Οι προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα και την Ευρώπη, στο πλαίσιο του Συνεδρίου Economist

Σε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στα πλαίσια του ετήσιου Συνεδρίου Economist, για την ενεργειακή μετάβαση και το ρόλο των γεωπολιτικών εξελίξεων, του περιβάλλοντος και της τεχνολογίας, συμμετείχαν πληθώρα στελεχών εταιρειών και θεσμικών φορέων από τον κλάδο της ενέργειας.

Στη συζήτηση απασχόλησαν μεταξύ άλλων, οι στόχοι της μετάβασης, η ενεργειακή ασφάλεια, οι διασυνδέσεις και υποδομές, που καθιστούν τη χώρα ενεργειακή πύλη της Ευρώπης.

Ειδικότερα:

Για σύνθετη και αβέβαιη κατάσταση στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο έκανε λόγο ο Γενικός Γραμματέας του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) Osama Mobarez, αναφερόμενος σε «συνεχείς προκλήσεις», όπως η κλιματική αλλαγή, η πανδημία και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επεσήμανε ότι το Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) επιθυμεί την ισορροπία ανάμεσα στη χρήση της ενέργειας και την ενεργειακή ασφάλεια. Επιπλέον, περιέγραψε ως στόχους του EMGF την εύρεση ενεργειακών πόρων με μικρότερη επιβάρυνση για το περιβάλλον, τις συνέργειες στην υποδομή, την επιτάχυνση της απανθρακοποίησης και την ενθάρρυνση των σχετικών επενδύσεων, καθώς επίσης τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την εναρμόνιση πολιτικής μεταξύ των χωρών μελών. Εν κατακλείδι, είπε, το EMGF πρέπει να είναι ένας φορέας πιστοποίησης για το φυσικό αέριο.

Για τον ενεργειακό διάδρομο που θα ενώνει την Ανατολική Μεσόγειο με την Ευρώπη μίλησε από το βήμα του Economist ο διευθύνων σύμβουλος της IGI Poseidon Fabrizio Mattana. Όπως είπε, άρχισε ως αγωγός, αλλά δημιουργείται μια ενεργειακή βιομηχανική διασύνδεση μεταξύ των χωρών της περιοχής. Ειδικότερα, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, όπως αναδεικνύεται σε συγκυρίες γεωπολιτικής αστάθειας, χρειάζεται διαφοροποίηση, η οποία συνεισφέρει και στη σταθερότητα των τιμών, όπως είπε. Ο κ. Mattana πρόσθεσε ότι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας περνά και μέσα από τη διαφοροποίηση των υποδομών, όπου άλλωστε συμβάλλει ο IGI Poseidon. Κατά την άποψή του, αυτή η στρατηγική για την ασφάλεια εφοδιασμού πρέπει να υιοθετηθεί και στην Ανατολική Μεσόγειο όπου λείπει ο διάδρομος που θα την ενώνει με την Ευρώπη. Αυτή τη στρατηγική βλέπει να αναπτύσσεται, με την Ελλάδα στη μέση και με άφιξη στην Ιταλία. Πρόκειται και για μια εμπορική επιλογή, ανέφερε ο κ. Mattana, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος έχει μεγάλες δυνατότητες για φυσικό αέριο και από την άποψη των εξαγωγών πρέπει να έχουμε διαφοροποιημένο «καλάθι» ευκαιριών, όπως είπε. Πρόσθεσε ότι αναπτύσσονται αμφίδρομες υποδομές για «δύσκολα» σενάρια, αλλά και για να συμβάλλουν ταυτόχρονα στην ενεργειακή μετάβαση και στην απανθρακοποίηση, ενώ τόνισε την ανάγκη επιτάχυνσης.

Το παράδειγμα της Καλιφόρνιας παρουσίασε ο διευθύνων σύμβουλος του Greece-Africa Power Interconnector από το Eunice Group Andreas Borgeas, σημειώνοντας ότι, αν και πρωτοπόρος πολιτεία στα θέματα ανανεώσιμης ενέργειας, έκανε λάθη από τα οποία μπορεί να διδαχθεί η Ελλάδα. Όπως εξήγησε, δεν αρκούν η φιλόδοξη πολιτική και οι στόχοι για το κλίμα, καθώς απαιτείται διασύνδεσή τους με τη βιομηχανία. Στην Ελλάδα, σημείωσε, πρέπει να εξασφαλίσουμε μεγάλες επενδύσεις για υποδομές υπογραμμίζοντας την εξέλιξη που υπάρχει με στόχο τη διαφοροποίηση. Ο ρόλος της Ελλάδας είναι κομβικός στην Ανατολική Μεσόγειο ως προς την ικανοποίηση των ενεργειακών αναγκών πολλών χωρών της περιοχής, σημείωσε ο κ. Borgeas. Επιπλέον, είπε ότι πρέπει να προσβλέπουμε σε πολλαπλές ευκαιρίες διασύνδεσης της Ελλάδας με την Αφρική αναφερόμενος σε προτάσεις που συζητούνται στις Βρυξέλλες, σε συνδυασμό με το μίγμα τεχνολογιών: συστήματα αποθήκευσης, αιολικά πάρκα, υδρογόνο κ.ο.κ. Ως χώρα και ως κοινότητα πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι συντονίζεται η βιομηχανία, είπε, προσθέτοντας χαρακτηριστικά ότι όσο περισσότερο η βιομηχανία συμπορεύεται με τους διαμορφωτές πολιτικής τόσο το καλύτερο για τη διεθνή ασφάλεια.

Ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας και το project ICGB που ολοκληρώθηκε έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με τον εκτελεστικό διευθυντή του ICGB Γεώργιο Σάτλα, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο συνεργασίας μεταξύ χωρών για μελλοντικά έργα. Αναφέρθηκε στις δυσκολίες που ανέκυψαν, όπως οι γεωπολιτικές διαφορές και οι προκλήσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού, που έπρεπε να αντιμετωπιστούν για να λειτουργήσει ο διασυνδετήριος αγωγός. Ο κ. Σάτλας τόνισε ότι όλα έπρεπε να υλοποιηθούν στη σωστή στιγμή για να φτάσει να ξεκινήσει πέρυσι τον Οκτώβριο η εμπορική χρήση του αγωγού που καλύπτει τις μισές ενεργειακές ανάγκες της Βουλγαρίας και άλλων χωρών της περιοχής. Για το μέλλον, αυτό το μοντέλο του ICGB μπορεί να αποτελέσει μοντέλο καλής συνεργασίας μεταξύ χωρών, όπως είπε. Ο κ. Σάτλας αναφέρθηκε ειδικότερα στη συνεργασία που απαιτείται μεταξύ όλων των φορέων στο πλαίσιο της απανθρακοποίησης λαμβάνοντας υπ’όψιν το τρίπτυχο: γεωπολιτική, περιβάλλον και αξιοποίηση τεχνολογίας.

Συνοψίζοντας όσα αναφέρθηκαν για τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας, ο ιδρυτής εταίρος της δικηγορικής εταιρείας «Μεταξάς & Συνεργάτες» Αντώνης Μεταξάς σημείωσε ότι στην υπερ-εικοσαετή εμπειρία ενασχόλησής του με τον κλάδο διαπιστώνει ότι πολλές φορές οι πολιτικές διακηρύξεις κινούνται σε άλλο μήκος κύματος από την υλοποίηση, τονίζοντας πως η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή μετάβαση ως στρατηγικά διακυβεύματα πρέπει να προσεγγίζονται υπό το πρίσμα ότι το έκτακτο είναι πλέον το μόνιμο. Δεν υπάρχει η πολυτέλεια για άλλες προσεγγίσεις, κατά την άποψή του, σε συνέχεια έκτακτων καταστάσεων όπως η πανδημία, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η έκρηξη σήμερα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ο κ. Μεταξάς επίσης σημείωσε ειδικότερα για την ανάπτυξη offshore αιολικών ότι γίνονται κάποια σημαντικά βήματα, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι η ανάπτυξη να προωθείται με τρόπο συμπεριληπτικό και τα έργα να προσελκύουν αξιόπιστες επενδύσεις. Επιπλέον, αναφορικά με τις μεταρρυθμίσεις ο κ. Μεταξάς πρόσθεσε ότι πρέπει να βρεθεί μοντέλο αποθήκευσης CO2 και πρόγραμμα διαχείρισης των ελληνικών δασών με εθελοντικές πιστώσεις άνθρακα (Voluntary Carbon Credits) για μεγιστοποίηση της προσαρμοστικότητας στις μελλοντικές προκλήσεις.

Τις προκλήσεις που συνοδεύει η επίτευξη των στόχων της ενεργειακής μετάβασης περιέγραψε κατά την τοποθέτησή του στο ετήσιο συνέδριο του Economist ο διαχειριστής εταίρος της δικηγορικής εταιρείας Σαρδελάς Πέτσα Νότης Σαρδελάς, σημειώνοντας πρωτίστως την ανάγκη χρηματοδότησης projects μεγέθους 30,5 MW. Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε τη σημασία του χρηματοδοτικού περιβάλλοντος, όπου τα κόστη ανεβαίνουν διαρκώς. Επίσης, ο κ. Σαρδελάς υποστήριξε ότι πρέπει να εξασφαλίσουμε την υλοποίηση επενδύσεων στον τομέα των δικτύων τόσο σε επίπεδο χωρητικότητας, όσο και σε επίπεδο λειτουργίας.

Από την πλευρά του, ο διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Ομίλου Motor Oil Κωνσταντίνος Χατζηφώτης διαπίστωσε ότι οι κρίσεις είναι πλέον μια κανονικότητα. «Είναι γεγονός ότι οι κρίσεις προκαλούν κλυδωνισμούς, αστάθεια, αβεβαιότητα κ.ά.», επεσήμανε, προσθέτοντας ότι είναι επιτακτική ανάγκη να διασφαλίσουμε την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της Ευρώπης, λαμβάνοντας υπ’όψιν τις γεωπολιτικές κρίσεις σε Ουκρανία και Ισραήλ. Ο ρόλος της χώρας αναβαθμίζεται σε περιφερειακό κόμβο, συμπλήρωσε, κάνοντας ειδική αναφορά στην αξιοποίηση των ΑΠΕ και στη διεύρυνση της συμμετοχής τους στο ενεργειακό μίγμα. «Οι ΑΠΕ συμβάλλουν καθοριστικά στην ελληνική αυτονομία […] Να εκμεταλλευτούμε το πλούσιο αιολικό και ηλιακό δυναμικό», τόνισε παράλληλα ο κ. Χατζηφώτης, προτού υπογραμμίσει την ανάγκη επιτάχυνσης και απλοποίησης των αδειοδοτήσεων αλλά και ενίσχυσης των δικτύων, ώστε να επωφεληθούμε των ΑΠΕ. Τέλος, δεν παρέλειψε να προειδοποιήσει για τους κινδύνους που απορρέουν από τη μονομερή εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα σε ό,τι αφορά την εισαγωγή ενεργειακών υλικών και τεχνολογιών.

Η μη προστασία του περιβάλλοντος έχει ένα κοινωνικό κόστος που αναλαμβάνουμε όλοι συλλογικά, είπε χαρακτηριστικά ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων Πέτρος Βαρελίδης. Η ανεπαρκής εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και ο ανεπαρκής έλεγχος της εφαρμογής της δημιουργεί και ένα ζήτημα ανταγωνισμού, επεσήμανε. Ο κ. Βαρελίδης τόνισε ότι όσον αφορά την κλιματική αλλαγή η χώρα μας έχει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα και από αυτό προκύπτουν και άλλα περιβαλλοντικά οφέλη, δίνοντας το παράδειγμα της αύξησης της χρήσης ηλεκτρικών αυτοκινήτων και των συνεπειών αυτού για την ποιότητα της ατμόσφαιρας στις πόλεις. Η αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι κορυφαία προτεραιότητα της κυβέρνησης γιατί αφορά, μεταξύ άλλων, την ποιότητα ζωής των πολιτών αλλά και το τουριστικό προϊόν της χώρας, υπογράμμισε κλείνοντας.

Η έννοια της κλιματικής αλλαγής έχει απαξιωθεί, τόνισε από το βήμα του Economist ο επικεφαλής της Aegean Rebreath Γιώργος Σαρελάκος, σημειώνοντας ότι χαμένοι στόχοι, ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και διαφορετικά στάνταρντ στην υλοποίηση μέτρων περιβαλλοντικής πολιτικής έχουν οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία χρειάζονται πλέον νέες προσεγγίσεις και νέα μοντέλα. Τα τελευταία 50 χρόνια έχουν υπογραφεί 50 διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα, αλλά τα οφέλη από αυτές είναι λίγα, όπως ανέφερε. Το κόστος το πληρώνουν οι τοπικές κοινωνίες, πρόσθεσε ο κ. Σαρελάκος και έφερε ως παράδειγμα τα ελληνικά νησιά, επισημαίνοντας ότι στα πιο τουριστικά από αυτά υπάρχουν μεγάλα προβλήματα με τη διαχείριση των απορριμμάτων, το αποχετευτικό σύστημα, το κυκλοφορικό κ.ά., με αποτέλεσμα να υπάρχει και μεγάλο κόστος αλλά και επιδείνωση των όρων διαβίωσης των κατοίκων. Μίλησε ακόμα για άμεσο συσχετισμό τουρισμού και θαλάσσιας ρύπανσης. Ως θετικό πρότυπο ανέφερε το Δίκτυο Μπλε Δήμων, στο οποίο συμμετέχουν 18 δήμοι της χώρας μας, και για το οποίο είπε ότι έχει αναπτύξει το πρώτο δίκτυο συλλογής θαλασσίων απορριμμάτων. Τέλος, υπογράμμισε ότι πρέπει να εμπιστευθούμε τις τοπικές κοινωνίες και ότι υπάρχουν τοπικά μοντέλα που μπορούν να γίνουν εθνικά μοντέλα.

Η κλιματική κρίση θα θέσει πολύ σημαντικά ζητήματα οικονομικής και κοινωνικής συνοχής καθώς και αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου, τόνισε ο καθηγητής της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet & διευθυντής μεταπτυχιακών στην Ενέργεια του Πανεπιστημίου Πειραιώς Νικόλας Φαραντούρης, δίνοντας παραδείγματα από διάφορους τομείς. Όσον αφορά τη γεωργία, επεσήμανε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί ταχύτατα η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της ΕΕ, καθώς ο ευρωπαϊκός νότος αντιμετωπίζει λόγω των υψηλών θερμοκρασιών κίνδυνο ερήμωσης περιοχών, μείωσης παραγωγής, απώλειας θέσεων εργασίας και ακόμα μεγαλύτερης εξάρτησης από τις εισαγωγές.

Όσον αφορά την ενέργεια, ο κ. Φαραντούρης έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι τουλάχιστον στις χώρες του νότου αυξάνονται οι ενεργειακές ανάγκες για ψύξη τους θερινούς μήνες και μειώνονται οι ανάγκες για θέρμανση τους χειμερινούς μήνες, κάτι που σημαίνει, όπως είπε, ότι αλλάζει ο σχεδιασμός για τις περιόδους αιχμής. Όσον αφορά τον τουρισμό, είπε ότι και σε αυτόν τον τομέα η κλιματική κρίση θα πλήξει τις χώρες του νότου, καθώς οι κατ’ εξοχήν θερινοί μήνες θα είναι «εχθρικοί» για ένα μεγάλο τμήμα των τουριστών, εξήγησε. Σημείωσε, επίσης, ότι η κλιματική κρίση επηρεάζει κυρίως τους πιο ευάλωτους, δίνοντας ως παράδειγμα το αυξημένο ασφαλιστικό κόστος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Πρέπει να υπάρξει αναθεώρηση όλου του παραγωγικού μοντέλου, να εξαιρεθούν οι δαπάνες για υποδομές και για ανακούφιση από φυσικές καταστροφές από το σύμφωνο σταθερότητας και την αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία, καθώς και να ανακατανεμηθούν τα κονδύλια του Ταμείου Ανάπτυξης υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, υπογράμμισε ο κ. Φαραντούρης.

Στο ζήτημα της ανταγωνιστικότητας των πόλεων σε παγκόσμιο επίπεδο αναφέρθηκε ο πρόεδρος της Henley & Partners Christian Kälin, επισημαίνοντας πως υπάρχει έντονος ανταγωνισμός με φόντο όσους έχουν τη δυνατότητα να μετακομίσουν ή να ζήσουν για κάποιο διάστημα σε αυτές τις περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό, έκανε λόγο για κάποια μοτίβα που εξετάζονται, ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στην Ελλάδα και την Αθήνα, λέγοντας ότι σε σχέση με το μέγεθός της προσελκύει τους περισσότερους εκατομμυριούχους αυτήν τη στιγμή. «Στην Αθήνα τα πράγματα βελτιώνονται και αναμφίβολα αυτό που είναι καλό μπορεί να γίνει καλύτερο. Υπάρχουν προκλήσεις, αλλά θέλουμε να γίνει πιο ελκυστική και να φέρουμε περισσότερους. Στόχος να βελτιωθούν οι συνθήκες και να δημιουργηθεί μια σπείρα που μπορεί να φέρει επενδύσεις, αλλά και διαθεσιμότητα πόρων για τη βελτίωση του περιβάλλοντος. Η Ελλάδα κάνει βήματα μπροστά και ο δρόμος είναι ανοιχτός παρά τις προκλήσεις», κατέληξε ο κ. Kälin.

Την άποψη ότι δεν μπορεί να γίνει καμία συζήτηση για την πόλη του μέλλοντος χωρίς αναφορά στην ανακύκλωση και τη διαχείριση αποβλήτων εξέφρασε η Ελένη Μπέλση, μέλος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Βιομηχανιών Ανακύκλωσης (EuRIC), σημειώνοντας πως η Euric έχει 75 μέλη και εκπροσωπεί πάνω από 5.500 επιχειρήσεις που ασχολούνται με την ανακύκλωση στην Ευρώπη. Η ίδια έκανε αναφορά στους δύο βασικούς πυλώνες της Πράσινης Συμφωνίας, την κυκλική οικονομία και την κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050. Όπως είπε, στην πραγματικότητα η κυκλική οικονομία δεν έχει στον πυρήνα της το περιβάλλον αλλά τη βιομηχανία και την οικονομία.

Σε ό,τι αφορά τους τρόπους ενίσχυσης της ανακύκλωσης στην Ελλάδα, η κ. Μπέλση πρότεινε την εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα και τη στενή συνεργασία με την κυβέρνηση, τους δήμους και τις περιφέρειες, ενώ ανέδειξε το πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει μια ξεκάθαρη περιβαλλοντική νομοθεσία για την πρόληψη του αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων. «Η Ελλάδα θέτει αισιόδοξους στόχους, ωστόσο στην πράξη τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. Εδώ και δεκαετίες θάβουμε το 80% των απορριμμάτων μας», επεσήμανε και αναφέρθηκε στη δυσκολία των πολιτών να αλλάξουν συνήθειες.

Δείτε και σχετικές εισηγήσεις Αλεξάνδρας Σδούκου, Κωνσταντίνου Μαύρου, Μαρίας-Ρίτα Γκάλι, Γιάννη Μάργαρη, Αριστοτέλη Χαντάβα.