Κυρώσεις "μπούμερανγκ" της Ρωσίας κατά της Τουρκίας

Η μνήμη της Ρωσίας αναφορικά με την επίλυση κρίσεων φαίνεται να είναι εξαιρετικά κοντή. Πριν από ένα χρόνο, η απάντησή της στις δυτικές κυρώσεις που της επιβλήθηκαν στον απόηχο της σύγκρουσης στην Ουκρανία, ήταν αυτή του χλευασμού. Αλλά όταν πρόκειται για την τιμωρία της Τουρκίας ύστερα από την κατάρριψη ενός πολεμικού της αεροσκάφους, η αντίδραση της Μόσχας ήταν περιέργως παρόμοια: το καλύτερο που μπορεί να βρει, είναι να εισάγει και αυτή κυρώσεις. Το τουρκικό εμπάργκο θα είναι καθαρά οικονομικό, και η Ρωσία ασφαλώς δεν θα κερδίσει τίποτα οικονομικά. Αντιθέτως, οι κυρώσεις θα χρησιμεύσουν μόνο για να πλήξουν την ρωσική οικονομία, η οποία αυτή τη στιγμή είναι πιο αδύναμη ακόμη και από αυτή της Τουρκίας.

Η Τουρκία είναι ένας από τους πιο ισχυρούς εμπορικούς εταίρους της Ρωσίας, αποφέροντας περί τα 15 δισ. δολάρια ετησίως για την Ρωσία (παρεμπιπτόντως, αυτό ισοδυναμεί με περισσότερο από τα έσοδα της Ρωσίας από τις πωλήσεις όπλων, μια πηγή τεράστιας υπερηφάνειας για τη Ρωσία).

Ωστόσο, εάν αφαιρέσουμε τις σημαντικές παραδόσεις φυσικού αερίου (και τις ασήμαντες πετρελαίου) προς την Τουρκία, η Ρωσία θα μείνει με ένα έλλειμμα 2,5 δισ. δολαρίων. Κανένας δεν μιλάει ακόμη για την μείωση των ενεργειακών προμηθειών στην Τουρκία, που σημαίνει ότι οι βραχυπρόθεσμες απώλειες από την "ηθική στάση” της Ρωσίας δεν θα είναι τόσο σοβαρές όσο θα μπορούσαν να ήταν. Παρόλα αυτά, οι απώλειες δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Άλλοι τομείς θα υποστούν σοβαρό πλήγμα από τις κυρώσεις. Οι περιορισμοί στις τουρκικές εισαγωγές θα αποτελέσουν πλήγμα στους διανομείς τροφίμων. Η Ρωσία αγοράζει 1,1 δισ. δολάρια προϊόντων που παράγονται στην Τουρκία ετησίως, περίπου το 4% των συνολικών εισαγωγών τροφίμων. Αυτό αυξάνεται στο 17% σε ορισμένες κατηγορίες, όπως τα λαχανικά.

Ο εμπορικός αποκλεισμός αναμένεται να προκαλέσει ελλείψεις σε προϊόντα τροφίμων που παραδοσιακά εισάγει η Ρωσία από τους μεσογειακούς προμηθευτές. Η Τουρκία, μία από τις λίγες ακόμη χώρες στην περιοχή που ακόμη έχει εμπορικές συναλλαγές με την Ρωσία αφότου η τελευταία επέβαλε τις κυρώσεις στα τρόφιμα, προμηθεύει ελιές και λάδι, ψάρια και εσπεριδοειδή στη ρωσική αγορά.

Η Τουρκία αποτελεί εδώ και καιρό έναν δημοφιλή τουριστικό προορισμό για τους Ρώσους, μετά από την Αίγυπτο. Λίγο λιγότεροι από 3 εκατ. Ρώσοι τουρίστες επισκέφθηκαν την Ρωσία το 2014, ενώ περισσότεροι από 3 εκατ. επισκέφθηκαν την Αίγυπτο. Κάθε χρόνο, Ρώσοι τουρίστες βγάζουν 1,5 δισ. δολάρια έξω από την χώρα και τα ξοδεύουν στην Τουρκία.

Το 47% των Ρώσων οργανώνουν τα ταξίδια τους μέσω ταξιδιωτικών γραφείων. Το 2014, ένας μέσος τουρίστας πλήρωσε 700 δολάρια ανά ταξίδι, εκ των οποίων το 15%-20% πήγε σε ένα ταξιδιωτικό γραφείο ή ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο. Η επιβολή κυρώσεων θα σημαίνει ότι η ρωσική τουριστική βιομηχανία θα χάσει εν δυνάμει έσοδα 600 εκατ. δολαρίων (περίπου 0,05% του ΑΕΠ) ΤΟ 2016.

Είναι απίθανο ο εγχώριος τουρισμός να είναι σε θέση να αντικαταστήσει την Αίγυπτο και την Τουρκία. Τα ρωσικά resorts δεν έχουν τις κατάλληλες υποδομές και το σύστημα μεταφορών, και η σχέση τιμής προς την ποιότητα είναι αβυσσαλέα. Το πιο πιθανό είναι ότι οι τιμές σε ορισμένα ρωσικά resorts που υπάρχουν, θα εκτοξευτούν, και οι Ρώσοι τουρίστες θα συρρεύσουν σε άλλους προορισμούς όπως οι χώρες της Βαλτικής, η Κύπρος, η Τυνησία, το Μαρόκο, η Νοτιοανατολική Ασία και η Ινδία. Ως αποτέλεσμα, η μέση τιμή ενός ταξιδιού θα αυξηθεί, και τα περισσότερα συναλλαγματικά αποθέματα θα φύγουν από την χώρα.

Το 2014, τα τουρκικά κατασκευαστικά συμβόλαια στην Ρωσία ανήλθαν σε 1,5 δισ. δολάρια ή 0,13% του ΑΕΠ. Οι συνολικές τουρκικές επενδύσεις στο ρωσικό real estate διαμορφώνονται τώρα στα 10 δισ. δολάρια περίπου. Κατά πάσα πιθανότητα, η Ρωσία δεν θα δημεύσει την ακίνητη περιουσία των επενδυτών, αλλά στο χειρότερο σενάριο, η ακίνητη περιουσία μπορεί να πουληθεί "αναγκαστικά”. Ο κίνδυνος είναι ότι η Ρωσία θα χάσει ένας από τους πιο ποιοτικούς κατασκευαστές της.

Τα αεροπορικά ταξίδια θα μπορούσαν να γίνουν πιο δύσκολα, με την πιθανότητα κάθε χώρα να κλείσει τον εναέριο χώρο της για την άλλη. Τα αεροπλάνα που πετάνε πάνω από την Τουρκία θα πρέπει να αποκλίνουν δυτικά από τα συνήθη δρομολόγιά τους (το να πάνε ανατολικά είναι εξίσου επικίνδυνο, και ο ουκρανικός εναέριος χώρος είναι εκτός ορίων). Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να χάνεται τεράστιος χρόνος και να αυξάνεται το κόστος καυσίμων. 

Και οι θαλάσσιες μεταφορές θα επηρεαστούν επίσης. Ενώ η Τουρκία δεν μπορεί να απαγορεύσει τα ρωσικά πλοία από τα νερά της (μπορεί να το κάνει μόνο εάν υπάρχει στρατιωτική απειλή), θα μπορούσε να καθυστερήσει σημαντικά τη διέλευση των ρωσικών πλοίων με τη διεξαγωγή χρονοβόρων και άσκοπων επιθεωρήσεων.

Ο ρωσικός κλάδος χάλυβα επίσης θα υποστεί ζημιές. Ως απάντηση στις κυρώσεις, η Τουρκία μπορεί να επιλέξει να κλείσει την αγορά της στις ρωσικές εξαγωγές, που αντιστοιχούν σε 4 δισ. δολάρια ετησίως.

Η Ρωσία επιπλέον αντιμετωπίζει την πιθανή απώλεια των τουρκικών συμβάσεων ατομικής ενέργειας. Η ατομική ενέργεια είναι ένας από τους ελάχιστους κλάδους υψηλής τεχνολογίας στους οποίους η Ρωσία παραμένει ηγέτης: τώρα η ναυαρχίδα της, η Rosatom Corporation, αναμένεται να δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Τέλος, οποιοδήποτε σχέδιο αναβίωση του project φυσικού αερίου Turkish Stream κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας, τώρα θα αναβληθεί και επισήμως.

Αλλά τι θα χάσει η Τουρκία από την σύγκρουσή της με την Μόσχα; Το βασικό πρόβλημα της Άγκυρας είναι η διατήρηση των ρωσικών αποστολών φυσικού αερίου. Ο αγωγός Blue Stream, ο οποίος διέρχεται κάτω από την Μαύρη Θάλασσα, και οι διαβαλκανικές αποστολές της Ρωσίας, οι οποίες περνάνε από την Ουκρανία, προμηθεύουν την Τουρκία με περίπου 60% από το αέριό της. Η Δυτική Τουρκία είναι σχεδόν αποκλειστικά εξαρτημένη από το ρωσικό αέριο: τα εργοστάσια επεξεργασίας υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι τραγικά ανεπαρκή, και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης εκεί δεν μπορούν να χωρέσουν περισσότερο από το 5% των ετήσιων αναγκών σε φυσικό αέριο.

Θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για την Ρωσία να επιβάλει εμπάργκο στις μεταφορές αερίου μέσω του ουκρανικού εδάφους. Από την πλευρά τους, οι χώρες διέλευσης θα βοηθούσαν την Τουρκία επανεξάγοντας αυτό το αέριο, που σημαίνει ότι το πραγματικό έλλειμμα θα ήταν απίθανο να ξεπεράσει το 35%-40%. Παρόλα αυτά, η Τουρκία θα υποστεί ελλείψεις αερίου για κάποιο διάστημα, πιθανώς προκαλώντας μια πτώση στο ΑΕΠ της κατά 2%-3%.

Ως αποτέλεσμα, οι Τούρκοι θα θέλουν να διαφοροποιήσουν τις επιλογές τους στην προμήθεια αερίου. Θα πρέπει να χτιστούν νέα εργοστάσια επεξεργασίας υγροποιημένου φυσικού αερίου και εγκαταστάσεις αποθήκευσης, και ο αγωγός ΤΑΝΑΡ μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας θα πρέπει να επεκταθεί περαιτέρω.

Η Τουρκία τώρα θα διπλασιάσει τις προσπάθειές της για την ανατροπή του καθεστώτος του Σύριου προέδρου Bashar al-Assad, από τη στιγμή που αυτό θα καθιστούσε δυνατό έναν αγωγό μεταξύ της Συρίας και της Ιορδανίας. Η Άγκυρα θα θέλει να διαπραγματευτεί με την Τεχεράνη για την ευρωπαϊκή διαμετακόμιση αερίου από το Ιράν. Στο παρελθόν, η Τουρκία έχει απαιτήσει το δικαίωμα να αγοράζει αέριο στα σύνορα, ως εκ τούτου ελέγχοντας την προσφορά του στην Ευρώπη. Όλα αυτά θα οδηγούσαν στην υλοποίησή των μεγαλύτερων φόβων της Ρωσίας: ότι εναλλακτικοί προμηθευτές θα έμπαιναν στην τουρκική αγορά και θα αποκτούσαν πρόσβαση στις πωλήσεις αερίου στην Ευρώπη. Σε κάποια χρόνια, η Gazprom θα έχανε όχι μόνο την Τουρκία, αλλά πιθανώς όλη την Νότια Ευρώπη, η οποία θα έπαιρνε αέριο, ας πούμε, από το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν. Ο ρωσικός αγωγός Blue Stream θα ήταν τότε περιττός.

Η απώλεια των Ρώσων τουριστών είναι το δεύτερο πρόβλημα της Τουρκίας, αν και δεν είναι τόσο σοβαρό όσο θα ήθελαν κάποιοι να πιστεύουν. Οι Ρώσοι αντιπροσώπευσαν λιγότερο από το 10% του συνολικού αριθμού τουριστών που επισκέφθηκαν την Τουρκία τ 2014. Το περασμένο έτος, ο αριθμός των Ρώσων επισκεπτών ήταν ήδη μειωμένος κατά 13,5%, και φέτος έχει μειωθεί άλλο 24%. Επομένως, ενώ ο συνολικός αριθμός ξένων που επισκέπτονται την Τουρκία έχει παραμένει σχεδόν σταθερός, οι Ρώσοι τώρα αντιπροσωπεύουν το 7% του συνόλου.

Το εμπάργκο τροφίμων εναντίον της Ευρώπης έχει αποδείξει ότι οι προμηθευτές τροφίμων μπορούν εύκολα να παρακάμψουν τις κυρώσεις. Η Τουρκία είναι βέβαιο ότι θα είναι σε θέση να πουλήσει τα αγαθά της σε άλλες αγορές, καθώς και στην ίδια την Ρωσία μέσω του Αζερμπαϊτζάν, της Λευκορωσίας και άλλων ρωσικών συμμάχων. Αλλά και πάλι, οι Ρώσοι πολίτες θα είναι αυτοί που θα πληρώνουν υψηλότερες τιμές.

Αυτό που υπογραμμίζεται σε όλα αυτά, είναι η ρωσική υποκρισία. Μόλις πριν από ένα χρόνο, οι Δυτικές χώρες κατηγόρησαν την Ρωσία ότι υποστηρίζει τρομοκράτες στα Ανατολικά της Ουκρανίας και για την κατάρριψη του αεροσκάφους των μαλαισιανών αερογραμμών. Ως αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη επέβαλαν κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας. Τώρα, ούτε ένα χρόνο μετά, η Ρωσία έχει κάνει το ίδιο, κατηγορώντας την Τουρκία για τρομοκρατικές ενέργειες και επιβάλλοντας της κυρώσεις.

Το δυτικό εμπάργκο οδήγησε στα ύψη τη δημοτικότητα του Putin, και τροφοδότησε το λαϊκό μίσος προς την Δύση. Ήταν μεγάλη ευκαιρία για το Κρεμλίνο να αποδώσει τα οικονομικά προβλήματα της χώρας στη Δύση: ως αποτέλεσμα, η ρωσική εξωτερική πολιτική έχει γίνει ακόμη πιο φιλοπόλεμη και μιλιταριστική.

Αλλά οι συνέπειες των σπασμωδικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν στην Τουρκία, είναι πιθανό να μην πλήξουν κανέναν άλλο περισσότερο, από ό,τι τους ίδιους τους Ρώσους.

(carnegie, capital.gr)