Θα μπορέσει η Ουκρανία να βρει εναλλακτική λύση στη Gazprom;

Το 2014 η Ουκρανία θα εισάγει μόνο 15 δισ. κυβικών μέτρων ρωσικού αερίου, ενώ τα υπόλοιπα 35 δισ. κ.μ. θα είναι προμήθειες από την Ευρώπη με τη μέθοδο της αντίστροφης ροής των αγωγών, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας της Ουκρανίας. Η επεξεργασία του σχεδίου αυτού είχε αρχίσει ήδη από τον Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Το 2012 η Ουκρανία, συνάπτοντας συμβόλαιο με τη γερμανική ενεργειακή εταιρία RWE, είχε ξεκινήσει το σύστημα αναστροφής αερίου από την Πολωνία, και το 2013 από την Ουγγαρία.

Ωστόσο οι τιμές για το αέριο αυτό ήταν αρκετά υψηλές, κατά μέσο όρο 390 δολ. για τα 1.000 κ.μ., δηλαδή κατά 100 δολ. περίπου ακριβότερα από ό,τι το κόστος της απευθείας προμήθειας από τη Ρωσία, αν ληφθεί υπόψη η έκπτωση. Το συμβόλαιο μεταξύ Naftogaz και RWE προέβλεπε τη σύναψη κάθε μήνα επιπρόσθετων συμφωνιών, οι οποίες θα καθόριζαν την τιμή και τις ποσότητες των προμηθειών. Την ίδια στιγμή, η τιμή αυτή ουσιαστικά ήταν συνδεδεμένη με την τιμή στις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου. Τελικά η συνολική ποσότητα των εφεδρικών προμηθειών έφτασε τα 2 δισ. κυβ. μέτρα αερίου ενώ η μέγιστη δυνατή ήταν 6 δισ. κυβ. μέτρα.

Σήμερα, όμως, λόγω της αύξησης των τιμών για το ρωσικό αέριο τα πράγματα άλλαξαν και η αγορά ρωσικού αερίου από την Ευρώπη κατέστη πιο συμφέρουσα από ό,τι η προμήθειά του απ’ τη Gazprom. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση τις μεγαλύτερες ελπίδες της η «κυβέρνηση» του Κιέβου εναποθέτει στη Σλοβακία. Από τη χώρα αυτή μπορούν να εξαχθούν αντίστροφα, προς την Ουκρανία, έως 30 δισ. κυβ. μέτρα ετησίως, σύμφωνα με υπολογισμούς του υπουργείου Ενέργειας της Ουκρανίας.

Προβλήματα

Τεχνικά, οι αναστρέψιμες προμήθειες είναι εφικτές. Σύμφωνα με τον αναλυτή Ιλιά Μπαλακίρεφ της επενδυτικής εταιρίας UFS IC που εδρεύει στη Μόσχα, για να συμβεί αυτό, η χώρα που ετοιμάζεται να οργανώσει προμήθειες αντίστροφης ροής, πρέπει να διαθέτει ένα τοπικό απόθεμα αερίου. Λόγω του ότι η Gazprom συνάπτει συμβόλαια βάσει του σχήματος take or pay (ο καταναλωτής πρέπει να αποπληρώνει συγκεκριμένες ποσότητες αερίου ανεξάρτητα από το αν τις καταναλώνει), απόθεμα διαθέτουν αρκετές χώρες, μεταξύ αυτών και η Σλοβακία.

Ωστόσο, όπως αναφέρει ο εκ των κορυφαίων ειδικών της επενδυτικής εταιρίας Finam Management, Ντμίτρι Μπαράνοφ, η Σλοβακία δεν διαθέτει αυτές τις δυνατότητες, δηλαδή στερείται επιπρόσθετων αγωγών οι οποίοι θα επέτρεπαν να οργανωθεί μια αντίστροφη προμήθεια από τη χώρα. Οι υπάρχοντες αγωγοί είναι γεμάτοι με ρωσικό αέριο το οποίο παραδίδεται βάσει του υπογραφέντος μόλις πριν από λίγα χρόνια συμβολαίου μεταξύ της Gazprom και της σλοβακικής διαχειριστικής εταιρείας Eustream.

Ο καθηγητής του Διεθνούς Ινστιτούτου δημόσιας υπηρεσίας και διοίκησης της Ρωσικής Ακαδημίας Εθνικής Οικονομίας, Ιβάν Καπιτόνοφ, αναφέρει στη RBTH ότι πιθανότερη εκδοχή είναι στην πραγματικότητα η λεγόμενη εικονική αντίστροφη ροή. Όπως εξηγεί, στον σταθμό μέτρησης φυσικού αερίου φαίνεται ότι συγκεκριμένες ποσότητες αερίου δήθεν πηγαίνουν στην Ευρώπη, αλλά στην πραγματικότητα το αέριο γεμίζει τον αγωγό νωρίτερα. Κατ’ αυτό τον τρόπο, ενώ δεν υπάρχει η δυνατότητα αντιστροφής, σημειώνεται κατακράτηση αερίου από την Ουκρανία, από τον ρωσικό αγωγό. Η Gazprom έχει το δικαίωμα δια νόμου να μην πληρώσει για τη διαμετακόμιση αυτού του αερίου, ωστόσο η Ουκρανία δεν θέλει να χάσει αυτά τα χρήματα και ονομάζει αυτό το σύστημα αντίστροφη ροή.

Βέτο Gazprom

Η έναρξη των αντίστροφων προμηθειών αερίου στην Ουκρανία από τη Σλοβακία, προγραμματιζόταν από το Νοέμβριο του 2013 με πρωτοβουλία του προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, όμως τότε η συγκεκριμένη απόφαση εμποδίστηκε από τη Gazprom. Η ρωσική εταιρία δεν έχει μεταβάλλει από τότε τη στάση της. Σε συνέντευξή του στον ρωσικό τηλεοπτικό σταθμό Russia 24 τον φετινό Απρίλιο, ο επικεφαλής του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού, Αλεξέι Μίλερ, είχε αμφισβητήσει τη νομιμότητα των αντίστροφων προμηθειών αερίου προς την Ουκρανία. Σύμφωνα με τον Ιλιά Μπαλακίρεφ, η αποτελεσματική κίνηση που θα μπορούσε να κάνει η Gazprom, είναι να παραιτηθεί από τη φόρμουλα take or pay και να κάνει έκπτωση στους Σλοβάκους, γεγονός που θα καθιστούσε γι’ αυτούς την επιστροφή αερίου στην Ουκρανία οικονομικά μη θελκτική.

Η εταιρεία Eustream έχει ήδη κοινοποιήσει ότι οι επιστροφές αερίου στην Ουκρανία είναι αδύνατες χωρίς τη συγκατάθεση της Gazprom. Την ίδια άποψη εξέφρασε σε συνέντευξή του στην ουκρανική εφημερίδα Délo ο αναπληρωτής πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας, Μίροσλαβ Λάιτσακ. Επίσης, εκπρόσωπος της Eustream διευκρίνισε μιλώντας στο πρακτορείο Reuters, ότι η αντιστροφή των προμηθειών αερίου από τους τέσσερις αγωγούς που παρέχουν το ρωσικό αέριο στη Σλοβακία, θα παραβίαζε τους όρους του συμβολαίου με τη Gazprom. Επιπλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, η θέση αυτή έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ πέραν όλων των άλλων για τη φυσική αντίστροφη ροή είναι αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων.

Τη λύση θα μπορούσε να αποτελέσει η κατασκευή ενός νέου αγωγού για πραγματική αντίστροφη προμήθεια. Η Eustream επιθυμεί να επενδύσει στην κατασκευή του τμήματος αγωγού για τεχνική αντιστροφή του αερίου προς την Ουκρανία, αλλά για αυτό θα απαιτηθούν 20 εκατ. ευρώ, τα οποία αυτή τη στιγμή η Ουκρανία δεν διαθέτει. Να πληρώσει για τις εργασίες προτίθεται η σλοβακική πλευρά, αλλά μόνο αν η Ουκρανία εγγυηθεί την αγορά του αερίου. Εδώ θα πρέπει να προστεθεί ότι για τις ευρωπαϊκές εταιρίες ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η Ουκρανία να μην διαθέτει τα χρήματα για τις αντίστροφες προμήθειες. Τέλος, να σημειωθεί ότι ως τις 3 Απριλίου το συνολικό ποσό του χρέους της Naftogaz για το φυσικό αέριο που έχει προμηθευτεί από τη Gazprom, είχε φτάσει τα 2,2 δισ. δολάρια.

(του Αλεξέι Λοσάν, RBTH)