Αποθήκευση ενέργειας και ρυθμιστικό πλαίσιο: Τρία σημεία τριβής που αξίζει να δούμε μαζί

Αφετηρία: το παράδοξο μέσα στον κανόνα

Υπάρχει κάτι ενδιαφέρον στον τρόπο που οι κανόνες λειτουργούν: συχνά, ακριβώς εκεί που σχεδιάστηκαν για να διευκολύνουν, δημιουργούν νέες δυσκολίες — όχι επειδή κάποιος το ήθελε, αλλά επειδή η πραγματικότητα αναπτύχθηκε με ρυθμό που ξεπέρασε τον χρόνο σύνταξής τους. Αυτό δεν είναι κριτική. Είναι η φυσιολογική τριβή ανάμεσα στο γράμμα ενός θεσμού και στη ζωή που εξελίσσεται γύρω του.

Ο ΔΕΔΔΗΕ αποτελεί έναν θεσμό με βαρύτητα και τεχνογνωσία που δύσκολα παρακάμπτεται. Η αξιοπιστία του ελληνικού δικτύου διανομής — σε συνθήκες που συχνά υπερβαίνουν τα όρια του αρχικού σχεδιασμού — είναι σε μεγάλο βαθμό δική του επιτυχία. Γι' αυτό ακριβώς, αξίζει να θέσω εποικοδομητικά τρία ζητήματα στα οποία η τρέχουσα πρακτική δημιουργεί αποθαρρυντικές συνθήκες για επενδύσεις αποθήκευσης ενέργειας — επενδύσεις που, ειρωνικά, θα ανακούφιζαν σημαντικά το ίδιο το δίκτυο.

Εγγυητικές Επιστολές BTM: όταν η ασφάλεια γίνεται τροχοπέδη

Το σκηνικό

Φανταστείτε έναν επενδυτή που θέλει να προσθέσει μπαταρία στο φωτοβολταϊκό του πάρκο κατηγορίας 11α, με σύνδεση τύπου behind-the-meter (BTM). Η λογική της επένδυσης είναι απλή: να μη χάνεται ενέργεια, να βελτιωθεί η αυτοκατανάλωση, να δοθεί κάτι πίσω στο δίκτυο όταν το χρειάζεται. Η πρόθεση, με άλλα λόγια, είναι ακριβώς αυτή που εξυπηρετεί τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.

Το εμπόδιο που συναντά δεν είναι τεχνικό. Είναι η εγγυητική επιστολή που απαιτείται για την αίτηση σύνδεσης: ένα ποσό που υπολογίζεται στο πλήρες κόστος σύνδεσης, χωρίς την εφαρμογή της μειωμένης εγγυητικής 15% που ισχύει για άλλες κατηγορίες. Συγκεκριμένα, η μειωμένη εγγυητική εφαρμόζεται κανονικά για:

• Τα αγροφωτοβολταϊκά πάρκα κατηγορίας 11α.
• Τα πάρκα κατηγορίας 11β, γενικώς.

Τα συμβατικά 11α πάρκα με BTM μπαταρία, όμως, βρίσκονται εκτός αυτής της λογικής — χωρίς κάποια ρητή νομοθετική πρόβλεψη που να δικαιολογεί αυτή τη διαφορά.

Η αντίφαση που αξίζει να ονομαστεί

Εδώ κρύβεται μια λεπτή αντιστροφή: το 11α πάρκο με λειτουργική ενίσχυση έχει, εξ ορισμού, ασφαλέστερο έσοδο από ένα 11β πάρκο που εκτίθεται στην αγορά. Το πιο σταθερό επενδυτικό προφίλ — αυτό που θεωρητικά θα έπρεπε να τύχει ελαφρύτερης μεταχείρισης — φέρει το βαρύτερο βάρος εγγυητικής.

Αλλά η αντίφαση δεν σταματά εκεί. Αν εξετάσουμε τη βάση υπολογισμού της εγγυητικής, η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή. Σύμφωνα με τις ισχύουσες ανακοινώσεις του ΔΕΔΔΗΕ (19.01.2026), για πάρκα κατηγορίας 11β η εγγυητική υπολογίζεται επί της μέγιστης ισχύος έγχυσης του συστήματος αποθήκευσης — δηλαδή επί της ισχύος εκφόρτισης της μπαταρίας, η οποία είναι συνήθως σημαντικά μικρότερη από τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ του πάρκου. Για πάρκα κατηγορίας 11α, αντίθετα, η εγγυητική υπολογίζεται επί της μέγιστης ισχύος παραγωγής του σταθμού — δηλαδή της πλήρους ισχύος του πάρκου.

Το παράδειγμα που παρατίθεται στις ανακοινώσεις το καθιστά απόλυτα σαφές: για ένα φωτοβολταϊκό πάρκο 400 kW, η μετατροπή σε 11α σημαίνει εγγυητική βάσει 400 kW· η μετατροπή σε 11β με μπαταρία 500 kW έγχυσης σημαίνει εγγυητική βάσει 500 kW. Αλλά αν η ίδια μπαταρία είχε ισχύ έγχυσης 200 kW — σύνηθες σενάριο για BTM εγκατάσταση — το 11β θα υπολογιζόταν επί 200 kW, ενώ το 11α παραμένει σταθερά στα 400 kW. Η απόκλιση, δηλαδή, δεν είναι ενός βαθμού — είναι δομική.

Αυτή η διαφορά αποδεικνύεται εμπράκτως από τη διαφορετική μεταχείριση που επιφυλάσσει ο ίδιος ο ΔΕΔΔΗΕ στις δύο κατηγορίες: ο νόμος χαρίζει στη μία αυτό που αρνείται στην άλλη, χωρίς να εξηγεί γιατί το πιο σταθερό καθεστώς τιμωρείται με τον βαρύτερο συντελεστή.

Αυτό δεν είναι κατηγορία — είναι η φυσιολογική συνέπεια ενός κανόνα που γράφτηκε πριν ωριμάσει η αγορά BTM αποθήκευσης. Η πρακτική αυτή, όμως, συνδυάζεται με ένα άλλο γεγονός: οι αιτήσεις BTM βρίσκονται σε παρατεταμένη φάση ωρίμανσης από πλευράς ΔΕΔΔΗΕ. Αυτό σημαίνει ότι η υψηλή εγγυητική δεν δεσμεύει κεφάλαιο για λίγους μήνες — το δεσμεύει για αδιευκρίνιστο χρονικό διάστημα. Για έναν μικρομεσαίο επενδυτή, αυτό δεν είναι απλώς δυσκολία· είναι συχνά αδυναμία.

Μια ιδέα για να βγούμε μπροστά

Η λύση δεν απαιτεί δομική αναθεώρηση. Μια ερμηνευτική εγκύκλιος ή μια στοχευμένη τροποποίηση που να εντάσσει τα BTM συστήματα 11α στη μειωμένη εγγυητική 15% — όπως συμβαίνει ήδη με τα αγροφωτοβολταϊκά — θα αρκούσε για να ξεκλειδωθεί ένα σημαντικό τμήμα αυτών των επενδύσεων. Εναλλακτικά, μια τμηματική δέσμευση της εγγυητικής ανάλογα με την πρόοδο της αδειοδοτικής διαδικασίας θα κατανέμει πιο δίκαια το βάρος στον χρόνο.

Κοινός Μετατροπέας: η τεχνική λύση που τιμωρείται χωρίς λόγο

Μια έξυπνη επιλογή με απρόσμενο κόστος

Στον κόσμο των PV+BESS εγκαταστάσεων, η χρήση κοινού (ή υβριδικού) μετατροπέα είναι μια επιλογή που κάνει πλήρη τεχνική λογική: ένα κεντρικό στοιχείο διαχειρίζεται ταυτόχρονα την ενέργεια των φωτοβολταϊκών και της μπαταρίας, με χαμηλότερο κόστος εξοπλισμού, απλούστερη αρχιτεκτονική και καλύτερη ολιστική διαχείριση του συστήματος.

Ο ΔΕΔΔΗΕ, με την ανακοίνωσή του της 19.01.2026, έχει ήδη αναγνωρίσει δύο υποπεριπτώσεις: αιτήματα που προκαλούν αύξηση της συμβολής στο βραχυκύκλωμα σε σχέση με την ΟΠΣ (περίπτωση α), και αιτήματα που δεν την προκαλούν (περίπτωση β). Η διάκριση γίνεται μέσω μιας απλής συνθήκης: αν η ονομαστική φαινόμενη ισχύς του νέου κοινού μετατροπέα, πολλαπλασιασμένη επί 1,1, υπερβαίνει την ισχύ που καταλαμβάνει ο σταθμός στο βραχυκύκλωμα βάσει της ΟΠΣ, τότε εντάσσεται στην περίπτωση (α). Σε αντίθετη περίπτωση, εντάσσεται στην (β) και μπορεί να υποβληθεί καθ' όλη τη διάρκεια του μήνα — χωρίς δέσμευση επιπλέον ηλεκτρικού χώρου.

Ωστόσο, η αναγνώριση αυτών των δύο οδών δεν επιλύει το κεντρικό ζήτημα: ο επενδυτής που επιλέγει κοινό μετατροπέα χάνει τη λειτουργική ενίσχυση και αναγκάζεται να ενταχθεί στην ελεύθερη αγορά. Ο αρχικός νόμος δεν το απαγορεύει ρητά — αλλά η εφαρμοζόμενη πρακτική το επιβάλλει ως αποτέλεσμα.

Το παράδοξο της τιμωρίας

Ο επενδυτής που επιλέγει μια τεχνολογικά αποδοτική και οικονομικά ορθολογική λύση — τον κοινό μετατροπέα — ανταμείβεται με την αφαίρεση της ασφάλειας που αντιπροσωπεύει η λειτουργική ενίσχυση. Η ελεύθερη αγορά δεν είναι κακή από μόνη της· είναι απλώς ένα περιβάλλον που απαιτεί εργαλεία, εξειδίκευση και αντοχή στη μεταβλητότητα τιμών που οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι διαθέτουν, αλλά ο μικρομεσαίος επενδυτής — που αυτές οι πολιτικές υποτίθεται ότι υποστηρίζουν — δεν έχει.

Η «επιλογή» στην ελεύθερη αγορά, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι επιλογή. Είναι αναγκαστικό άλμα σε ένα ρίσκο που δεν ταιριάζει στα μέτρα του.

Η τεχνική αιτία — και ότι έχει ήδη λυθεί αλλού

Ο λόγος που η εφαρμοζόμενη πρακτική καταλήγει σε αυτό το αποτέλεσμα είναι κατανοητός: με κοινό μετατροπέα, ο ΔΕΔΔΗΕ αδυνατεί να επαληθεύσει ποια ενέργεια προέρχεται από φωτοβολταϊκά και ποια από τη μπαταρία. Χωρίς αυτή τη διάκριση, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί ποια ενέργεια δικαιούται λειτουργική ενίσχυση. Είναι ένα πραγματικό τεχνικό ζήτημα — και ακριβώς γι' αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι έχει ήδη λυθεί σε άλλο τομέα.

Οι ταχυφορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων συνεχούς ρεύματος (DC fast chargers) υπόκεινται ήδη σε υποχρεωτική χρήση μετρητών DC πιστοποιημένων κατά MID (Measuring Instruments Directive — Οδηγία 2014/32/ΕΕ, εθνική νομοθεσία εφαρμογής), ακριβώς επειδή απαιτείται αδιαμφισβήτητη μέτρηση της ενέργειας σε επίπεδο συνεχούς ρεύματος, πριν τον μετατροπέα. Οι ίδιοι μετρητές θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στις μπαταρίες των PV+BESS συστημάτων, παρέχοντας:

• Ακριβή διαχωρισμό της ενέργειας φωτοβολταϊκών από αυτή της μπαταρίας, σε επίπεδο DC.
• Πλήρη τεκμηρίωση κύκλων φόρτισης/εκφόρτισης, νομικά αναγνωρισμένη.
• Δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, αξιοποιήσιμα από τον ΔΕΔΔΗΕ για ρυθμιστικό έλεγχο.

Με λίγα λόγια: το τεχνικό πρόβλημα που εμποδίζει την αποδοχή του κοινού μετατροπέα δεν χρειάζεται να επινοηθεί η λύση του. Υπάρχει ήδη, είναι πιστοποιημένη, και εφαρμόζεται σε υποδομές που ο ΔΕΔΔΗΕ γνωρίζει καλά.

Ένα ακόμα στοιχείο: η ωρίμανση που δεν χρειάζεται νέα σειρά

Υπάρχει και μια ακόμα πλευρά αυτής της ιστορίας που αξίζει να υπογραμμιστεί. Ο κοινός μετατροπέας — από τη φύση του — αντικαθιστά εν όλω ή εν μέρει τους υφιστάμενους μετατροπείς του πάρκου, χωρίς να μεταβάλλει την ισχύ εξόδου. Αυτό σημαίνει ότι η εγκατάσταση μπαταρίας με κοινό μετατροπέα εντάσσεται στις τροποποιήσεις για τις οποίες δεν απαιτείται αναθεώρηση της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης.

Η πρακτική συνέπεια είναι σημαντική: πάρκα που έχουν ήδη ΟΠΣ θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν αποθήκευση χωρίς νέα αίτηση, χωρίς νέα εγγυητική, χωρίς επανέναρξη από μηδενική βάση. Πρόκειται για μια εξαιρετικά γρήγορη διαδρομή προς την ενεργειακή αποθήκευση σε επίπεδο δικτύου διανομής — ακριβώς εκεί που το δίκτυο τη χρειάζεται περισσότερο: για μείωση της απορριπτόμενης ενέργειας ΑΠΕ, σταθεροποίηση τάσης και ανακούφιση υπερφορτωμένων τμημάτων.

Πρόταση: ένα βήμα που κάνει τη διαφορά

Η πρόταση είναι απλή και στοχευμένη: να ορισθεί ρητά η δυνατότητα χρήσης κοινού μετατροπέα εντός καθεστώτος λειτουργικής ενίσχυσης, εφόσον:

• Εγκατασταθεί μετρητής DC πιστοποιημένος κατά MID στην πλευρά της μπαταρίας.
• Ο μετρητής παρέχει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο στον ΔΕΔΔΗΕ.
• Η πιστοποίηση διαπιστεύεται από αρμόδιο εθνικό φορέα (π.χ. ΕΣΥΔ).

Αυτό δεν είναι παρέκκλιση από τον κανόνα — είναι η τεχνική συμπλήρωσή του με εργαλεία που ήδη υπάρχουν.

Περικοπές και κατανάλωση: η ενέργεια που υπάρχει αλλά δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί

Τι είναι οι περικοπές και τι σημαίνουν στην πράξη

Από το 2025, ο ΔΕΔΔΗΕ υποχρεώνει τους σταθμούς ΑΠΕ άνω των 400 kW να συνδεθούν σε σύστημα τηλεδιαχείρισης. Η τηλεδιαχείριση αυτή επιτρέπει στον διαχειριστή να επεμβαίνει στη λειτουργία του σταθμού όταν το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει την παραγόμενη ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι οι λεγόμενες περικοπές — στιγμές κατά τις οποίες το πάρκο παράγει ενέργεια, αλλά δεν της επιτρέπεται η έξοδος στο δίκτυο.

Η εικόνα είναι γνωστή στον κλάδο: εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περικοπές που αγγίζουν το 20% της ετήσιας ενεργειακής παραγωγής για φωτοβολταϊκά πάρκα σε περιοχές με κορεσμένο δίκτυο. Πρόκειται για αξιοσημείωτο μέγεθος — τόσο για τον επενδυτή, που βλέπει να εξαϋλώνεται ένα σημαντικό τμήμα της αναμενόμενης απόδοσής του, όσο και για το σύστημα, που «πετά» ενέργεια η οποία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί.

Η ακριβής φύση του προβλήματος

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ένα λεπτό αλλά κρίσιμο σημείο: η περικοπή δεν απαγορεύει την παραγωγή ενέργειας. Απαγορεύει την έξοδο στο δίκτυο. Το πάρκο εξακολουθεί να είναι σε θέση να παράγει — απλώς δεν του επιτρέπεται να τροφοδοτήσει τον διαχειριστή. Αυτή η διάκριση δεν είναι φιλολογική: είναι η καρδιά του ζητήματος που θέλω να θέσω.

Διότι, αν το πρόβλημα είναι η υπερφόρτωση του δικτύου — και όχι η παραγωγή καθεαυτή — τότε υπάρχει μια εντελώς λογική λύση: αντί η ενέργεια να μη παράγεται καθόλου, να καταναλωθεί εκεί που παράγεται, πίσω από τον μετρητή, χωρίς να επιβαρυνθεί το δίκτυο ούτε κατ' ελάχιστον.

Η λύση που δεν επιτρέπεται

Ο ΔΕΔΔΗΕ δεν επιτρέπει την εγκατάσταση πίσω από τον μετρητή ενεργειακών καταναλωτών που δεν συνδέονται άμεσα με τις λειτουργικές ανάγκες του πάρκου. Δεν πρόκειται για μεταβατική κατάσταση ή νομικό κενό που αναμένει επίλυση — πρόκειται για ισχύοντα αποκλεισμό. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια μιας περικοπής ο επενδυτής δεν μπορεί να αξιοποιήσει την παραγόμενη ενέργεια για:

• Συστήματα αποθήκευσης θερμικής ενέργειας (θέρμανση ή ψύξη νερού, βιομηχανικές διεργασίες), ανάλογα με τη γεωγραφική θέση και τον χαρακτήρα του πάρκου.
• Φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων που θα μπορούσαν να λειτουργούν εκμεταλλευόμενοι ακριβώς τις ώρες περικοπής — δηλαδή τότε που η ενέργεια είναι διαθέσιμη αλλά «αόρατη» για το δίκτυο.
• Οποιαδήποτε άλλη ελεγχόμενη κατανάλωση που το προφίλ του επενδυτή ή η θέση του πάρκου θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν.

Το ζητούμενο δεν είναι η κερδοφορία — είναι η ελευθερία

Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί κάτι: δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε τέτοια επένδυση είναι οικονομικά βέλτιστη. Ο κάθε επενδυτής γνωρίζει τις συνθήκες του και είναι ελεύθερος να αποφασίσει αν αξίζει να εγκαταστήσει έναν φορτιστή ή μια θερμική αποθήκη. Αυτό δεν είναι δουλειά του ρυθμιστή να το κρίνει.

Αυτό που είναι δουλειά του ρυθμιστή, όμως, είναι να μην δημιουργεί καταστάσεις στις οποίες ενέργεια που παράχθηκε δεν μπορεί ούτε να εξαχθεί στο δίκτυο ούτε να αξιοποιηθεί επιτόπου. Ο ΔΕΔΔΗΕ, μέσω της τηλεδιαχείρισης, επεμβαίνει στο αποτέλεσμα — απαγορεύει την έξοδο — αλλά δεν αφήνει παράθυρο για εναλλακτική αξιοποίηση. Αυτό δημιουργεί μια ενεργειακή αδιέξοδο που δεν ωφελεί κανέναν.

Η ίδια λογική με τις BTM μπαταρίες — χωρίς μπαταρία

Ο Σαλβαδόρ Νταλί έφτιαξε κάποτε έναν πίνακα με τίτλο «Αυγά στο τηγάνι χωρίς το τηγάνι» — ένα αντικείμενο απολύτως αναγνωρίσιμο, λειτουργικά ολοκληρωμένο, αλλά αποστερημένο από το δοχείο που υποτίθεται ότι το ορίζει. Η περίπτωσή μας θυμίζει κάτι ανάλογο: η ενέργεια είναι εκεί, η κατανάλωση είναι εκεί, η φυσική είναι η ίδια — απλώς λείπει η μπαταρία, και αυτό αρκεί για να γίνει το σύνολο αόρατο για το ρυθμιστικό πλαίσιο.

Οι behind-the-meter μπαταρίες — για τις οποίες το πλαίσιο σταδιακά ανοίγει — ακολουθούν ακριβώς την ίδια λογική: ενέργεια που παράγεται, δεν εξάγεται στο δίκτυο, αλλά αξιοποιείται τοπικά. Η μόνη διαφορά εδώ είναι ότι ο «αποδέκτης» δεν είναι μπαταρία — είναι ένας φορτιστής, μια αντλία θερμότητας, ένα ψυκτικό σύστημα. Η φυσική είναι η ίδια. Η επίπτωση στο δίκτυο είναι η ίδια — δηλαδή μηδενική. Μόνο ο εξοπλισμός αλλάζει.

Ωστόσο, ενώ η BTM μπαταρία κινείται σε ένα θεσμικό πλαίσιο που αναγνωρίζεται και εξελίσσεται, η εγκατάσταση οποιουδήποτε άλλου καταναλωτή πίσω από τον μετρητή παραμένει ρητά αποκλεισμένη, εφόσον δεν εξυπηρετεί άμεσα τη λειτουργία του πάρκου. Το αποτέλεσμα είναι ότι το σύστημα αναγνωρίζει μια τεχνολογία (μπαταρία) και αποκλείει άλλες που εξυπηρετούν ακριβώς την ίδια λειτουργία. Αυτό δεν είναι τεχνολογική ουδετερότητα — είναι τεχνολογική εξαίρεση.

Πρόταση

Θα μπορούσε να εξεταστεί η δυνατότητα ρητής επέκτασης του πλαισίου behind-the-meter σε ελεγχόμενες καταναλώσεις μη-λειτουργικής φύσης, εφόσον αυτές δεν εξάγουν ενέργεια στο δίκτυο και λειτουργούν μόνο κατά τη διάρκεια περικοπών ή υπερπαραγωγής. Ο έλεγχος και η τεκμηρίωση μπορούν να εξασφαλιστούν με τα ίδια εργαλεία τηλεδιαχείρισης που ο ΔΕΔΔΗΕ ήδη διαθέτει και εφαρμόζει.

Αντί επιλόγου: το δίκτυο ως κοινό αγαθό

Τα τρία ζητήματα που ανέλυσα δεν προέρχονται από κακή πρόθεση. Προέρχονται από κανόνες που γράφτηκαν σε διαφορετικό τεχνολογικό και αγοραίο περιβάλλον — και που η πραγματικότητα προέτρεξε. Αυτό είναι ο φυσιολογικός κύκλος κάθε θεσμού που υπηρετεί έναν τομέα σε ταχεία εξέλιξη.

Ο ΔΕΔΔΗΕ δεν είναι ο ανταγωνιστής της αποθήκευσης ενέργειας — είναι ο πιο φυσικός εταίρος της. Ένα δίκτυο με ενσωματωμένη ευελιξία — είτε μέσω μπαταριών, είτε μέσω ελεγχόμενης κατανάλωσης, είτε μέσω τεχνολογικά σύγχρονων εργαλείων μέτρησης — είναι πιο ανθεκτικό, πιο αποδοτικό, και πιο εύκολο να λειτουργήσει αξιόπιστα. Κάθε ρυθμιστικό εμπόδιο που ανακόπτει αυτή την κατεύθυνση δεν ζημιώνει μόνο τον επενδυτή — ζημιώνει και το δίκτυο που ο ΔΕΔΔΗΕ έχει αναλάβει να προστατεύσει.

Γράφω αυτό το κείμενο με αυτή ακριβώς την πεποίθηση.

- Σπύρος Βλάχος, Μηχανολόγος Μηχανικός, CEO, Clockwork Engineering