Κύπρος: 100 εκατ. ευρώ κατά της ενεργειακής φτώχειας

Στις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια θα απευθυνθεί πλέον η πολιτεία, μέσω των νέων οικονομικών κινήτρων/σχεδίων που βρίσκονται στα σκαριά και στοχεύουν στην ενεργειακή αναβάθμιση και εξοικονόμηση ενέργειας στις κατοικίες. Μέσω των κινήτρων επιδιώκεται να εξασφαλιστούν και να διατεθούν €100 εκατ. προερχόμενα από την ΕΕ μέσω του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (ΚΤΚ). Το κονδύλι θα αξιοποιηθεί μέσω του Ταμείου ΑΠΕ και ΕΞΕ και θα αφορά επενδύσεις ευάλωτων νοικοκυριών που θα γίνουν την περίοδο 2026 - 2032.

Νέα σχέδια στα σκαριά 

Σε δηλώσεις του στον «Π» ο αναπληρωτής διευθυντής της Υπηρεσίας Ενέργειας, Γιώργος Τσιαμέτης, εξήγησε πως αυτή τη στιγμή, τα προηγούμενα σχέδια επιδοτήσεων του Ταμείου έχουν κλείσει για νέες αιτήσεις. «Τα επόμενα που θα ανοίξουν», σημείωσε, «προσανατολίζονται στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας. Συνεπώς δεν θα απευθύνονται σε όλους. Αυτός είναι άλλωστε και ο στόχος της ΕΕ για τις επενδύσεις που θα γίνουν μέσω του ΚΤΚ από το οποίο θα χρηματοδοτηθούν τα νέα σχέδια». Η περίοδος προκήρυξης δεν έχει ακόμα αποφασιστεί.

Πρώτα ΕΞΕ, μετά ΑΠΕ

Τα νέα σχέδια χορηγιών, σύμφωνα με τις σκέψεις που γίνονται στο Υπουργείο Ενέργειας, δεν θα αφορούν μόνο την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων ή τη θερμομόνωση οροφής, όπως μέχρι σήμερα - μία χορηγία που προνοούσε για τις ευάλωτες μονάδες χρηματοδότηση που ξεπερνούσε το 80%. Όπως διευκρινίζει ο κ. Τσιαμέτης η ιδέα πλέον είναι το κάθε δικαιούχο νοικοκυριό να υλοποιεί ένα τουλάχιστον μεμονωμένο μέτρο εξοικονόμησης ενέργειας (ΕΞΕ) πριν αποταθεί για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. «Η αίτηση αυτή διασφαλίζει την επίτευξη ενός ελάχιστου επιπέδου ενεργειακής απόδοσης και εξοικονόμησης ενέργειας στον οικιακό τομέα, ενώ παράλληλα εναρμονίζεται με την ευρωπαϊκή αρχή «energy efficiency first», σύμφωνα με την οποία η μείωση της ενεργειακής αποδοτικότητας προηγείται των επενδύσεων σε νέες ενεργειακές υποδομές και τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας. 

Τα μέτρα δεν θα αφορούν αυτή τη φορά κατ’ αποκλειστικότητα τη θερμομόνωση οροφής, αλλά γενικότερα τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της κύριας κατοικίας. Αυτό μπορεί να αφορά πέραν της θερμομόνωσης οροφής, θερμομόνωση τοιχοποιίας, αντικατάσταση κλιματιστικών και εγκατάσταση αντλίας θερμότητας. Αφού γίνει μία ή περισσότερες από τις πιο πάνω επενδύσεις, ο δικαιούχος θα μπορεί να αποταθεί και για επιχορήγηση εγκατάστασης φωτοβολταϊκού συστήματος και μπαταριών για αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας.

Θα αναλάβει το κράτος

Πέραν του πιο πάνω Σχεδίου χορηγιών, μία άλλη σημαντική καινοτομία στην οποία προσανατολίζεται το Υπουργείο Ενέργειας, σύμφωνα με τον Γιώργο Τσιαμέτη, για ολοκληρωμένες ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών στις οποίες διαμένουν ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά, θα αναλαμβάνει να τις διεκπεραιώνει το κράτος. Εν ολίγοις να μην χρειάζεται να εμπλακούν σε κανένα στάδιο της διαδικασίας κατασκευής ή εγκατάστασης τα νοικοκυριά, όπως μέχρι σήμερα - άλλωστε για τους ενεργειακά φτωχούς θυμίζει ο κ. Τσιαμέτης αυτό είναι απαγορευτικό – αλλά το ίδιο το κράτος να το αναλαμβάνει για αυτούς μέσα από προσφορές από αδειοδοτημένους εμπειρογνώμονες, εγκαταστάτες και τεχνικούς.   

€1000 φορολογική έκπτωση

Όσον αφορά στον υπόλοιπο πληθυσμό, ο κ. Τσιαμέτης υπενθύμισε πως στη φορολογική μεταρρύθμιση που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο φέτος, υπάρχει πρόνοια για φοροαπαλλαγές για ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων για όσους το εισόδημα φορολογείται. «Οπόταν δικαιολογείται απόλυτα το ότι θα απευθυνθούμε με κίνητρα/χορηγίες σε εκείνους που πιθανόν δεν φορολογούνται», σημειώνει. Σύμφωνα με τις πρόνοιες της νομοθεσίας οι εκπτώσεις που δικαιούνται οι φορολογούμενοι για κεφαλαιουχικές δαπάνες ενεργειακής αναβάθμισης κύριας κατοικίας (μεμονωμένα μέτρα) και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, έχουν ως ακολούθως: €1000 μέγιστο ποσό έκπτωσης ανά φορολογικό έτος ανά φορολογούμενο.

Ένεση εκατ. από νέο «Θάλεια»

Πάντως σημαντικά κονδύλια για τον τομέα ΑΠΕ και ΕΞΕ διεκδικεί η Κύπρος και στο πλαίσιο της νέας προγραμματικής περιόδου της ΕΕ 2028 – 2034, ένα θέμα που θα συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την ερχόμενη εβδομάδα. Το πολυετές πλαίσιο της ΕΕ - με συνολικό προϋπολογισμό τα 3 δις. ευρώ - θα εστιάζει και αυτή τη φορά στην ενεργειακή αυτονομία. Άλλωστε το σχέδιο REPowerEU για τη σταδιακή, πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο μέχρι το 2028, παραμένει. Εκτός από τη διαφοροποίηση εφοδιασμού υγροποιημένου φυσικού αερίου και την ταχεία επέκταση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, βασικός πυλώνας υλοποίησης του REPowerEU αποτελεί και η εξοικονόμηση ενέργειας που οδηγεί στη μείωση της κατανάλωσης μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης κτηρίων μέσα από ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.

Στην προηγούμενη προγραμματική περίοδο 2021 - 2027, μέσα από το Σχέδιο «Θάλεια», η ΚΔ έλαβε γύρω στα €960 εκατ. Συν τα εθνικά κονδύλια €840 εκατ. ανέβασαν το ποσό στα €1,8 δις., εκ των οποίων τα €312 εκατ. για τον τομέα της ενεργειακής αναβάθμισης κτηρίων (δημόσιων, ιδιωτικών και σχολικών μονάδων).

Επιπλέον, από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας 2021 – 2026, με βάση τους αρχικούς στόχους, το 42% των πόρων θα επενδύονταν στην πράσινη μετάβαση. Στο πλαίσιο αυτό ανοίχθηκαν επιπλέον σχέδια κινήτρων από το Υπουργείο Ενέργειας για μετατροπή υφιστάμενων κατοικιών και εμπορικών/βιομηχανικών υποστατικών σε χαμηλής ενεργειακής απόδοσης.

Όπως συνάγεται από τα πιο πάνω και μέσω του νέου πολυετούς προγράμματος θα ανοίξουν σχέδια εκατομμυρίων ευρώ που θα δίνουν έμφαση στην εκτεταμένη ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων.

Νέο Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω

Να υπενθυμίσουμε ότι το Υπουργείο Ενέργειας έχει ανακοινώνει πρόσφατα ότι τον Σεπτέμβριο φέτος θα προχωρήσει στην 3η Προκήρυξη του Σχεδίου Εξοικονομώ Αναβαθμίζω στις Κατοικίες, με συνολικό προϋπολογισμό ύψους €20 εκατ. Το Σχέδιο καλύπτει μέτρα εκτεταμένης ενεργειακής αναβάθμισης σε υφιστάμενες ενεργοβόρες κατοικίες, με στόχο την εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 60%. Το Σχέδιο παρέχει οικονομική στήριξη με μέγιστο ποσό χορηγίας έως €32.000 ανά κατοικία, ανάλογα με τον τύπο της επένδυσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, κατοικιών σε ορεινές περιοχές και κατοικιών προσφύγων σε προσφυγικούς συνοικισμούς. Για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις, το ποσό της χορηγίας είναι αυξημένο κατά 20%.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του σχεδίου την περίοδο 2021-2027 θα ανέλθει στα €105 εκατ. (από €85 εκατ. που ήταν το αρχικό κονδύλι). Σημειώνεται ότι περίπου 1000 νοικοκυριά ετησίως επωφελούνται του Σχεδίου από το 2021 μέχρι σήμερα, τυγχάνουν δηλαδή ριζικής ανανέωσης, μειώνοντας το ενεργειακό τους κόστος και εξασφαλίζοντας θερμική άνεση στα σπίτια τους.

3.365 ανακαινίσεις ετησίως

Η ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων δεν αφορά, όμως, μόνο τα νοικοκυριά. Η επιτάχυνση του ρυθμού με τον οποίο υλοποιούνται οι ενεργειακές ανακαινίσεις είναι επιβεβλημένη, ώστε να επιτευχθούν οι ενεργειακοί και περιβαλλοντικοί στόχοι της Κύπρου. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτηρίων 2026 – 2031 που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο, η Κύπρος οφείλει να επιτύχει μείωση της μέσης χρήσης πρωτογενούς ενέργειας στο ενεργειακό οικιστικό κτηριακό απόθεμα κατά 16% έως το 2030 και κατά 20–22% έως το 2035, με το 55% της συνολικής εξοικονόμησης να προέρχεται από το 43% των κτηρίων με τις χαμηλότερες ενεργειακές επιδόσεις. Εκτιμάται ότι για την επίτευξη των στόχων απαιτούνται γύρω στις 3.365 ριζικές ανακαινίσεις κατοικιών ετησίως για την περίοδο 2026 – 2030.

Όπως επισημαίνεται στο πολυσέλιδο έγγραφο τα υφιστάμενα κτήρια είναι στην πλειοψηφία τους χαμηλής ενεργειακής απόδοσης. Περίπου το 85% όλων των κτηρίων στη χώρα χτίστηκαν πριν από την καθιέρωση απαιτήσεων ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης. Οι κατοικίες, που ανέρχονται στις 500 χιλ. εκ των οποίων οι μισές μονοκατοικίες, εκτιμάται ότι ευθύνονται για το 21% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας.

Το Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτηρίων υιοθετεί την αρχή «πρώτα η ενεργειακή απόδοση», δίνοντας προτεραιότητα, όπως αναφέρεται και πιο πάνω στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης, μέσω ανακαινίσεων και μέτρων εκοινόμησης ενέργειας πριν από την εγκατάσταση πρόσθετων ενεργειακών υποδομών. 

("Πολίτης")