Τρία αιτήματα για έναν κλάδο που δεν ζητά επανάσταση

Ένα Φ/Β πάρκο που περικόπτεται από το δίκτυο δεν παράγει ρύπους, αλλά παράγει ζημία. Και όταν οι μηδενικές ή αρνητικές τιμές χονδρεμπορίου εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα, παράγουν και ένα παράδοξο: ωφελούν τη χονδρεμπορική αγορά μειώνοντας το κόστος ενέργειας για όποιον έχει πρόσβαση σε αυτήν, αλλά ο παραγωγός που τις προκαλεί δεν μπορεί να αξιοποιήσει το ίδιο όφελος. Παράγει σε στιγμές που η τιμή αγγίζει το μηδέν, χωρίς τη δυνατότητα να αποθηκεύσει, να μετατοπίσει ή να αξιοποιήσει διαφορετικά την παραγωγή. Στο μεταξύ, το net billing για επιχειρήσεις κινείται αργά, και το πρόγραμμα επιδότησης μπαταριών, πάνω από ένα χρόνο μετά την ανακοίνωσή του, δεν έχει ακόμα οριστικά αποτελέσματα. Η λύση υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η διοικητική ταχύτητα να την εφαρμόσει.

Ελευθερία

Οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις χρειάζονται πρόσβαση σε ενέργεια που μπορεί να τεκμηριωθεί ως πράσινη, γιατί η Scope 3 λογιστική (η μέτρηση των εκπομπών κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού) ενσωματώνεται υποχρεωτικά στις αναφορές της ευρωπαϊκής οδηγίας CSRD. Εταιρίες όπως η Volvo, η IKEA και η Apple ελέγχουν συστηματικά το ανθρακικό αποτύπωμα των προμηθευτών τους και έχουν ήδη προχωρήσει σε αποκλεισμούς. Μια ελληνική βιομηχανία που δεν μπορεί να αποδείξει πράσινη παραγωγή βρίσκεται ένα βήμα πίσω στη διαπραγμάτευση. Σε λίγα χρόνια μπορεί να βρεθεί εκτός.

Τα δυναμικά τιμολόγια από τους παρόχους λιανικής δίνουν στην επιχείρηση τη δυνατότητα να φορτίζει μπαταρίες τις ώρες μηδενικών τιμών και να τις εκφορτίζει τις ώρες αιχμής. Αυτό ωφελεί και τον παραγωγό: η επιχείρηση που απορροφά ενέργεια τις ώρες πλεονάσματος αναλαμβάνει φορτίο που αλλιώς θα οδηγούσε σε περικοπές. Η μετατόπιση ζήτησης μέσω τιμολόγησης πραγματικού χρόνου είναι από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για την ανακούφιση του δικτύου κατά τις ώρες αιχμής ηλιακής παραγωγής.

Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη οδός που σπάνια συζητείται με την ειλικρίνεια που της αξίζει: η επέκταση της αυτοκατανάλωσης πέρα από τις ανάγκες λειτουργίας του ίδιου του σταθμού. Σήμερα, ένα Φ/Β πάρκο κατηγορίας 11Α δεν μπορεί να τροφοδοτεί νόμιμα φορτία που δεν σχετίζονται με τη λειτουργία του. Αν ο ΔΕΔΔΗΕ επέτρεπε ενσωμάτωση φορτίων τρίτων πίσω από το μετρητή, οι εφαρμογές θα ήταν άμεσες: φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων σε αγροτικές περιοχές, μονάδες αφαλάτωσης σε νησιά που συνδυάζουν ηλιακή αφθονία με υδατική πενία, ψυκτικές εγκαταστάσεις αγροτικής παραγωγής σε αγροφωτοβολταϊκά πάρκα, συστήματα άρδευσης που λειτουργούν κατά τις ώρες μέγιστης ηλιακής απόδοσης. Σε ορισμένες χώρες, η πλεονάζουσα ηλιακή ενέργεια ήδη τροφοδοτεί μικρής κλίμακας παραγωγή πράσινου υδρογόνου, αξιοποιώντας ακριβώς εκείνες τις ώρες που η αγοραία αξία αγγίζει το μηδέν. Η ενέργεια που σήμερα χάνεται χωρίς αντάλλαγμα θα μπορούσε να τροφοδοτεί παραγωγικές διαδικασίες με μηδενικό οριακό κόστος. Δεν χρειάζεται νέα τεχνολογία, χρειάζεται ρυθμιστικό πλαίσιο που να μην αντιμετωπίζει ως κίνδυνο αυτό που θα έπρεπε να αντιμετωπίζει ως ευκαιρία.

Ισότητα

Οι μηδενικές τιμές χονδρεμπορίου φαίνεται ότι πλήττουν εξίσου όλους. Δεν είναι έτσι. Ο μικρός παραγωγός (αυτός που επένδυσε τραπεζικό χρήμα σε ένα πάρκο μερικών εκατοντάδων kW) δεν έχει άλλη επιλογή από το να πουλά τότε και εκεί, χωρίς δυνατότητα αποθήκευσης ή μετατόπισης. Ο κάθετα ολοκληρωμένος όμιλος που ελέγχει τόσο παραγωγή όσο και λιανική πώληση έχει διαφορετική ευαισθησία: η ίδια μηδενική τιμή που πλήττει τον μικρό παραγωγό μπορεί, υπό όρους, να λειτουργεί ως ευκαιρία φθηνής απορρόφησης για τον ολοκληρωμένο.

Υπάρχει κάτι θεμελιωδώς προβληματικό στο να βλέπεις τους μικροπαραγωγούς να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν δάνεια για επενδύσεις που συμβάλλουν άμεσα στην επίτευξη εθνικών και ευρωπαϊκών ενεργειακών στόχων, ενώ το κράτος ωφελείται από αυτές χωρίς να έχει συνεισφέρει στη χρηματοδότησή τους. Η ΠΟΣΠΗΕΦ έχει επανειλημμένα αναδείξει αυτή την ανισορροπία με πρακτικές προτάσεις που δεν ζητούν επιδοτήσεις, ζητούν ισοπαλία: επιτάχυνση αδειοδότησης, επανεξέταση αποζημίωσης για παρεμπόδιση, βελτίωση συμβατικών συνθηκών. Είναι οι ελάχιστες παράμετροι που επιτρέπουν σε μια μικρή επένδυση να επιβιώσει σε έναν κλάδο που ο ίδιος ο νομοθέτης θέλει να αναπτυχθεί.

Αδελφοσύνη

Κυκλοφορούν ιδέες διαμαρτυρίας. Η πιο ακραία μιλά για συντονισμένη απεργία μικροπαραγωγών. Δεν χρειάζεται μεγάλη μηχανολογική φαντασία για να κατανοήσει κανείς τι θα σήμαινε αυτό για τη λειτουργία του συστήματος, αν ήταν αρκούντως συντονισμένο. Καλύτερα να μην χρειαστεί να φτάσουμε εκεί.

Δεν είναι θεωρητική η ανησυχία. Πάνω από δύο χιλιάδες μεταβιβάσεις φωτοβολταϊκών πάρκων έχουν ήδη καταγραφεί, και η αιτία δεν είναι επενδυτική στρατηγική. Είναι κόπωση: η αβεβαιότητα από τις περικοπές, τις μηδενικές τιμές και την απουσία έγκαιρης στήριξης έχει οδηγήσει πολλούς μικροεπενδυτές να αποχωρήσουν. Αν οι μεταβιβάσεις αυτές οδηγούν σε συγκέντρωση πάρκων στα χέρια λίγων, το πρόβλημα παύει να είναι μόνο οικονομικό. Γίνεται ρυθμιστικό και, υπό ορισμένες συνθήκες, εθνικό.

Ένα δίκτυο χιλιάδων μικρών παραγωγών διασκορπισμένων σε ολόκληρη την επικράτεια δεν αστοχεί ποτέ όλο μαζί. Η ενέργεια που συγκεντρώνεται σε λίγες, μεγάλες υποδομές αποκτά χαρακτηριστικά δυσανάλογα ευάλωτα, στρατηγικά και επιχειρησιακά. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν διασφαλίζεται μόνο από την ποσότητα της ισχύος, διασφαλίζεται και από τον βαθμό που αυτή είναι κατανεμημένη και δύσκολα στοχεύσιμη. Η Πολιτεία έχει, άρα, πολλούς λόγους να στηρίξει τον μικροπαραγωγό. Γιατί ο κλάδος παλεύει για την επιβίωσή του, και όχι για το παντεσπάνι.

____________

Σπύρος Βλάχος, Μηχανολόγος Μηχανικός, CEO, Clockwork Engineering