Mark Fittzpatrick: Θα βοηθήσει το Ιράν η συμφωνία για τα πυρηνικά

Σε μια εκδήλωση των IISS-ΗΠΑ που διοργανώθηκε και φιλοξενήθηκε από τ επιχειρηματικό συμβούλιο ΗΠΑ-Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στις 24 Φεβρουαρίου, υποστήριξα ότι τα οικονομικά οφέλη για το Ιράν από την συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα, με τον καιρό θα το καταστήσουν ένα λιγότερο εχθρικό έθνος.

Όπως έχω γράψει προηγουμένως, η επιθυμία για την ελάφρυνση των κυρώσεων το συντομότερο δυνατό, έδωσε κίνητρα στο Ιράν να προχωρήσει στις αρχικές απαιτήσεις με βάση την πυρηνική συμφωνία, όπως ονομάζεται το Κοινό Συνολικό Σχέδιο Δράσης (JCPOA), ταχύτερα από ό,τι θα θεωρούσαν δυνατό οι περισσότεροι ξένοι παρατηρητές. Ολοκληρώνοντάς το μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου και στη συνέχεια πετυχαίνοντας δύο άλλες συμφωνίες για τους κρατούμενους και τα κατασχεμένα assets, έδωσε στον πρόεδρο Hassan Rouhani και στην κυβέρνησή και στους υποστηρικτές του, δικαιώματα για τα οποία μπορούν να κομπάσουν, λίγο πριν από τις εκλογές της 26ης Φεβρουαρίου για το κοινοβούλιο και τη συνέλευση των εμπειρογνωμόνων.

Οι ιρανικές business με τον δυτικό κόσμο δεν θα επανέλθουν σύντομα. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες παραμένουν επιφυλακτικές με το να ξεκινήσουν συναλλαγές με το Ιράν, ακόμη και εκείνες που φαίνονται ξεκάθαρα νόμιμες, από το φόβο μήπως υποπέσουν σε σφάλμα σχετικά με τις αμερικανικές κυρώσεις που έχουν απομείνει και από τον φόβο της επιβολής προστίμων από διάφορες δικαστικές αρχές των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου όχι μόνο του υπουργείου Οικονομικών αλλά επίσης και του τοπικού εισαγγελέα στο Μανχάταν.

Το Ιράν αποκτά πρόσβαση σε έσοδα από τις πετρελαϊκές πωλήσεις ωστόσο που έχουν "ξεπαγώσει”. Και ακόμη και αν το ποσό είναι μικρότερο των 50 δισ. δολαρίων -πολύ χαμηλότερα του ποσού των 150 δισ. δολαρίων που διαλαλούσαν οι Αμερικανοί προεδρικοί υποψήφιοι- παρέχει άμεση βοήθεια προς την ιρανική οικονομία.

Για να συνεχίσουν να ρέουν χρήματα από τις νέες πετρελαϊκές πωλήσεις και για να ενθαρρυνθεί η χορήγηση επιπλέον εμπορίου και επενδύσεων που επιδιώκει, το Ιράν έχει ένα ισχυρό κίνητρο για την πιστή εφαρμογή της πυρηνικής συμφωνίας. Μόνο εάν επιβληθούν νέες κυρώσεις που εμποδίζουν αυτά τα οικονομικά οφέλη, θα έχει λόγο το Ιράν να "σπάσει” την συμφωνία και να επαναφέρει την πορεία της προς μια γρήγορη ανάπτυξη ικανότητας πυρηνικών όπλων. Όποιος και αν είναι αυτός που θα κερδίσει τις προεδρικές εκλογές τον επόμενο Ιανουάριο, θα ήταν ανόητο να δώσει στο Ιράν μια τέτοια δικαιολογία χωρίς εύλογη αιτία.

Είναι θεμιτό να αναρωτηθούμε εάν η συνεχιζόμενη πυραυλική ανάπτυξη του Ιράν ή η περιφερειακή ανάμειξη, θα αποτελέσει μια τέτοια αιτία. Μερικές φορές υποστηρίζεται ότι, για παράδειγμα, το Ιράν έχει πάρει θάρρος από την συμφωνία και δείχνει τη δύναμή του στην περιοχή. Στο μεγαλύτερο μέρος ωστόσο, αυτή η τακτική προηγείται της JCPOA.

Οι πρόσφατες πυραυλικές δοκιμές του Ιράν, ενώ πιθανώς δεν αποτελούν παραβίαση του τρέχοντος ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο δίνει στο Ιράν αναμφισβήτητα το περιθώριο να δράσει σχετικά με τους πυραύλους που δεν σχεδιάζονται υποχρεωτικά για την παράδοση πυρηνικών όπλων, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό για τους γείτονες του Ιράν. Στα κράτη του Κόλπου υπάρχουν φήμες ότι ο πρόεδρος Barack Obama θέλει να επισκεφτεί το Ιράν προτού τελειώσει τη θητεία του. Μια τέτοια επίσκεψη είναι ευφάνταστη, εκτός κι αν πρόκειται να συνοδεύεται από μια σημαντική "παράδοση”, όπως είναι η ιρανική συμφωνία για τον περιορισμό των πυραυλικών της δοκιμών, κάτι που επίσης φαίνεται απίθανο.

Αναφορικά με τις περιφερειακές δραστηριότητες του Ιράν, υπάρχει μία τάση για υπερβολή. Από την επανάσταση του 1979, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει θεωρηθεί ένας ρεβιζιονιστικός παράγοντας, που εξάγει την επανάστασή του, υποστηρίζοντας τρομοκρατικές οργανώσεις και επιδιώκοντας να κυριαρχήσει στην περιοχή. Αλλά ενώ η Φρουρά της Ιρανικής Επανάστασης (RGC) εξακολουθεί να καλλιεργεί το πρόβλημα, το παράδειγμα μετατοπίζεται, όπως γράφει η Jane Kinninmont. Στην Υεμένη και στο Λίβανο, το Ιράν συνεχίζει να υποστηρίζει αντάρτες και μη κρατικούς παράγοντες, αν και όχι ως τους ηθικούς αυτουργούς του προβλήματος για την πρώτη χώρα. Από την άλλη πλευρά, στη Συρία και στο Ιράκ, το Ιράν διατηρεί έναν συντηρητικό ρόλο, προσπαθώντας να στηρίξει τα υπάρχοντα καθεστώτα και παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως υπερασπιστή της τάξης, όσο απίθανο μπορεί να φαίνεται αυτό.

Σε μια πρόσφατη ημερίδα του IISS με εμπειρογνώμονες στην ασφάλεια από το Ιράν και τα κράτη του Κόλπου, υπήρξε γενικότερη συμφωνία ότι η επίτευξη της συμφωνίας για τα πυρηνικά ήταν σημαντική. Ωστόσο οι συμμετέχοντες διαφώνησαν στην αξιολόγησή τους για την εν δυνάμει επίδρασή της σε άλλες περιοχές. Ενώ οι συμμετέχοντες από το Ιράν ήταν αισιόδοξοι ότι η συμφωνία θα τόνωνε την μελλοντική συνεργασία σε περιφερειακά θέματα, οι Άραβες συμμετέχοντες γενικά θεώρησαν ότι η JCPOA απλώς "αγοράζει” χρόνο προτού το Ιράν επιστρέψει στην εδώ και 15 χρόνια συνήθειά του για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Και σε αυτό το σημείο, το Ιράν θα είναι ισχυρότερο οικονομικά και στρατιωτικά.

Ανησυχώ επίσης για τις πυρηνικές ικανότητες του Ιράν όταν αρθούν τα όρια της JCPOA. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας να μην πάνε χαμένα τα επόμενα 15 χρόνια. Απαιτούνται συντονισμένες προσπάθειες για να αποκτήσει κίνητρο το Ιράν να γίνει καλύτερος γείτονας. Η συμφωνία μπορεί να βοηθήσει, διότι κάθε χρόνο που την εφαρμόζει πιστά, θα καλλιεργείται η πίστη ότι το πυρηνικό πρόγραμμα είναι ειρηνικό.

Τα προβλήματα στην Υεμένη, την Συρία, το Ιράκ και τον Λίβανο, θα είναι δύσκολο να επιλυθούν χωρίς πρώτα να υπερβληθεί η έχθρα μεταξύ του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας. Η συμφιλίωση θα είναι πιθανώς δυσκολότερη για τους Σαουδάραβες, οι οποίοι θεωρούν το Ιράν ως μια υπαρξιακή απειλή, δεδομένου του μεγαλύτερου πληθυσμού του, της οικονομίας και του μεγέθους του, επιπλέον της απειλητικής ρητορικής και του τυχοδιωκτισμού του. Μπορεί να μην τους αρέσει ή να μην σέβονται το βασίλειο, αλλά δεν το φοβούνται. Το Ιράν είναι ως εκ τούτου περισσότερο έτοιμο να συμβιβαστεί για την Υεμένη και να επιτευχθεί ένα modus vivendi σε σχέση με το Λίβανο. Ενώ η ελεγχόμενη από τους αλεβίτες Συρία θεωρείται ότι είναι ζωτικής σημασίας, το Ιράν θα πρέπει να είναι σε θέση να διαχειριστεί τις διαφορές αναφορικά με το Ιράκ και το Μπαχρέιν.

Για τις ΗΠΑ, η επικύρωση της JCPOA θα βοηθήσει να ενισχυθούν οι συνθήκες που θα επιτρέψουν την ύφεση στις σχέσεις Ιράν-Σαουδικής Αραβίας. Πρώτον, η οικονομική βελτίωση θα ενισχύσει την σχετική δύναμη του Rouhani και άλλων πραγματιστών. Δεύτερον, όπως υποστηρίζει ο Richard Nephew, στο βαθμό που το Ιράν αισθάνεται λιγότερο απομονωμένο και πιο ασφαλές, είναι πιο πιθανό  να υιοθετήσει μια εποικοδομητική προσέγγιση στα περιφερειακά ζητήματα.

Δεν ήταν αναμενόμενο ότι η JCPOA θα φέρει άμεσες αλλαγές στην συμπεριφορά του Ιράν στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας εκτιμούν ότι το καθεστώς θα συνεχίσει να είναι επικίνδυνο και καταπιεστικό. Οι σκληροπυρηνικοί θα προσπαθήσουν να αποτρέψουν τον Rouhani από το να γίνει τόσο ισχυρός. Με τον καιρό ωστόσο, και πιθανώς στο διάστημα των 15 ετών της JCPOA, γενεαλογικές και κοινωνικές εξελίξεις έρχονται στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Θα υπάρξουν σκαμπανεβάσματα, και οι εντάσεις θα μπορούσαν να επιδεινωθούν. Το κλειδί, όπως το θέτει ο Nephew, είναι να διασφαλιστεί ότι το Ιράν κατανοεί πως, ενώ έχει μια θέση στην περιοχή, δεν θα του επιτραπεί να κυριαρχήσει. Η Ουάσιγκτον πρέπει να αποδείξει ότι δεν θα εγκαταλείψει τους εταίρους της ή τα συμφέροντά της στη Μέση Ανατολή, ή τις αξίες της. Ενώ θα πιέζει σταθερά για την ανάμειξη με το IRGC, οι ΗΠΑ θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους εταίρους τους να επιδιώκουν την ύφεση.

(iiss.org, capital.gr)