Αποθήκευση Ενέργειας και Αντλησιοταμίευση: Ο νέος πυλώνας της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα

Η ευαισθησία που παρουσιάζει η χονδρική αγορά ενέργειας λόγω της κυριαρχίας του φυσικού αερίου καθίσταται ακόμα εντονότερη σε συνθήκες αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου. Στο πλαίσιο αυτό, η τεχνολογία της αποθήκευσης ενέργειας αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο για την μείωση της εξάρτησης από τις μονάδες φυσικού αερίου, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας μέσω του περιορισμού των εισαγωγών φυσικού αερίου. Παράλληλα, αποτελεί έναν από τους βασικότερους  μοχλούς για την επιτυχή  ολοκλήρωση της «πράσινης» μετάβασης. 

Η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής, σχετικά με την προώθηση  των πράσινων επενδύσεων, συνδέεται με την ανάπτυξη της αποθήκευσης. Κατά τις πρωινές ώρες, όπου υπάρχει πληθώρα παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, οι συσσωρευτές φορτίζονται, ενώ εκφορτίζονται τις απογευματινές ώρες όπου κυριαρχούν οι μονάδες Φυσικού αερίου. Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ (ΦΕΚ 6983/19.12.2024), η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης επαρκούς ισχύος και χωρητικότητας, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την καλύτερη ενσωμάτωση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας.  Με τον τρόπο αυτό,  η χονδρική αγορά «απαλλάσσεται» από  τις περικοπές ισχύος  των ΑΠΕ και την εμφάνιση αρνητικών τιμών, ενώ συμβάλει στην εξομάλυνση των ακραίων τιμών ενέργειας στις ζώνες αιχμής.  

Αντίστοιχα αποτελέσματα επιτυγχάνονται και με την αντλησιοταμίευση, η οποία βασίζεται στη μεταφορά νερού μεταξύ δύο δεξαμενών διαφορετικού υψομέτρου. Κατά τις περιόδους πλεονάζουσας παραγωγής ενέργεια στο ηλεκτρικό σύστημα, το νερό μεταφέρεται στην άνω δεξαμενή και αποθηκεύεται υπό μορφή δυναμικής ενέργειας. Κατά τις περιόδους υψηλής ζήτησης, το νερό εκτονώνεται προς την κάτω δεξαμενή, παράγοντας ηλεκτρική ενέργεια μέσω υδροστροβίλων. Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό γεωμορφολογικό και ενεργειακό δυναμικό για την ανάπτυξη αντλησιοταμιευτικών έργων μεγάλης κλίμακας. Με δεδομένη την ταχεία αύξηση της παραγωγής από μονάδες ΑΠΕ, την ανάγκη για ευελιξία και την επικείμενη πλήρη απανθρακοποίηση, η χώρα οφείλει να υιοθετήσει μια Εθνική Στρατηγική Αντλησιοταμίευσης 2030–2040 με σαφείς στόχους, χρηματοδοτικά εργαλεία και θεσμικές παρεμβάσεις.

Όταν στην αγορά ενέργειας επικρατούν έντονα στοιχεία μεταβλητότητας των τιμών, η εισαγωγή της αποθήκευσης ενέργειας φαντάζει ως μία ιδανική επιχειρηματική ευκαιρία. Ωστόσο, το συνολικό μέγεθος της αποθήκευσης που απαιτείται στο εγχώριο ηλεκτρικό σύστημα χρήζει ιδιαίτερης προσοχή καθώς πρέπει να ικανοποιούνται αμφότερα η βιωσιμότητα των επενδύσεων, απομακρύνοντας τα γνωστά φαινόμενα του «κανιβαλισμού» και το κοινωνικό όφελος ώστε να μην μεταφέρονται οι στρεβλώσεις της χονδρικής στην λιανική αγορά μέσω των τιμολογίων.  Όπως και στην περίπτωση των φωτοβολταικών συστημάτων έτσι και στις μονάδες αποθήκευσης ενέργειας, η αύξηση των έργων αποθήκευσης χωρίς οικονομικό αντίκρισμα μειώνει τις επενδυτικές αποδόσεις, ενώ οι τραπεζικοί οργανισμοί αυξάνουν το κόστος δανεισμού. Ως αποτέλεσμα, η επιχειρηματική δραστηριότητα να οδηγείται σε συμβιβασμούς μέσω μηχανισμών στήριξης, εναποθέτοντας τις ελπίδες σε νομοθετικές ρυθμίσεις «διάσωσης».

Το ζητούμε εξάλλου, δεν είναι μόνο η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος αποθήκευσης, αλλά η δημιουργία ενός αποδοτικού εργαλείου προς όφελος του ηλεκτρικού συστήματος, της οικονομίας και του καταναλωτή. Το γεγονός ότι, οι μονάδες αποθήκευσης δραστηριοποιούνται στην ίδια εμπορική περιοχή με τις μονάδες φυσικού αερίου, αναπτύσσεται μια ιδιαίτερη σχέση η οποία αξίζει να αναλυθεί. Ζητήματα που σχετίζονται με το νομικό περιβάλλον της αποθήκευσης, το διαχωρισμό ιδιοκτησίας(unbundling),  τους τρόπους βιωσιμότητας των επενδύσεων(Tolling and Takeoff agreement), το πώς θα ωφεληθεί η βιομηχανία και ο καταναλωτής, την αξία των υβριδικών μοντέλων αποθήκευσης με φωτοβολταικά συστήματα, θα συζητηθούν στο σεμινάριο της ΝΟΜΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ στις 13 Οκτωβρίου 2026. Σκοπός του συγκεκριμένου σεμιναρίου είναι να μελετηθεί κάτω από ποιες προϋποθέσεις η αποθήκευση ενέργειας μπορεί να αναδειχθεί σε ένα αποτελεσματικό εργαλείο της πράσινης μετάβασης και της αποκλιμάκωσης των τιμών ενέργειας. 

_____________

Αλεξία Τροκούδη, Senior Legal Energy Expert and Regulatory Strategy Advisor

Φώτης Ζαχαρόπουλος, Ειδικός στο Σχεδιασμό και στην Ρύθμιση ενεργειακών αγορών.