Η κλιματική αλλαγή δεν επιδέχεται αμφισβήτησης

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι αμφισβητήσιμη και παρόλα αυτά οι διαφωνίες συνεχίζονται. Οι διαφωνίες μας παρεκτρέπουν από το να σημειώσουμε πρόοδο στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Υπάρχουν στην πραγματικότητα τρεις πολύ διαφορετικοί διάλογοι για την κλιματική αλλαγή που λαμβάνουν χώρα σήμερα: Ένας επιστημονικός διάλογος, ένας διάλογος της παγκόσμιας ηγεσίας και ένας δημόσιος διάλογος.

Οι περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι αληθινή και αποτελεί υπαρξιακό ζήτημα (Γράφημα 1). Ο επιστημονικός διάλογος αφορά το πόσο απειλητική είναι η κλιματική αλλαγή για την ανθρώπινη ζωή και τον πολιτισμό.

Η παγκόσμια ηγεσία γενικά συμφωνεί με τους επιστήμονες, αλλά θεωρεί ότι υπάρχει μια τεχνολογική λύση για τις εκπομπές άνθρακα. Ο σχετικός διάλογος έχει να κάνει με το ποια τεχνολογία θα αντιστρέψει ή θα επιβραδύνει τις εκπομπές.

Η δημόσια σφαίρα είναι πιο διαιρεμένη όσον αφορά τη σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής εν μέρει διότι λαϊκιστές "πουλάνε" το αφήγημα ότι η κλιματική αλλαγή είναι μια απάτη. Η κοινή γνώμη γενικά δέχεται ότι η κλιματική αλλαγή είναι αληθινή, όμως δεν πιστεύει ότι είναι το πιο σημαντικό πρόβλημα στον κόσμο. Ο δημόσιος διάλογος έχει να κάνει με το αν η κλιματική δράση αξίζει με βάση το κόστος.

Το επιστημονικό υπόδειγμα

Αυτές οι κατηγορίες διαλόγων είναι φυσικά γενικεύσεις, όμως βοηθούν να εξηγήσουν γιατί σημειώθηκε τόση λίγη πρόοδος στην αντιμετώπιση του προβλήματος ενός θερμαινόμενου πλανήτη.

Θέλω να είμαι πολύ ξεκάθαρος σε ένα πράγμα: Το κυρίαρχο επιστημονικό υπόδειγμα σήμερα είναι ότι η κλιματική αλλαγή προκαλείται από εκπομπές CO2 που συνδέονται κυρίως με την καύση ορυκτών καυσίμων.

Αυτό δεν είναι αμφισβητήσιμο.

Οι κουραστικοί λαϊκιστές που λένε ότι η κλιματική αλλαγή είναι απάτη, όμως, συνεχίζουν διότι πολλοί άνθρωποι είναι ψυχολογικά απρόθυμοι να δεχτούν ότι αυτή είναι η καλύτερη εξήγηση για την παγκόσμια θέρμανση.

Η παγκόσμια θέρμανση είναι ένα εμπειρικό γεγονός. Αυτό δεν αμφισβητείται.

Η μέση θερμοκρασία της γης αυξήθηκε κατά περίπου 1 βαθμό Κελσίου παραπάνω από το μέσο όρο των τελευταίων 100 ετών (γράφημα 2). Αναμένεται να προσεγγίσει το επικίνδυνο επίπεδο του 1,5 βαθμού μέσα στα επόμενα χρόνια.

Πάνω από 88.000 επιστημονικές μελέτες δημοσιεύτηκαν για την κλιματική αλλαγή από το 2012 και το 97% εξ αυτών υποστηρίζουν το κυρίαρχο επιστημονικό υπόδειγμα. Οι αρνητές παραπέμπουν σε ορισμένους επιστήμονες που διαφωνούν και λένε ότι δεν υφίσταται ομοφωνία. 'Η υποδεικνύουν ορισμένες λανθασμένες προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή και λένε ότι έτσι αποδεικνύεται πως είναι απάτη.

Αυτό είναι λάθος και ανέντιμο. Η συντριπτική ομοφωνία μεταξύ των επιστημόνων δεν είναι αμφισβητήσιμη. Αυτή καθορίζει το τωρινό επιστημονικό υπόδειγμα.

Ένα υπόδειγμα είναι μια θεωρία που δείχνει να εξηγεί τα φαινόμενα καλύτερα από άλλες. Είναι ένα σύνολο από κοινώς αναγνωρισμένες ερμηνείες δεδομένων, μεθοδολογικές διαδικασίες και ιδέες στη σημερινή επιστημονική κοινότητα.

Ο Τόμας Κουν ήταν ένας διάσημος φυσικός και το βιβλίο του Η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων του 1962 καθόρισε τι είναι το υπόδειγμα στη σύγχρονη επιστήμη.

"Τα υποδείγματα κερδίζουν αυτή τη θέση διότι είναι πιο επιτυχημένα από ανταγωνιστικές θεωρίες στο να λύσουν ορισμένα προβλήματα που αναγνωρίζονται ως έντονα" - Τόμας Κουν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το υπόδειγμα είναι πάντοτε σωστό. Σημαίνει απλά ότι είναι η εξήγηση που ενσωματώνει καλύτερα όλα τα διαθέσιμα δεδομένα.

Ο Κουν τόνισε ότι ένα υπόδειγμα εγκαθιδρύεται όταν μια ιδέα ή θεωρία "γίνεται δεκτή από σχεδόν όλους τους ασκούντες" και γίνεται μέρος της πρακτικής της "φυσιολογικής επιστήμης". Το κυρίαρχο υπόδειγμα γίνεται δεκτό ως πρώτο αξίωμα στη νέα έρευνα. Δεν χρειάζεται πλέον να αποδεικνύεται κάθε φορά που δηλώνεται διότι είναι ευρέως αποδεκτό.

Έτσι λειτουργούσε η επιστήμη επί αιώνες. Δεν υπάρχει τίποτα ιδιαίτερο στο υπόδειγμα της κλιματικής αλλαγής που να μην έχει εφαρμογή στις τεκτονικές πλάκες, τα βακτήρια, την κβαντομηχανική ή οποιοδήποτε άλλο νέο επιστημονικό υπόδειγμα.

Όταν η διαφωνία εντός της ανταγωνιστικής επιστημονικής κοινότητας παύει να είναι έντονη και γίνεται απλά ένας ψίθυρος, τότε έχει ιδρυθεί ένα νέο υπόδειγμα.

Η άποψη των λαϊκιστών είναι λάθος

Οι βασικές ενστάσεις των λαϊκιστών ενάντια στο κυρίαρχο επιστημονικό υπόδειγμα περιλαμβάνουν τα εξής:

- Ότι το κλίμα πάντοτε αλλάζει και είναι κομμάτι μιας φυσικής διαδικασίας,

- Ότι υπήρχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις CO2 και θερμοκρασίες στην εποχή των δεινοσαύρων και η ζωή συνεχίστηκε μια χαρά.

- Ότι ορισμένες προβλέψεις για την έλευση της κλιματικής αλλαγής ήταν λάθος,

- και ότι το CO2 και η θέρμανση δεν σχετίζονται άμεσα.

Αυτές οι χιλιοειπωμένες ενστάσεις υπάρχουν εδώ και δεκαετίες και έχουν καταρριφθεί ή αποδείχτηκε ότι δεν έχουν έρεισμα στο ευρύτερο συστημικό πλαίσιο.

Για παράδειγμα, οι δεινόσαυροι είχαν πολύ διαφορετική αντοχή στη θερμοκρασία και το CO2 από ότι οι άνθρωποι. Ίσως υπήρχαν 20 εκατ. δεινόσαυροι στη γη στο κορύφωμά τους κατά την κρητηδική περίοδο περίπου 66 εκατ. χρόνια πριν. Ζούσαν σχετικά απλά σε μικρά κοπάδια ή μοναχοί τους.

Σήμερα υπάρχουν 8 δισεκατομμύρια άνθρωποι που ζουν σε έναν περίπλοκα διασυνδεδεμένο πολιτισμό που βασίζεται στις εφοδιαστικές αλυσίδες για τη μεταφορά αγαθών και υπηρεσιών ανά τον πλανήτη. Η σύγκριση του παρόντος και του κοντινού μέλλοντος των ανθρώπων με τις συνθήκες στο απώτερο γεωλογικό παρελθόν είναι εξωφρενική.

Ακόμη ένα παράδειγμα: Οι αρνητές της κλιματικής αλλαγής βρίσκουν εύκολα ορισμένους κλιματικούς ειδικούς που διαφωνούν με το κυρίαρχο υπόδειγμα - Όπως κάθε δικηγόρος μπορεί να βρει ειδικούς μάρτυρες για να στηρίξουν τη θέση του πελάτη του.

Αντίστοιχα, είναι εύκολο να βρεθεί ένας κλιματικός ειδικός που θα κάνει μια λανθασμένη πρόβλεψη. Η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη με κακές προβλέψεις και ειδικούς που αποκλίνουν. Οι αποτυχημένες προβλέψεις ή ακόμα οι κακές γνώσεις εντοπίζονται σε κάθε τομέα της κοινωνίας, όχι μόνο στην κλιματική επιστήμη. Όμως, οι εξαιρέσεις δεν αποδεικνύουν τον κανόνα.

Τα υποδείγματα είναι εξηγήσεις. Δεν υπάρχει η απαίτηση να μας αρέσουν. Ο Αϊνστάιν δεν συμπάθησε ποτέ την κβαντική θεωρία, όμως δεν μπόρεσε να στηρίξει την πεποίθησή του πέρα από τη φράση "δεν πιστεύω πως ο Θεός παίζει ζάρια".

Ο διάλογος για την κλιματική αλλαγή, όμως, δεν είναι ένας διαγωνισμός. Υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες για να υποδείξουμε ότι η κλιματική αλλαγή εκπροσωπεί ένα πιθανό κίνδυνο για την ανθρώπινη ευμάρεια και για τα άλλα είδη. Είτε μας αρέσει, είτε όχι, ο επιστημονικός διάλογος για την κλιματική αλλαγή τελείωσε πριν από χρόνια.

Η τεχνολογία δεν θα μας σώσει

Το γράφημα 3 είναι το πιο σημαντικό από όλα για να καταλάβουμε ότι ο κλιματικός διάλογος δεν έχει να κάνει μόνο με τις εκπομπές άνθρακα.

Δείχνει την ομαλοποιημένη και κλιμακωτή σχέση μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης (ΑΕΠ), του ανθρώπινου αποτυπώματος στα οικοσυστήματα, των εκπομπών CO2 και του ανθρώπινου πληθυσμού.

Η κλιματική αλλαγή δεν έχει να κάνει μόνο με τον άνθρακα που παράγουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες, αλλά και με το πόσο αποτελεσματικά τα δάση, οι ωκεανοί και η ατμόσφαιρα μπορούν να επεξεργαστούν αυτές τις εκπομπές. Η οικονομική ανάπτυξη συνδέεται 100% με την κατανάλωση ενέργειας. Όλα συνδέονται άμεσα με την αύξηση του πληθυσμού.

Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: Οι εκπομπές άνθρακα και η υπέρβαση των πλανητικών ορίων δεν είναι πιθανό να υποχωρήσουν για όσο συνεχίζει να αυξάνεται το παγκόσμιο ΑΕΠ και ο πληθυσμός. Και οι τέσσερις παράγοντες στο γράφημα 3 είναι αλληλοσχετιζόμενοι. Δεν μπορεί να γίνει τίποτα για τις εκπομπές άνθρακα δίχως μείωση του πληθυσμού, του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και του ΑΕΠ.

Το γράφημα 3 δεν είναι αμφισβητήσιμο. Δεν χρειάζεται να σας αρέσει. Είναι ένα ιστορικό γεγονός.

Το μονοπάτι που ακολουθεί η παγκόσμια ηγεσία στηρίζεται στην τεχνολογική αισιοδοξία.

Όταν ο ΙΕΑ δημοσίευσε την έκθεση Net Zero 2050 το Μάιο του 2021, ο κλιματικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζον Κέρι, έκανε το εξής σχόλιο:

"Οι επιστήμονες μου λένε ότι το 50% της μείωσης των εκπομπών που πρέπει να κάνουμε για το net zero θα πρέπει να προέλθουν από τεχνολογίες που δεν διαθέτουμε ακόμα. Αυτή είναι η πραγματικότητα... Δεν χρειάζεται να μειώσουμε την ποιότητα ζωής για να πετύχουμε ορισμένα από τα πράγματα που πρέπει. Αυτό είναι το ωραίο με κάποια πράγματα που ξέρουμε να κάνουμε".

Το γράφημα 3 δείχνει ότι ο κ. Κέρι κάνει λάθος.

Κάνει λάθος διότι εκείνος και η παγκόσμια ηγεσία επικεντρώνονται μονάχα στις εκπομπές. Όμως, οι εκπομπές δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το αποτέλεσμα του προβλήματος. Οι εκπομπές CO2 είναι απλά τα απόβλητα από 8 δισ. ανθρώπους που καταναλώνουν ενέργεια καθημερινά. Το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί αντιμετωπίζοντας το σύμπτωμα δίχως να αντιμετωπίσουμε τις αιτίες.

Οι παγκόσμιοι ηγέτες και πολλοί κλιματικοί ακτιβιστές έχουν παρωπίδες άνθρακα (γράφημα 4). Δεν βλέπουν ότι το πρόβλημα των εκπομπών είναι ένα πρόβλημα συστημάτων.

Στην πραγματικότητα, η ίδια η κλιματική αλλαγή είναι ένα πρόβλημα συστημάτων. Είναι ένα σύμπτωμα υπερβολικά πολλών ανθρώπων που καταναλώνουν υπερβολικά πολλούς πόρους, παράγουν υπερβολικά απόβλητα και ξεπερνούν τη δυνατότητα της γης να ανακάμψει. Οι άνθρωποι έχουν ξεπεράσει τη φέρουσα ικανότητα του πλανήτη.

Η αρχική σημασία της φέρουσας ικανότητας ήταν το πόσα μπορούσε να μεταφέρει ένα πλοίο δίχως να βυθιστεί. Το πλοίο μας είναι η Γη και την έχουμε υπερφορτώσει με ανθρώπους που καταναλώνουν τους πόρους της και μολύνουν το έδαφος, το νερό και τον αέρα.

Οι προσπάθειες μείωσης των εκπομπών άνθρακα απέτυχαν και μάλλον θα συνεχίσουν να αποτυγχάνουν. Η διακεκομμένη γραμμή στο γράφημα 5 είναι το μονοπάτι του ΙΕΑ για τον 1,5 βαθμό Κελσίου με μηδενικές εκπομπές ως το 2050. Είναι αυτό που πρέπει να συμβεί για να αποφύγουμε τους σοβαρούς κινδύνους για τους ανθρώπους και τον πλανήτη.

Η πιο πιθανή πρόβλεψη (μαύρη γραμμή) δείχνει ότι ο πλανήτης έχει εκτροχιαστεί σοβαρά. Φαίνεται ότι μπορεί να ξεπεράσουμε ακόμα και το πιο επικίνδυνο μονοπάτι των 2 βαθμών Κελσίου.

Πως γίνεται να είναι τόσο άσχημα τα πράγματα παρόλους τους νόμους, τους κανονισμούς την τεχνολογία και τα χρήματα που αφιερώσαμε στο πρόβλημα;

Είναι επειδή όλα τα μοντέλα και οι προβλέψεις (ανάμεσά τους και του ΟΗΕ) υποθέτουν συνεχιζόμενη ανάπτυξη του πληθυσμού και της οικονομίας.

Το σενάριο net zero του ΙΕΑ στο γράφημα 4 περιλαμβάνει το διπλασιασμό της οικονομικής ανάπτυξης ως το 2050 με μέσο όρο 3,1% από το 2020 μέχρι τότε. Υποθέτει ανάπτυξη 1,7% για τις χώρες του ΟΟΣΑ και 2,6% για τις υπόλοιπες.

Δίχως μια αλλαγή στον πληθυσμό και την οικονομική ανάπτυξη, η θερμοκρασία θα εισέλθει σε μια επικίνδυνη ζώνη για τη ζωή στον πλανήτη μέσα στα επόμενα χρόνια.

Αυτή δεν είναι μια κινδυνολογία, είναι κοινή λογική. Είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα των ιστορικών τάσεων. Αν οι τάσεις δεν αλλάξουν, τότε δεν θα αλλάξει και το αποτέλεσμα.

Πραγματικά δεν υπάρχει τίποτα να αμφισβητήσουμε.

(του Αρτ Μπέρμαν, γεωλόγου πετρελαίου)