

Τα δικαιολογητικά συμμετοχής (όπως άδεια εγκατάστασης, άδεια χρήσης γης, περιβαλλοντική αξιολόγηση, άδεια παραγωγής, όροι σύνδεσης).

Aπαιτούμενες εγγυητικές επιστολές.

Tέλη συμμετοχής.

Xρόνοι υλοποίησης (κατασκευής και λειτουργίας των επιλεγέντων σταθμών).

H ποσότητα ισχύος που δημοπρατείται.

H συχνότητα των κύκλων δημοπρασιών.

Οι κυρώσεις, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης ή καθυστέρησης στην υλοποίηση.

Η δυνατότητα μεταβίβασης των δικαιωμάτων στήριξης.

Πώς εξελίσσονται τα επίπεδα τιμών στους διαγωνισμούς;

Οι τιμές αναφοράς που προκύπτουν από τους διαγωνισμούς για σταθμούς ΑΠΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναδεικνύουν ισχυρά οφέλη για τους καταναλωτές. Διαχρονικά, οι τιμές υποχωρούν, αντανακλώντας την επίδραση του ανταγωνισμού καθώς και την υποχώρηση του κόστους των τεχνολογιών αλλά και τη μείωση του χρηματοοικονομικού κινδύνου και κόστους, σε αρκετές περιπτώσεις.

Ενδεικτικά, για τα χερσαία αιολικά, οι τιμές αναφοράς υποχώρησαν κατά 33% στη Γερμανία εντός των 3 διαγωνισμών που διενεργήθηκαν το 2017, ενώ στην Ιταλία η αντίστοιχη μείωση ήταν 25%.  Αξίζει να αναφερθεί ότι στη Γερμανία το 95% των επιτυχόντων στους παραπάνω διαγωνισμούς ήταν ενεργειακές κοινότητες. Προκειμένου να ερμηνευτεί πληρέστερα το αποτέλεσμα αυτό, μια κρίσιμη παράμετρος είναι η πρόσθετη διετία που χορηγείται για την υλοποίηση των συγκεκριμένων έργων. Έτσι, οι ενεργειακές κοινότητες ανέμεναν να επωφεληθούν από την περαιτέρω πτώση του τεχνολογικού κόστους και η προσδοκία αυτή αποτυπώθηκε στις προσφορές τους. Η μετάβαση του γερμανικού σχήματος σε διαγωνισμούς που θέτουν ως προϋπόθεση συμμετοχής την άδεια κατασκευής οδήγησε στις αρχές του 2018 σε αύξηση της μέσης  τιμής προσφορών στα 47.3 €/ΜWh, έναντι 38.2 €/MWh στον τελευταίο κύκλο του 2017. Αισθητή ήταν και η μείωση της συμμετοχής των ενεργειακών κοινοτήτων, η οποία υποχώρησε στο 20%.

Για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς, σημειώθηκαν επίσης σημαντικές μειώσεις στις τιμές αναφοράς, με διαφορετική δυναμική για επιμέρους κατηγορίες. Στη Γερμανία, οι σταθμισμένες μέσες τιμές υποχώρησαν από τα 91.7 €/MWh στα 80 €/MWhστις δημοπρασίες του 2015 και στη συνέχεια, από 74.1 €/MWh σε 69 €/MWh στις δημοπρασίες του 2016. Εντός του 2017, τα μέσα επίπεδα κυμάνθηκαν από 65.8 €/MWh σε 49.1 €/MWh. Στη Γαλλία, οι μέσες τιμές μειώθηκαν κατά 51% για τα φωτοβολταϊκά στέγης, μέσης και μεγάλης κλίμακας, κατά την περίοδο 2011 έως 2017, ενώ για τα έργα εδάφους, οι μειώσεις άγγιξαν το 61% για το ίδιο χρονικό διάστημα.

Στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του πιλοτικού διαγωνισμού που διεξήχθη τον Δεκέμβριο του 2016 για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, υπήρξε ικανοποιητική μείωση των τιμών αποζημίωσης σε σχέση με τις τιμές εκκίνησης, η οποία άγγιξε το 15%. Συγκεκριμένα, στην κατηγορία έργων με ισχύ ≤ 1MW συμμετείχαν 13 έργα και υποβλήθηκαν 35 προσφορές, με επίπεδα τιμών που κυμάνθηκαν από 94.97 €/MWh έως 104 €/MWh. Επιτεύχθηκε έτσι μείωση έως και 8.7%. Στην κατηγορία έργων ισχύος > 1MW συμμετείχαν 12 έργα και υποβλήθηκαν 446 προσφορές, με επίπεδα τιμών που κυμάνθηκαν από 79.97 €/MWh έως 88 €/MWh, γεγονός που συνεπάγεται μείωση έως και 14.9%. Από τα υφιστάμενα στοιχεία προκύπτει ότι τα έργα υλοποιούνται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, ενώ πέντε σταθμοί βρίσκονται ήδη σε δοκιμαστική ή κανονική λειτουργία.

 

 

Είναι επαρκής ο ανταγωνισμός στους διαγωνισμούς ΑΠΕ;

Για να επιτύχουν οι διαγωνισμοί για τους σταθμούς ΑΠΕ, βασικές προϋποθέσεις είναι ένα ικανοποιητικό επίπεδο ανταγωνισμού και ένα συγκροτημένο πλαίσιο σχεδιασμού. Στην πράξη, έντονο επίπεδο ανταγωνισμού έχει εκδηλωθεί στη Γαλλία και τη Γερμανία. Ένας συναφής δείκτης είναι η συνολική ισχύς των έργων που συμμετείχαν στους διαγωνισμούς προς την ποσότητα ισχύος που δημοπρατήθηκε. Αξίζει να αναφερθεί ότι στη Γαλλία, για τα φωτοβολταϊκά στέγης μεσαίας κλίμακας, ο δείκτης ανταγωνισμού κυμάνθηκε μεταξύ των τιμών 1.6 και 4.5 σε διάφορους κύκλους. Ο πιο ισχυρός ανταγωνισμός παρατηρήθηκε στα φωτοβολταϊκά εδάφους, όπου η συμμετοχή άγγιξε 12 φορές τη δημοπρατούμενη ποσότητα. 

Αντίστοιχα στη Γερμανία για το 2017, οι δείκτες για τα φωτοβολταϊκά των διαφόρων κατηγοριών κυμάνθηκαν μεταξύ 2.4 και 3.8.  Για τα αιολικά, ο ανταγωνισμός είναι επίσης αξιοσημείωτος αλλά πιο περιορισμένης κλίμακας. Στη Γαλλία, η συμμετοχή το 2017 ανήλθε στο 1.8 επί της δημοπρατούμενης ισχύος, ενώ στη Γερμανία υπερέβη το 2.5. Στην Ελλάδα, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα ικανοποιητικό επίπεδο ανταγωνισμού, λόγω του περιορισμένου αριθμού ώριμων έργων στο παρόν στάδιο, έχει καθοριστεί η οριστικοποίηση της δημοπρατούμενης ποσότητας σε δεύτερο επίπεδο, ώστε η ισχύς που θα συμμετάσχει στους διαγωνισμούς να υπερβαίνει τη δημοπρατούμενη ποσότητα τουλάχιστον κατά 75%.

Παράδειγμα Διαφορετικών Παραμέτρων: Χρόνοι Υλοποίησης και Ρήτρες Καθυστέρησης

Παρά τους κοινούς τους στόχους, τα σχήματα στήριξης διαφοροποιούνται μεταξύ των χωρών σε αρκετές παραμέτρους. Ας εξετάσουμε ως παράδειγμα τους προβλεπόμενους χρόνους υλοποίησης και στήριξης των έργων. 

Για τα φωτοβολταϊκά, οι προβλεπόμενοι χρόνοι υλοποίησης κυμαίνονται μεταξύ των διαφόρων χωρών από 18 έως 24 μήνες. Στη Γερμανία και τη Μάλτα, το επίπεδο στήριξης μειώνεται κατά 5 €/MWh και 3 €/MWh αντιστοίχως, για υλοποίηση μετά το 18μηνο, ενώ η υλοποίηση πέραν της διετίας συνεπάγεται την πλήρη απώλεια της ενίσχυσης. Στη Γαλλία η καθυστέρηση στην υλοποίηση επιφέρει μείωση του χρονικού διαστήματος της στήριξης.  Η περίοδος στήριξης είναι γενικά εικοσαετής και ξεκινά από την έναρξη λειτουργίας του έργου. Στην Ελλάδα, στον πιλοτικό διαγωνισμό που διενεργήθηκε, χορηγήθηκε ενίσχυση και για την περίοδο της δοκιμαστικής λειτουργίας.

Για τα χερσαία αιολικά, ο αποδεκτός χρόνος υλοποίησης κυμαίνεται μεταξύ 2.5 και 3 ετών. Οι καθυστερήσεις μπορεί να επιφέρουν ακόμη και την πλήρη απώλεια του δικαιώματος στήριξης. Στη Γαλλία, η διάρκεια της καθυστέρησης αφαιρείται από τη διάρκεια της περιόδου στήριξης. Στη Γερμανία, στις ενεργειακές κοινότητες χορηγείται μια επιπλέον διετία, που κρίθηκε απαραίτητη για την άδεια κατασκευής των έργων.  Στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία, η στήριξη φωτοβολταϊκών σταθμών χορηγείται για εικοσαετία από την έναρξη εμπορικής λειτουργίας του έργου, ενώ η Λιθουανία έχει περιορίσει τη χρονική διάρκεια σε 12 έτη.

Σε τι βαθμό πραγματοποιούνται τελικά τα έργα που επιτυγχάνουν στους διαγωνισμούς;

Ο βαθμός υλοποίησης των έργων είναι ένα από τα βασικά κριτήρια που αναδεικνύει την επιτυχία ενός διαγωνισμού, παράλληλα με το επίπεδο τιμών και πάντα, σε συσχέτιση με τους εθνικούς στόχους που έχουν τεθεί. Στη Γαλλία, για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, ο δείκτης υλοποίησης κυμάνθηκε διαχρονικά σε επίπεδα μεταξύ 68% και 95% για διάφορες κατηγορίες έργων.  Στη Γερμανία, οι διαγωνισμοί για φωτοβολταϊκά εδάφους το 2015 παρουσίασαν δείκτη υλοποίησης από 90 έως 99%. Για τον τομέα των αιολικών, οι ενδείξεις είναι μικτές και μάλλον ανεπαρκείς, λόγω του μεγαλύτερου χρονικού διαστήματος υλοποίησης των έργων. Για τα χερσαία αιολικά, ενθαρρυντικά είναι τα μηνύματα από την Ιταλία και τη Λιθουανία, όπου οι δείκτες υλοποίησης ανήλθαν στο 85% και 100% για διαγωνισμούς που διενεργήθηκαν κατά το διάστημα 2013 έως 2015.

Συμπεράσματα

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ρυθμιστών Ενέργειας (CEER) έχει συλλέξει και αναλύει διεξοδικά ένα φάσμα δεδομένων για τις διαγωνιστικές διαδικασίες που διεξάγονται στις ευρωπαϊκές χώρες για σταθμούς ΑΠΕ. Σύντομα, το CEER αναμένεται να εκδώσει τις θέσεις του, παραθέτοντας συμπεράσματα από την υφιστάμενη εμπειρία στην Ευρώπη και χρήσιμες οδηγίες για επιμέρους χαρακτηριστικά των διαγωνισμών.

Το όφελος που απορρέει για τους καταναλωτές ενέργειας, μέσα από την αισθητή υποχώρηση των τιμών αναφοράς, είναι σαφές σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Είναι ενδεικτικό ότι στη Γερμανία σημειώθηκαν επιτυχείς προσφορές χερσαίων αιολικών σε επίπεδα  της τάξης των 38 €/MWh, ενώ για τα φωτοβολταϊκά επίσης εμφανίστηκαν επίπεδα τιμών κάτω των 50 €/MWh. Οι πτωτικές αυτές τάσεις ήταν διεθνείς και όχι μόνο ευρωπαϊκές. Στο Τέξας για παράδειγμα, καταγράφηκε η πιο οικονομική σύμβαση πώλησης ενέργειας, στην ιστορία των ΗΠΑ, για φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 150 MW.

Μια εξίσου σημαντική εξέλιξη είναι ότι για παράκτια αιολικά έργα, στη Γερμανία και την Ολλανδία, υποβλήθηκαν στους διαγωνισμούς προσφορές για μηδενική στήριξη. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές αναμένουν βιώσιμη λειτουργία με έσοδα αποκλειστικά από τις αγορές, για έργα που θα είναι λειτουργικά από το 2024 και το 2022 αντίστοιχα. Αν και στις περιπτώσεις αυτές δεν θα χορηγηθεί λειτουργική ενίσχυση, ήταν εθνική επιλογή να καλυφθούν τα κόστη σύνδεσης των παράκτιων έργων.  Επιπλέον, η Δανία δεσμεύτηκε για τη θέσπιση ενός εθνικού κάτω ορίου στην τιμή για το κόστος εκπομπών CO2, ώστε να περιορίσει τον επιχειρηματικό κίνδυνο αυτών των επενδύσεων. Συνολικά, σε παγκόσμιο επίπεδο, 20 GW χερσαίων αιολικών και 5 GW υπεράκτιων αιολικών έλαβαν στήριξη μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών εντός του 2017.

Μια παράπλευρη επίδραση της υποχώρησης των τιμών αναφοράς στους διαγωνισμούς είναι το γεγονός ότι επανεμφανίζεται σταδιακά στον τομέα των ΑΠΕ μια τάση εδραίωσης υψηλότερης συγκέντρωσης (market consolidation). Αυτό φανερώνει ότι τα περιθώρια κέρδους που προκύπτουν δεν είναι απαραίτητα βιώσιμα για μικρότερους επενδυτές.

Παράλληλα με τις ισχυρές πτωτικές τάσεις στα επίπεδα στήριξης, υπαρκτές παραμένουν και οι ασυμμετρίες μεταξύ διαφόρων τεχνολογιών ΑΠΕ. Οι διαφοροποιήσεις αυτές (π.χ. στη μεταβολή του τεχνολογικού κόστους) παράλληλα με τεχνικούς ή γεωγραφικούς περιορισμούς καθιστούν σε κάποιες περιπτώσεις τους ουδέτερους διαγωνισμούς ως επιθυμητή μεν μορφή στην οικονομική θεωρία αλλά μια πρόκληση στην πράξη, με ασαφή αποτελέσματα.

Στην Ελλάδα αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη διενέργεια των διαγωνισμών ΑΠΕ, έχοντας συγκροτήσει ένα ισορροπημένο πλαίσιο, που συνδυάζει τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις και τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Ήδη ο πιλοτικός διαγωνισμός που διεξήχθη από τη ΡΑΕ τον Δεκέμβριο του 2016 ανέδειξε οφέλη για τους καταναλωτές και ενθαρρυντικά μηνύματα ανταγωνισμού.

Συνοπτικά, η χώρα μας παραμένει προσηλωμένη στη μετάβαση προς την οικονομία χαμηλών ρύπων. Οι ΑΠΕ εμφανίζουν ήδη μερίδιο παραγωγής 20% στο ενεργειακό ισοζύγιο ετησίως, ενώ επιπρόσθετα, 2600 MW θα δημοπρατηθούν ως το τέλος του 2020, για την επίτευξη δεσμευτικών περιβαλλοντικών στόχων. Η ενεργειακή μετάβαση δεν επιφέρει μόνο οφέλη για τους πολίτες αλλά ενέχει προφανώς και κόστη. Στο παρόν στάδιο, οι αποζημιώσεις των παραγωγών ΑΠΕ, οι οποίες αντανακλώνται στους καταναλωτές ενέργειας, ανέρχονται σε 1.8 δις ετησίως.

Η υιοθέτηση επομένως ανταγωνιστικών διαδικασιών και η διαμόρφωση επιπέδων στήριξης μέσα από τον υγιή ανταγωνισμό αποτελούν κρίσιμες συνιστώσες για την ισορροπημένη ενεργειακή μετάβαση και την ελαχιστοποίηση του κόστους που επιφέρει. Παράλληλα, καθίσταται αναγκαία η δημιουργία ενός συνεκτικού πλέγματος αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, που θα εμφανίζουν ανταγωνιστικές συνθήκες, θα παρέχουν επαρκή εργαλεία διαχείρισης κινδύνου και θα παρουσιάζουν ικανοποιητική ρευστότητα. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι προφανώς απαραίτητα για όλους τους συμμετέχοντες στις αγορές ενέργειας και ειδικότερα για τις ΑΠΕ, λόγω της ισχυρής μεταβλητότητας που διέπει την παραγωγή τους.

Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας εργάζεται εντατικά και στις δύο κρίσιμες αυτές κατευθύνσεις, τόσο για την αποτελεσματική προσαρμογή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο μοντέλο στόχο (το λεγόμενο target model) όσο και για την ορθολογική μετεξέλιξη του τρόπου στήριξης των ΑΠΕ και συμμετοχής τους στις νέες αγορές, στη βάση του ευρωπαϊκού πλαισίου.   

----------------

Η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, μέλος της ΡΑΕ και του CEER. Το παρόν άρθρο βασίζεται σε στοιχεία που έχει συλλέξει το CEER από εθνικές ρυθμιστικές αρχές και συνιστά απόσπασμα από ομιλία της κ. Καρακατσάνη στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης.



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα