Το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη: Ποιος εισάγει και ποιος εξάγει περισσότερο – Η ξεχωριστή περίπτωση της Ελλάδας

Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται και η κλιματική κρίση καθίσταται ολοένα και πιο πιεστική, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να βελτιώσει τους ενεργειακούς δεσμούς μεταξύ των κρατών μελών.

Ενεργώντας ως ένωση και όχι ως ένα κατακερματισμένο μπλοκ, η ΕΕ θα είναι σε θέση να «ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια και να ενσωματώσει περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις αγορές ενέργειας», δήλωσε προσφάτως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), οι εισαγωγές και εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών μελών του ΟΟΣΑ έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Ωστόσο, ποιες χώρες έχουν τους υψηλότερους καθαρούς συντελεστές εισαγωγών — που σημαίνει ότι αγοράζουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όση πουλάνε; Και ποιες χώρες είναι καθαροί εξαγωγείς, πουλώντας περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όση αγοράζουν;

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, τα οποία επεξεργάστηκε και παραθέτει το Euronews, μεταξύ 35 ευρωπαϊκών χωρών το 2024, 13 ήταν καθαροί εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ 21 ήταν καθαροί εισαγωγείς.

Η εξάρτηση από τις εισαγωγές

Ο κύριος τρόπος για να διαπιστωθεί το κατά πόσον μια χώρα εξαρτάται από τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας είναι εξετάζοντας τις καθαρές εισαγωγές ως ποσοστό της συνολικής χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας. Εάν αυτό το ποσοστό είναι θετικό, σημαίνει ότι μια χώρα εισάγει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ό,τι εξάγει, ενώ ένα αρνητικό νούμερο υποδηλώνει ότι η χώρα εξάγει περισσότερο από ό,τι εισάγει.

Μεταξύ των 35 χωρών το 2024, οι «καθαρές εισαγωγές ως ποσοστό της ηλεκτρικής ενέργειας που διατίθεται για τελική κατανάλωση» στην ΕΕ ήταν κατά μέσο όρο -0,5%. Κατά μέσο όρο, οι χώρες της ΕΕ εξάγουν περισσότερα από όσα εισάγουν.

Οι υψηλότερες καθαρές εξαγωγές στη Σουηδία και τη Γαλλία

Σε αρκετές χώρες, οι καθαρές εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνουν τις εισαγωγές. Η Σουηδία κατέχει την ισχυρότερη θέση με -27%, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με -22%.

Η Σλοβενία ​​(-19%), η Νορβηγία (-14%), η Σλοβακία (-13%), η Τσεχία (-12%) και η Αυστρία (-10%) είναι επίσης ισχυροί εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας.

Μεταξύ των τεσσάρων μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ, η Γαλλία (-22%) και η Ισπανία (-4%) είναι καθαροί εξαγωγείς, ενώ η Γερμανία (6%) και η Ιταλία (18%) είναι καθαροί εισαγωγείς.

Ο Ζακ Περσεμπουά, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, αναφέρει ότι οι χώρες καθαρών εξαγωγών είναι εκείνες με σημαντική υδροηλεκτρική παραγωγή, όπως η Σουηδία και η Νορβηγία, ή με μεγάλο πυρηνικό στόλο, για παράδειγμα η Γαλλία και η Σουηδία.

Οι χώρες που εισάγουν καθαρά είναι εκείνες με υψηλό ποσοστό διαλειπουσών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς εισάγουν μεγάλες ποσότητες όταν δεν υπάρχει άνεμος ή ήλιος.

Οι ετήσιες διακυμάνσεις και η περίπτωση της Ελλάδας

Τα στοιχεία μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από έτος σε έτος, όπως φαίνεται από τη σύγκριση δεδομένων του 2024 και του 2023.

Για παράδειγμα, ενώ η Ελλάδα ήταν καθαρός εισαγωγέας με ποσοστό 10% το 2023, έγινε καθαρός εξαγωγέας το 2024 με συνολικό ποσοστό -0,6%. Ομοίως, ο ρυθμός καθαρών εισαγωγών της Κροατίας αυξήθηκε απότομα από 10% σε 26% κατά την ίδια περίοδο.

Οι ειδικοί αναφέρονται επίσης στο ενεργειακό μείγμα και τα πρότυπα χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας σε αυτές τις διακυμάνσεις.

Ο ρόλος του φυσικού αερίου

Ο John Springford, αναπληρωτής ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης (CER), τόνισε στο Euronews ότι, οι χώρες που βασίζονται στο φυσικό αέριο για τον καθορισμό της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας θα τείνουν να εισάγουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια.

 «Οι χώρες στις οποίες το φυσικό αέριο είναι συχνότερα ο οριακός παραγωγός θα είναι μεγαλύτεροι καθαροί εισαγωγείς. Καθώς η τιμή του φυσικού αερίου είναι υψηλότερη και χρησιμοποιούν φυσικό αέριο συχνότερα, αυτές οι χώρες θα διαπιστώσουν ότι εισάγουν περισσότερα από εργοστάσια στο εξωτερικό με χαμηλότερες τιμές», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η Rina Bohle Zeller, επικεφαλής προγράμματος για την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ στην Agora Energiewende, σημείωσε ότι η Γερμανία ήταν καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας για δύο δεκαετίες πριν γίνει καθαρός εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας το 2023. Η συγκεκριμένη αυτή τάση συνεχίστηκε και το 2024.

Οι λόγοι πίσω από τη μετατόπιση στη Γερμανία

Οι λόγοι πίσω από αυτή τη μετατόπιση περιλαμβάνουν «τις υψηλότερες τιμές άνθρακα, οι οποίες έχουν καταστήσει τον γερμανικό άνθρακα λιγότερο ανταγωνιστικό στην ευρωπαϊκή αγορά» και «την απόσυρση τριών πυρηνικών αντιδραστήρων», δήλωσε η Zeller.

H ίδια πρόσθεσε ότι, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις γειτονικές χώρες έχει επίσης αυξήσει την προσφορά χαμηλού κόστους.

Καθαρός όγκος: Η Ιταλία ο μεγαλύτερος εισαγωγέας

Εξετάζοντας τον καθαρό όγκο του εμπορίου ηλεκτρικής ενέργειας, δύο μεγάλες οικονομίες βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές. Η Ιταλία είναι ο μεγαλύτερος καθαρός εισαγωγέας, με 51.000 GWh, ακολουθούμενη από τη Γερμανία με 26.269 GWh.

Αντιθέτως, η Γαλλία είναι ο μεγαλύτερος καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας σε απόλυτες τιμές, με 89.851 GWh, ακολουθούμενη από τη Σουηδία με 33.435 GWh.

«Η Γαλλία έγινε ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο το 2024, με καθαρές εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας που ανήλθαν σε ρεκόρ 90 TWh, που αντιστοιχούν σε ποσότητα μεγαλύτερη από την ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του Βελγίου», δήλωσε η Zeller.

Αυτό οφείλεται κυρίως στην ανάκαμψη της πυρηνικής παραγωγής και στην αύξηση κατά 10% της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το διασυνοριακό εμπόριο στην Ευρώπη και οι διασυνδέσεις

Συνεχίζοντας η Rina Bohle Zeller, υπογράμμισε στο Euronews ότι το «διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί κρίσιμο χαρακτηριστικό του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης. Τέτοιες ανταλλαγές καθιστούν την ηλεκτρική ενέργεια φθηνότερη για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τη βιομηχανία, ενώ παράλληλα αποτελούν τον πιο οικονομικό τρόπο εγγύησης της ασφάλειας του εφοδιασμού».

Επίσης – σύμφωνα πάντα με την ίδια- αυτό διευκολύνει την ενσωμάτωση μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της οποίας η παραγωγή κυμαίνεται ανάλογα με τον καιρό, μειώνοντας έτσι τις εκπομπές του ενεργειακού τομέα.

«Για παράδειγμα, η παραγωγή αιολικής ενέργειας στη Δανία μπορεί να αυξηθεί όταν η παραγωγή ηλιακής ενέργειας της Γερμανίας μειώνεται το βράδυ», είπε χαρακτηριστικά.

Πώς παράγεται και πωλείται η ηλεκτρική ενέργεια στην ΕΕ;

Σε επίπεδο ΕΕ, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν το μεγαλύτερο μερίδιο της παραγωγής ενέργειας , ακολουθούμενες από τα ορυκτά καύσιμα και την πυρηνική ενέργεια. Το ποσοστό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων τύπων ενέργειας που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας διαφέρει σε κάθε χώρα της ΕΕ.

Η επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας είχε σημαντικό αντίκτυπο στις τιμές των ορυκτών καυσίμων στην ΕΕ -ιδίως του φυσικού αερίου- και, κατά συνέπεια, στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των Ευρωπαίων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ συνδέεται με την τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας .

Το 2024 η ΕΕ υιοθέτησε μια μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ για να αποφύγει τις τιμολογιακές κρίσεις στο μέλλον.