Νέα μελέτη για τον GSI από την ερευνητική μονάδα H₂Zero - Σε ποιες διαστάσεις του πιθανού οφέλους πρέπει να εστιάσουν οι αρχές

Η ερευνητική μονάδα H₂Zero παρουσίασε μια ολοκληρωμένη μελέτη με τίτλο «Beyond the cable: Energy security, cost recovery and the Eastern Mediterranean as an emerging electricity corridor», η οποία επαναπλαισιώνει τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση GSI.

Η Κύπρος είναι σήμερα το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ του οποίου το ηλεκτρικό σύστημα παραμένει πλήρως απομονωμένο. Αυτό συνεπάγεται αυξημένα κόστη εφεδρείας, περιορισμένη δυνατότητα ένταξης μεγάλων ποσοστών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και απουσία πρόσβασης στην εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού της ΕΕ. Η μελέτη δείχνει ότι η διασύνδεση μέσω του GSI δεν είναι απλώς ένα «καλώδιο», αλλά μια κρίσιμη υποδομή που αλλάζει τη θέση της Κύπρου στον ευρύτερο ενεργειακό χάρτη. Με την ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, τερματίζονται όλες οι υφιστάμενες παρεκκλίσεις που έχουν χορηγηθεί στην Κύπρο από το ενωσιακό κεκτημένο στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

 Πιο συγκεκριμένα η μελέτη αναδεικνύει τέσσερις βασικές διαστάσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν συζητείται το έργο:

• Πραγματική επίδραση στα τιμολόγια, όχι μόνο ονομαστικό κόστος: Στο πλαίσιο των Κανονισμών (ΕΕ) 2019/943 και 2022/869, τα έσοδα της αγοράς (congestion rents) και οι επιχορηγήσεις της ΕΕ αφαιρούνται πρώτα από τα επιτρεπόμενα έσοδα του έργου. Μόνο το μικρό υπόλοιπο («υπολειμματικό κόστος») κατανέμεται στα τιμολόγια μέσω του μηχανισμού CBCA. Επομένως, η απλή αναφορά σε συνολικό κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος ή στον λόγο κατανομής 63/37 για το τμήμα Κρήτης-Κύπρου υπερεκτιμά συστηματικά το τι επιβαρύνει τελικά τον καταναλωτή.
• Παραμετρικό καθαρό όφελος, όχι μία και μοναδική πρόβλεψη: Αντί να βασιστεί σε μία αβέβαιη μακροχρόνια πρόβλεψη τιμών ηλεκτρισμού, η μελέτη υπολογίζει παραμετρικά το καθαρό όφελος ανά kWh ως «σύγκλιση τιμών χονδρικής μείον χρέωση χρήσης GSI μείον κόστος εφεδρείας» και στη συνέχεια το μετατρέπει σε ετήσια αξία για το σύστημα, ανάλογα με τον βαθμό αξιοποίησης της διασύνδεσης. Σε ευρύ και ρεαλιστικό φάσμα παραμέτρων, το έργο δείχνει να μπορεί να αποφέρει θετικό ετήσιο όφελος της τάξης από περίπου 22 έως 240 εκατ. ευρώ.
• Στρατηγική διάσταση: τμήμα του IMEC και ηλεκτρικός διάδρομος Ανατολικής Μεσογείου: Το GSI δεν είναι πλέον απλώς ένα διμερές καλώδιο Κύπρου-Ελλάδας. Η σχεδιαζόμενη διασύνδεση Κύπρου-Ισραήλ εντάσσει την Κύπρο στον ευρύτερο σχεδιασμό του India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC), όπου η Ανατολική Μεσόγειος λειτουργεί ως πύλη για ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια από Νότια Ασία και χώρες του Κόλπου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Αυτό προσθέτει σημαντική αξία για την οικονομία και την γεωπολιτική θέση της χώρας μας.
• Ενεργειακή ασφάλεια, ευελιξία και συμπληρωματικός ρόλος αποθήκευσης: Για την Κύπρο, η διασύνδεση και η αποθήκευση δεν υποκαθιστούν η μία την άλλη, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά. Τα συστήματα αποθήκευσης μειώνουν το ενδοημερήσιο βάρος εφεδρειών και περικοπών ΑΠΕ (μεταφέροντας ενέργεια από το μεσημέρι στην αιχμή της ζήτησης), αλλά έχουν περιορισμένο ρόλο σε παρατεταμένες περιόδους χαμηλής ζήτησης ή πολύ υψηλής παραγωγής ΑΠΕ. Η διασύνδεση, αντίθετα, επιτρέπει εξαγωγή πλεονάζουσας ανανεώσιμης παραγωγής προς γειτονικά συστήματα για όσο διάστημα υπάρχει διαθέσιμη ζήτηση, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και μειώνοντας περικοπές ΑΠΕ.

 Τι σημαίνουν αυτά για τον δημόσιο διάλογο στην Κύπρο; Η πραγματική αξία του Great Sea Interconnector για την Κύπρο δεν μπορεί να αποτιμηθεί μόνο με έναν αριθμό κεφαλαιουχικού κόστους ή έναν λόγο κατανομής CBCA. Χρειάζεται να βλέπουμε ταυτόχρονα (α) πόσο είναι τελικά το υπολειμματικό κόστος που περνά στα τιμολόγια, (β) σε ποια σενάρια το καθαρό όφελος γίνεται θετικό και σημαντικό και (γ) πώς η διασύνδεση ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και τον ρόλο της χώρας μας ως ηλεκτρικού διαδρόμου της Ανατολικής Μεσογείου και του IMEC.

Για να γίνει η συζήτηση πιο διαφανής και κατανοητή προς τους πολίτες, η μελέτη προτείνει:

• Καθαρή εικόνα επίδρασης στον λογαριασμό ηλεκτρισμού: Να δημοσιοποιείται κάθε χρόνο, μαζί με τα στοιχεία κόστους του έργου, ένα απλό «ισοζύγιο» που να δείχνει πόσα καλύπτουν οι επιχορηγήσεις της ΕΕ και τα έσοδα της αγοράς, και ποιο είναι τελικά το μικρό υπόλοιπο που περνά στα τιμολόγια.
• Σενάρια, όχι ένας «μαγικός» αριθμός: Να παρουσιάζονται στο κοινό απλά σενάρια (π.χ., χαμηλό, μεσαίο, υψηλό όφελος) για το καθαρό όφελος ανά kWh και την ετήσια αξία του έργου, αντί για έναν μόνο μη τεκμηριωμένο αριθμό «πρόβλεψης» που είναι εύκολο να αμφισβητηθεί.
• Αξιολόγηση πέρα από την τιμή της kWh: Κάθε μελέτη κόστους-οφέλους για το GSI να μετρά και να παρουσιάζει χωριστά: (α) την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας (λιγότερη εξάρτηση από ένα σύστημα και ένα καύσιμο), (β) την ευελιξία που προσφέρει η διασύνδεση για εξαγωγή πλεονάζουσας ανανεώσιμης παραγωγής και μείωση περικοπών και (γ) τον συμπληρωματικό ρόλο της αποθήκευσης, που καλύπτει την πολύ γρήγορη τοπική απόκριση, ενώ η διασύνδεση καλύπτει τις μεγαλύτερης διάρκειας ανάγκες.

Δείτε ολόκληρη τη μελέτη στα επισυναπτόμενα.