Τι σημαίνει η επιστροφή του Ιράν στις ενεργειακές αγορές

Η διαγραφόμενη συμφωνία της Δύσης με το Ιράν σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα ανοίγει σιγά-σιγά το δρόμο για την επάνοδο της Τεχεράνης στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Μια άμεση επίπτωση της συμφωνίας, η οποία έγινε ήδη αισθητή στις αγορές, είναι η καθοδική πίεση που άσκησε στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, οι οποίες παραδοσιακά είναι ευαίσθητες σε ότι έχει να κάνει με τον γεωπολιτικό κίνδυνο, ιδίως σε μια περιοχή τόσο σημαντική όσο η Μέση Ανατολή. Το γεγονός ότι πλέον απομακρύνεται ένα τέτοιο ρίσκο αναμένεται να συμβάλει στην διατήρηση χαμηλών τιμών καθόλη την διάρκεια του έτους που διανύουμε. Με τον τρόπο αυτό, ίσως διαψευστούν τελικά οι προβλέψεις μερίδας των παραγωγών, όπως η Ρωσία, που έβλεπαν πετρέλαιο στα 70 δολάρια μέχρι τον επόμενο χειμώνα. Την ίδια στιγμή, κυκλοφορούν σενάρια που κάνουν λόγο ακόμα και για πρόσκαιρη πτώση στα 20-30 δολάρια μέχρι να βρει και πάλι την ισορροπία της η αγορά.

Ασφαλώς, παραμένει αβέβαιο το αν οι Ιρανοί θα τηρήσουν τη συμφωνία στην πράξη ή αν προσπαθούν απλά να κερδίσουν χρόνο. Αντίστοιχα, η συμφωνία δεν είναι ακόμα ολοκληρωμένη και θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι τον Ιούνιο για να μάθουμε σίγουρα αν θα προχωρήσει, ώστε στη συνέχεια να αρθούν οι κυρώσεις. Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν, πάντως, ότι η Τεχεράνη έχει κουραστεί πλέον από τις διεθνείς κυρώσεις, οι οποίες έγιναν αφόρητες από το περασμένο φθινόπωρο και μετά, όταν δηλαδή συνδυάστηκαν με το «σφυρί» του φθηνού πετρελαίου που διαβρώνει τα κρατικά έσοδα.

Η μεγάλη επιστροφή του Ιράν στις ενεργειακές αγορές έχει διπλή σημασία:

Από τη μια, θα γίνουν και πάλι διαθέσιμες σημαντικές ποσότητες αργού πετρελαίου για αρκετούς πελάτες στη Δύση μετά από μερικά χρόνια απουσίας. Το γεγονός αυτό αναμένεται να έχει θετικές συνέπειες και για τα ελληνικά διϋλιστήρια, τα οποία παραδοσιακά αγόραζαν μεγάλες ποσότητες ιρανικού αργού μέχρι τη στιγμή που αναγκάστηκαν να τις σταματήσουν λόγω των κυρώσεων.

Ήδη, οι πληροφορίες θέλουν υψηλόβαθμα στελέχη δυτικών ενεργειακών ομίλων να ταξιδεύουν συνέχεια τις τελευταίες εβδομάδες στην Τεχεράνη προλειαίνοντας το έδαφος για νέα συμβόλαια.

Παράλληλα, η διάθεση του ιρανικού αργού στη Δύση θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη υπερπροσφορά στην παγκόσμια αγορά και θα ασκήσει πιέσεις στον ΟΠΕΚ ώστε να περιορίσει επιτέλους την παραγωγή του προκειμένου να στηρίξει τις τιμές. Σημειώνεται ότι ο οργανισμός αρνείται μέχρι στιγμής να πράξει κάτι τέτοιο επειδή η Σαουδική Αραβία έχει βάλει στοίχημα ότι το φθηνό πετρέλαιο θα πλήξει περισσότερο την αμερικανική παραγωγή, παρά την δική της.

Ισχυρό όπλο στα χέρια του Ιράν είναι και η μεγάλη ποσότητα αργού που διαθέτει αποθηκευμένο σήμερα και ανέρχεται, σύμφωνα με εκτιμήσεις ανάμεσα στα 7 και στα 35 εκατομμύρια βαρέλια. Ο τρόπος με τον οποίο θα το διαθέσει στην αγορά αποτελεί ένα ερωτηματικό με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η δεύτερη σημασία της επιστροφής του Ιράν είναι πιο μακροπρόθεσμη και έχει να κάνει με το φυσικό αέριο. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ε.Ε. αναζητά νέες πηγές εφοδιασμού προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία, η Τεχεράνη θα μπορούσε να διοχετεύσει ποσότητες είτε μέσω του Νοτίου Διαδρόμου, είτε μέσω νέων οδών (αγωγοί, LNG). Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα εφόσον αναθερμανθούν οι σχέσεις Ιράν-Δύσης και η συμφωνία για τα πυρηνικά αποτελεί ουσιαστικά ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η γεωπολιτική παράμετρος

Μια πολιτική σύμπλευση της Δύσης και του Ιράν έχει σε ένα βαθμό νόημα και από γεωπολιτική σκοπιά, αν λάβουμε υπόψη την έκρυθμη κατάσταση που επικρατεί στη Μέση Ανατολή με την προέλαση του Ισλαμικού Κράτους και τις λοιπές εξελίξεις (Υεμένη, Λιβύη κτλ).

Η Δύση θα μπορούσε θεωρητικά να καταστήσει το Ιράν σύμμαχο υπό την έννοια ότι ο δικός του ισλαμισμός είναι προτιμότερος από αυτόν του Ισλαμικού Κράτους. Παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα για στήριξη ενόπλων ομάδων και για υπονόμευση της σταθερότητας, η αλήθεια είναι ότι οι δυτικές κυβερνήσεις προτιμούν να έχουν απέναντί τους έναν κρατικό δρώντα στη Μέση Ανατολή, παρά τους «μουρλούς» του ISIL.

Αξίζει να παρατηρήσουμε σε αυτό το σημείο ότι τον τελευταίο καιρό πραγματοποιήθηκαν επί ιρακινού εδάφους στρατιωτικές επιθέσεις κατά του ISIL με τη συνδρομή και ιρανικών δυνάμεων, γεγονός που προκάλεσε εντύπωση και έχει αν μη τι άλλο έναν ιδιαίτερο συμβολικό χαρακτήρα.

Προφανώς, μια ενδεχόμενη συνεργασία των δύο πλευρών δεν θα έλυνε όλα τα προβλήματα στην περιοχή, ούτε θα διαφημιζόταν από την Ουάσιγκτον, αλλά θα μπορούσε σίγουρα να αποτελέσει δομικό στοιχείο σε μια νέα πολιτική για τη Μέση Ανατολή τα επόμενα χρόνια.

(του Χάρη Αποσπόρη, διεθνολόγου)