FORBES: Πού μπορεί η Ευρώπη να αναζητήσει ενεργειακή διαφοροποίηση; Οι 3 εναλλακτικές

Τα τελευταία χρόνια, η ενεργειακή συζήτηση στην Ευρώπη κυριαρχείται από ένα και μόνο ερώτημα: πόσο γρήγορα θα μπορούσε η ήπειρος να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο; Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μείωσαν τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας, επέκτειναν τις υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και υπέγραψαν νέες συμφωνίες προμήθειας με παραγωγούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως την περιοχή της Κασπίας.

Ωστόσο, η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα λιγότερο βολικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η διαφοροποίηση υπάρχει στα χαρτιά, αλλά όχι στις φυσικές υποδομές;

Όπως επισημαίνει σε εκτενή του ανάλυση το Forbes, το πρόβλημα γίνεται ολοένα πιο εμφανές καθώς οι Βρυξέλλες αναζητούν εναλλακτικές λύσεις στο ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ παράλληλα προετοιμάζονται για ένα μέλλον στο οποίο η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά, μεταξύ άλλων λόγω των κέντρων δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο Διασαχάριος Αγωγός Φυσικού Αερίου, ο οποίος θα μετέφερε νιγηριανό φυσικό αέριο προς τον βορρά, μέσω Νίγηρα και Αλγερίας, με προορισμό την Ευρώπη, καταδεικνύει τους κινδύνους από την επένδυση σε υποδομές που διασχίζουν πολιτικά ασταθείς περιοχές.

Τα προβλήματα στο Σαχέλ

Στο πλαίσιο αυτό το Σαχέλ δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα δύσκολο επιχειρηματικό περιβάλλον. Είναι μια περιοχή όπου κυβερνήσεις έχουν ανατραπεί, συμμαχίες έχουν μεταβληθεί ταχύτατα και εξωτερικές δυνάμεις ανταγωνίζονται για επιρροή. Ο ισχυρισμός της Ρωσίας το 2026 ότι απέτρεψε μια απειλή από μαχητές αποτελεί μία ακόμη υπενθύμιση ότι ο πολιτικός κίνδυνος στην περιοχή δεν αποτελεί αφηρημένη ανησυχία για τους επενδυτές.

Ένας αγωγός που θα διέσχιζε χιλιάδες χιλιόμετρα πολιτικά ασταθούς εδάφους θα απαιτούσε όχι μόνο τεράστια κεφάλαια, αλλά και δεκαετίες συνεργασίας σε επίπεδο ασφάλειας και διπλωματίας. Πρόκειται για μια δύσκολη προοπτική ακόμη και υπό ευνοϊκές συνθήκες.

Στη συνέχεια, το έργο θα εισερχόταν στη Βόρεια Αφρική, όπου θα αντιμετώπιζε ένα ακόμη σύνολο γεωπολιτικών περιπλοκών. Η Αλγερία και το Μαρόκο παραμένουν διχασμένες σχετικά με τη Δυτική Σαχάρα, ενώ ο ανταγωνισμός τους έχει επανειλημμένα περιπλέξει τις περιφερειακές ενεργειακές σχέσεις. Η σχέση της Αλγερίας με την Ισπανία έχει επίσης καταδείξει πόσο γρήγορα η ενεργειακή πολιτική μπορεί να συνδεθεί με ευρύτερες διπλωματικές διαμάχες.

Η προσπάθεια της Μαδρίτης να βελτιώσει τις σχέσεις της με το Αλγέρι και να εξασφαλίσει προμήθειες φυσικού αερίου παρακολουθήθηκε στενά από το Ραμπάτ. Το Μαρόκο και η Ισπανία έχουν αρνηθεί τους ισχυρισμούς ότι το Ραμπάτ διευκόλυνε μετακινήσεις προσφύγων ως απάντηση σε ισπανικές διπλωματικές αποφάσεις, όμως το επεισόδιο καταδεικνύει την ευπάθεια των περιφερειακών ενεργειακών συμφωνιών στις πολιτικές πιέσεις.

Η λογική της Κασπίας

Αυτό καθιστά την περιοχή της Κασπίας μια ιδιαίτερα ελκυστική εναλλακτική επιλογή. Η Ευρώπη διαθέτει ήδη ένα λειτουργικό δίκτυο υποδομών που συνδέει τους υδρογονάνθρακες της Κασπίας με τις ευρωπαϊκές αγορές. Ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου μεταφέρει αζέρικο φυσικό αέριο μέσω Γεωργίας και Τουρκίας, προτού φτάσει στην Ευρώπη μέσω του Διανατολικού Αγωγού Φυσικού Αερίου (TANAP) και του Διααδριατικού Αγωγού (TAP).

Όπως  τονίζει το Forbes, ο TAP διέρχεται από την Ελλάδα και την Αλβανία και καταλήγει στην Ιταλία, ενώ υπάρχουν συνδέσεις που έχουν σχεδιαστεί ώστε να επιτρέψουν την επέκταση των προμηθειών προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η σημασία του δεν είναι μόνο γεωγραφική. Σε αντίθεση με τον προτεινόμενο Διασαχάριο Αγωγό, η διαδρομή της Κασπίας δεν απαιτεί από την Ευρώπη να κατασκευάσει από την αρχή ένα ολόκληρο διηπειρωτικό σύστημα. Και σε αντίθεση με τις πρόσθετες εισαγωγές LNG από τη Μέση Ανατολή, δεν εξαρτάται από θαλάσσιες διαδρομές που εκτίθενται στους κινδύνους οι οποίοι συνδέονται με σημαντικά θαλάσσια σημεία διέλευσης.

Η Ευρώπη διαθέτει ήδη την υποδομή. Αυτό που της λείπει είναι επαρκής δυναμικότητα. Το 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Αζερμπαϊτζάν συμφώνησαν σε έναν στόχο αύξησης των παραδόσεων φυσικού αερίου μέσω του Νότιου Διαδρόμου από περίπου 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως σε 20 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2027. Ωστόσο, στις αρχές του 2026, οι ροές ανέρχονταν μόλις σε περίπου 11,5 δισ. κυβικά μέτρα.

Το πρόβλημα δεν είναι κατ’ ανάγκη η έλλειψη στρατηγικού οράματος. Είναι η αποτυχία να πραγματοποιηθούν οι σχετικά περιορισμένες επενδύσεις που απαιτούνται για να μετατραπεί αυτό το όραμα σε πραγματικότητα.

Αναλυτές του ενεργειακού κλάδου έχουν εντοπίσει την αύξηση της δυναμικότητας συμπίεσης ως μία πιθανή λύση. Οκτώ σταθμοί συμπίεσης θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά τη δυναμικότητα μεταφοράς, με εκτιμώμενο κόστος περίπου 400 εκατ. δολαρίων.

Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών, πρόκειται για ένα εξαιρετικά μικρό ποσό. Η κατασκευή θα μπορούσε ενδεχομένως να ολοκληρωθεί σε μόλις 12 έως 18 μήνες, εφόσον εξασφαλιστούν η χρηματοδότηση και οι απαραίτητες πολιτικές εγκρίσεις. Η αντίθεση με τις ευρύτερες ενεργειακές δαπάνες της Ευρώπης είναι εντυπωσιακή. Από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια σε τερματικούς σταθμούς LNG, αποθήκευση και συναφείς υποδομές. Ωστόσο, ένας υφιστάμενος αγωγός που οι ίδιες οι Βρυξέλλες έχουν χαρακτηρίσει στρατηγικά σημαντικό παραμένει περιορισμένος λόγω προβλημάτων υποδομών.

Το παράδοξο

Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα άβολο παράδοξο: έχει αποδείξει ότι μπορεί να δαπανήσει τεράστια ποσά για να αντιμετωπίσει μια ενεργειακή κρίση, αλλά δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει συγκριτικά φθηνές επενδύσεις που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την επόμενη.

Οι σχέσεις μεταξύ Βρυξελλών και Μπακού έχουν κατά διαστήματα επιδεινωθεί, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον πολιτικές διαφωνίες θα μπορούσαν να υπονομεύσουν μια ενεργειακή συνεργασία που θα έπρεπε να θεωρείται στρατηγικής σημασίας. Αυτό είναι ιδιαίτερα ατυχές, καθώς το Αζερμπαϊτζάν κατέχει μια ασυνήθιστη θέση στο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ευρώπης.

Είναι μια αναδυόμενη μεσαία δύναμη, σημαντικός παραγωγός υδρογονανθράκων και γεωγραφικά τοποθετημένη ανάμεσα στην Ευρώπη, την Κεντρική Ασία, τη Ρωσία και το Ιράν. Η κυβέρνησή του έχει προφανές συμφέρον να διατηρήσει την πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές, αποτρέποντας παράλληλα την υπερβολική εξάρτηση των υποδομών και του ενεργειακού του τομέα από τη Μόσχα ή το Πεκίνο.

Για την Ευρώπη, αυτό καθιστά το Αζερμπαϊτζάν έναν χρήσιμο εταίρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες πρέπει να αγνοούν τις διαφωνίες τους με το Μπακού. Ούτε απαιτεί από την Ευρώπη να εγκαταλείψει τις αρχές ή τους ευρύτερους στόχους της εξωτερικής της πολιτικής. Η ενεργειακή ασφάλεια, όμως, σπάνια προκύπτει από τέλειες συνεργασίες. Προκύπτει από τη διατήρηση αρκετών λειτουργικών σχέσεων, ώστε κανένας προμηθευτής να μην μπορεί να αποκτήσει υπερβολική επιρροή.

Οι εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο

Οι πρόσφατες διπλωματικές εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο δείχνουν ότι ακόμη και φαινομενικά παγιωμένες συγκρούσεις μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να υποχωρήσουν μπροστά σε μια πραγματιστική προσέγγιση. Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ και ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν κατάφεραν να κινηθούν προς ένα πλαίσιο ειρήνης, έπειτα από χρόνια σύγκρουσης, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για περιφερειακές επενδύσεις.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαδραμάτισαν ενεργό ρόλο στην ενθάρρυνση αυτής της διαδικασίας. Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι εξίσου ικανή να αναγνωρίζει πού τα στρατηγικά της συμφέροντα συμπίπτουν με εκείνα των περιφερειακών εταίρων της.

Η έλλειψη επιλογών δεν αποτελεί πλέον κεντρικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Εκεί που εντοπίζονται οι δυσκολίες είναι στην υλοποίηση. Η Ευρώπη έχει ήδη πετύχει κάτι που κάποτε έμοιαζε εξαιρετικά δύσκολο: έχει μειώσει δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αντικαθιστώντας μεγάλο μέρος αυτών των ποσοτήτων με LNG και εναλλακτικές πηγές μέσω αγωγών.

Όμως η διαφοροποίηση δεν ολοκληρώνεται απλώς και μόνο επειδή έχουν υπογραφεί συμβόλαια. Το φυσικό αέριο πρέπει να μεταφερθεί. Οι αγωγοί χρειάζονται σταθμούς συμπίεσης. Το LNG απαιτεί τερματικούς σταθμούς. Η ηλεκτρική ενέργεια απαιτεί δίκτυα. Η αποθήκευση χρειάζεται επενδύσεις. Και οι στρατηγικές σχέσεις απαιτούν συνεχή διπλωματική προσπάθεια.

Οι 3 εναλλακτικές

Σύμφωνα με το Forbes, οι τρεις εναλλακτικές λύσεις αναδεικνύουν τις επιλογές που διαθέτει η Ευρώπη.

Η διαδρομή μέσω της Σαχάρας προσφέρει δυνητικά σημαντικές ποσότητες, αλλά συνοδεύεται από τεράστιους πολιτικούς και κινδύνους ασφαλείας. Το LNG παρέχει ευελιξία, αλλά αφήνει την Ευρώπη εκτεθειμένη στις παγκόσμιες τιμές, στις θαλάσσιες μεταφορές και στις γεωπολιτικές διαταραχές. Η διαδρομή της Κασπίας προσφέρει έναν υφιστάμενο διάδρομο με περιθώρια επέκτασης, αλλά απαιτεί από την Ευρώπη να επενδύσει και να διατηρήσει λειτουργικές σχέσεις με τους προμηθευτές της.