Όνειρο …χειμερινής νυκτός

Το εξαιρετικό Energypress μας ζητάει κάθε φορά στο τέλος του χρόνου να γράψουμε τις σκέψεις μας για την χρονιά που πέρασε, καθώς και τις προσδοκίες μας γι’ αυτή που έρχεται.

Κάτι, όμως, που με μια πρώτη ματιά μοιάζει απλό, γίνεται κάθε χρόνο όλο και δυσκολότερο.

Η συνεχής διάψευση των προσδοκιών, η αδυναμία να προχωρήσουμε ακόμα και σε αυτονόητες μεταρρυθμίσεις, καθώς και η διατήρηση δομών, ανοχή συμπεριφορών που εμποδίζουν οποιαδήποτε ουσιαστική ανάπτυξη δεν αφήνουν δυστυχώς πολύ χώρο για αισιοδοξία.

Το 2025 αποτέλεσε άλλη μία χρονιά κατά την οποία έλλειψαν οι τολμηρές παρεμβάσεις που θα βοηθούσαν την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας να προχωρήσει.

• Το χάος στον τομέα τον ΑΠΕ παραμένει , με πολλούς από τους συμμετέχοντες από το εξωτερικό να αποφασίζουν την έξοδο, αδυνατώντας να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις.

• Η πρόοδος στον τομέα των μπαταριών είναι ισχνή, την ίδια ώρα που γειτονικές χώρες κάνουν άλματα.

• Η δραστηριοποίηση των συμμετεχόντων στις αγορές είναι περιορισμένη, όπως περιορισμένη είναι και η εισαγωγή καινοτόμων πρακτικών και νέων τεχνολογιών, αφού αντιμετωπίζονται φοβικά και με κάθε ευκαιρία εμποδίζονται.

• Το ρυθμιστικό πλαίσιο μεταβάλλεται συνεχώς με κανόνες που συχνά μοιάζουν ακατανόητοι καθώς δεν εξυπηρετούν κάποιο γενικότερο σχεδιασμό, αλλά, είτε απαντούν σε επιμέρους προβλήματα, δημιουργώντας την ίδια στιγμή άλλα, είτε προσπαθούν κατευνάσουν αδικαιολόγητους φόβους και να χειραγωγήσουν τους συμμετέχοντες, χωρίς να αντιλαμβάνονται πόσο καταστροφικός είναι ο αναίτιος περιορισμός των βαθμών ελευθερίας της αγοράς.

Η υιοθέτηση του target model το 2020 αποτέλεσε μια μεγάλη ευκαιρία να πλησιάσουμε τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, να ακολουθήσουμε βέλτιστες πρακτικές και να δοθεί η ευκαιρία να αναπτύξουμε ένα τομέα που απαιτεί υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία, χρήση προηγμένων εργαλείων και εφαρμογών και να αναπτυχθούμε ως πρωτοπόροι σε περιφερειακό επίπεδο.

Η ευκαιρία αυτή, δυστυχώς, μάλλον χάθηκε, αφού υλοποιήσαμε τα απολύτως απαραίτητα, προσπαθώντας ταυτόχρονα να διατηρήσουμε προηγούμενες δομές, και εισάγοντας περιορισμούς και εμπόδια στην ανάπτυξη των δραστηριοτήτων που δεν υπάρχουν σε άλλες αγορές.

Τι θα μπορούσε κανείς να περιμένει το 2026;

Η γνωστή ρήση του Peter Drucker, “culture eats strategy for breakfast”, έχει εξαιρετικό πεδίο εφαρμογής στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς για μπορέσουμε να προχωρήσουμε αποτελεσματικά στις απαραίτητες αλλαγές θα πρέπει νοοτροπίες βαθιά ριζωμένες να αλλάξουν.

Το πρόβλημα είναι πως οι νοοτροπίες που αντιμάχονται την εξέλιξη της αγοράς είναι διάχυτες σχεδόν σε όλο το εύρος των άμεσα ή έμμεσα συμμετεχόντων. Δεν εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα: την καθυστέρηση, ή ματαίωση, των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων και την απομάκρυνση όλο και περισσότερο από μία καλά λειτουργούσα αγορά.

Η πιθανότητα να ανατραπεί η πορεία αυτή, την χρονιά που έρχεται, είναι μάλλον πολύ μικρή και η πρώτη εντύπωση είναι πως τα μέτρα που αναμένονται στο άμεσο μέλλον, δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Οι επιταγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενοποίηση των αγορών ίσως αποτελέσουν κάποιο αντίβαρο, αλλά δεν αρκεί.

Ούτε τα σήματα των αγορών, όσο ισχυρά κι αν είναι, δεν θα δώσουν την απαραίτητη ώθηση. Υπάρχει δε πιθανότητα να οδηγήσουν και στο αντίθετο αποτέλεσμα, κάνοντας τους συμμετέχοντες, αντί να επιδιώξουν να γίνουν αποτελεσματικότεροι, να αναζητήσουν προστασία από τα σήματα αυτά.

Το κράτος, όπως έχουμε πει και σε προηγούμενα άρθρα, είναι πάντα διατεθειμένο να αναλάβει ρίσκα που δεν του αναλογούν, είτε γιατί δεν τα κατανοεί, είτε γιατί πιστεύει πως δεν θα κληθεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειές τους (τουλάχιστον όχι σύντομα).

Η δημιουργία και υπεράσπιση εννοιών χωρίς νόημα (πχ «εκδημοκρατισμός της ενέργειας»), δεν εκφράζουν την ιδέα της ισότιμής συμμετοχής στην αγορά, με σταθερούς κανόνες για όλους, όπου οι πιο αποτελεσματικοί θα επιτύχουν και οι λιγότερο αποτελεσματικοί θα αποτύχουν.

Αντιθέτως εκφράζουν την ιδέα ότι πρέπει όλοι να συμμετάσχουν και να προστατευτούν από την αποτυχία, εις βάρος αυτών που θα χρηματοδοτήσουν τελικά την αναπόφευκτη αποτυχία των προσπαθειών αυτών.

Είναι πολύ δύσκολο, λοιπόν, να έχει κάποιος αυξημένες προσδοκίες για το 2026. Θα μπορούσε πάντως, για να μην χαλάσουμε το πνεύμα των ημερών, να ονειρευτεί ένα ιδεατό κόσμο όπου:

• Οι κανόνες είναι γνωστοί, σταθεροί και δίκαιοι για όλους.

• Η καινοτομία, η αποτελεσματικότητα και η ταχύτητα απόκρισης επιβραβεύονται.

• Οι λανθασμένες επιλογές επιβαρύνουν τους επενδυτές και όχι τους πολίτες.

• Οι Αρχές, οι Διαχειριστές, ο Ρυθμιστής κτλ, πιστεύουν στην αγορά (και στους βαθμούς ελευθερίας που χρειάζεται) και υποστηρίζουν τις προσπάθειες ανάπτυξής της.

• Ο μακροχρόνιος σχεδιασμός βασίζεται σε ρεαλιστικά σενάρια, και δεν αλλάζει για την αντιμετώπιση βραχυχρόνιων θεμάτων, ή ομάδων πίεσης.

• Υιοθετούνται επιτυχημένες πρακτικές άλλων χωρών, ξεπερνώντας γραφειοκρατικούς περιορισμούς και νοοτροπίες.

• Γίνεται προσπάθεια να είμαστε εμείς οι πρωτοπόροι και όχι απλά παρακολουθητές των εξελίξεων.

Από την άλλη πάλι, μου έρχεται συχνά στο μυαλό το ρητό που λέει πως: «αν δεν έχεις προσδοκίες δεν θα απογοητευτείς ποτέ».

Εύχομαι να διαψευστώ και στο τέλος της επόμενης χρονιάς, στο αντίστοιχο άρθρο, να μπορούμε να διατυπώσουμε ρεαλιστικές προσδοκίες για μια καλύτερη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

_______

Ο Ηρόδοτος Αντωνόπουλος είναι Πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Εμπόρων & Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΕΠΗΕ).

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026.