Η τουρκική στρατηγική αποκλεισμού της Ελλάδας από την Ανατολική Μεσόγειο και η (ενεργειακή) αντιμετώπισή της 

Η ανακοίνωση δύο νέων συμφωνητικών ενεργειακής συνεργασίας ανάμεσα στην εκπρόθεσμη κυβέρνηση  Εθνικής Ενότητας της Λιβύης (GNU) και την Άγκυρα προκάλεσαν εύλογη αναστάτωση στην Αθήνα. Πολλοί αισθάνονται ότι  ξαναζούν τον εφιάλτη του "στρατηγικού αιφνιδιασμοί" του τουρκολιβυκού μνημονίου του Νοεμβρίου 2019. 

Μια απο-νομιμοποιημένη προσωρινή κυβέρνηση, η  θητεία της οποίας έχει λήξει, με επικεφαλής έναν στενό συνεργάτη της Τουρκίας, υπερβαίνει τα όρια της εντολής που τη συνέστησε προκειμένου να ξεπληρώσει τα προσωπικά πολιτικά γραμμάτια του επικεφαλής της στην Τουρκία. 

Το 2019 τα γραμμάτια αυτά αφορούσαν την προστασία του συνόλου των φυλετικών φραξιών της GNU που έδιναν μάχη επιβίωσης εναντίον του LNA του Χάλιφα Χαφτάρ. Το 2022 τα γραμμάτια αφορούν τη διατήρηση του κ. Ντιμπειμπα στον πρωθυπουργό θώκο μετά την απόκρουση δύο ενόπλων προσπαθειών ανατροπής του από τις άλλοτε φιλοτουρκικές πολιτοφυλακές της Μισράτα που υποστηρίζουν τον κ. Μπασαγκα, εκλεκτό του πρωθυπουργό της Ανατολικής Λιβύης  Ο κ. Μπασαγκα χαίρει της μερικής στήριξης του κοινοβουλίου της Βεγγάζης και του στρατηγού Χαφτα παρά την προηγούμενη εγγύτητα του προς τον κ.Ερντογαν. 

Και στις δύο περιπτώσεις η Βουλή της χώρας που βρίσκεται στον αντίπαλο πολιτικό πόλο εξουσίας κατακεραύνωσε την παράνομη πράξη της GNU, ενώ αντίστοιχη ήταν η καταδίκη της ΕΕ, της Αιγύπτου και άλλων περιφερειακών δυνάμεων. 

Και στις δύο περιπτώσεις η Τουρκία έγραψε τις αντιδράσεις αυτές στα παλαιότερα των υποδημάτων της προωθώντας το ιμπεριαλιστικό πρόγραμμα της Μαβί Βατάν σε εμφανή ρήξη με το διεθνές δίκαιο, την κοινή λογική και την ίδια τη γεωγραφία. 

Σε συνδυασμό με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε. Δεκάδες νησιά του Αιγαίου, τα τουρκολυβικα μνημόνια αποτελούν την πλέον προωθημένο απόπειρα της Τουρκίας να αποκλείσει την Ελλάδα από τον φυσικό θαλάσσιο χώρα της καταργώντας την ελληνική δικαιοδοσία σε. Όλες τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου. 

Η αντίθεση της Τουρκίας σε όλα τα έργα ενεργειακής και ψηφιακής διασύνδεσης της Ελλάδας με την Αίγυπτο , την Κύπρο και το Ισραήλ, όπως και η διενέργεια παράνομων πετρελαϊκών εξερευνητικών εργασιών σε ζώνες ελληνικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας, στοχεύουν στη γεωπολιτική ασφυξία της Ελλάδας, τον εγκλεισμό της δηλαδή σε μια φοβική φιλοσοφία απουσίας από τις εξελίξεις της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. 

Αποτελούν εν ολίγοις απειλή ζωτικής εθνικής ασφάλειας καθώς εάν η Ελλάδα εγκλωβιστεί σε μια λογική μη εξάσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων ακόμη και σε θαλάσσιες ζώνες που έχει οριοθετήσει  τότε  αναπόφευκτα θα απωλέσει και θαλάσσια αλλά και χερσαία κυριαρχία. 

Τα μνημόνια του 2022 ουσιαστικά επιχειρούν να εξειδικεύσουν την οριοθέτηση του 2019 ορίζοντας,  όχι μόνο τις θεματικές της τουρκολιβυκής συνεργασίας, (π.χ. κοινές εξερευνήσεις και γεωτρήσεις) αλλά και τις θαλάσσιες ζώνες εξάσκησης αυτής της συνεργασίας. 

Σε αντίθεση με το 2019 ωστόσο υπάρχουν τέσσερις ουσιώδεις διάφορες: α) δεν υπάρχουν (ακόμη) χάρτες όπου να οριοθετούν τα θαλάσσια τεμάχια της Λιβύης και αυτό είναι μια εκκρεμότητα που παραμένει από το 2019, β) ενδεχόμενη εκχώρηση τεμαχίων στην ΤΡΑΟ  μειώνει τις πιθανότητες συνεργασίας της κρατικής Λιβύης εταιρίας πετρελαίου με άλλες πολύ πιο ικανές της ΤΡΑΟ εταιρίες με αποτέλεσμα ακόμη και παραδοσιακά τουρκόφιλες χώρες όπως η Ιταλία να αντιδράσουν για τη δυνητική απώλεια της οικονομικής τους επιρροής, γ) η καταδίκη της μονομερούς τουρκολιβυκής ενέργειας από το διεθνή παράγοντα και ειδικότερα τις ΗΠΑ είναι πλέον κάθετη και άνευ οποιασδήποτε αμφισημίας και δ) υπάρχει συμφωνία ΑΟΖ Ελλάδας- Αίγυπτο που αμφότερες χώρες οφείλουν να προστατεύσουν. 

Αρκούν αυτά για να αποτρέψουν μια πιθανή εκχώρηση θαλασσίων τεμαχίων στην ΤΡΑΟ  προς εξερεύνηση και παραγωγή υδρογονανθράκων και τη συνακόλουθη δυνητική εμφάνιση τουρκικών σεισμογραφικών σκαφών νοτίως της Κρήτης; Προφανώς και όχι. 

Για αυτό ακριβώς πρέπει να καταστεί σαφές προς πάσα κατεύθυνση ότι εάν επιχειρηθεί κάτι τέτοιο αυτό θα αποτελέσει casus belli για την Ελλάδα. Σε διαφορετική περίπτωση οι συμφωνίες οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ μεταξύ των νομών Χανίων και Ρόδου θα πεταχτούν στην κάλαθο των άχρηστων και δεν μπορέσει να προχωρήσει ούτε η κατασκευή υποθαλάσσιων καλωδίων  οπτικών ινών και ηλεκτρισμού με την Αίγυπτο ούτε η εκμετάλλευση των δυνητικών ελληνικών υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης. 

Ευτυχώς όμως δεν είμαστε ακόμη εκεί. Η GNU δεν είναι Ψευδοκράτος και η Τουρκία δεν έχει τον απόλυτο έλεγχο επί των πολιτικών εξελίξεων στην Τρίπολη. Για να μην φτάσουμε όμως σε μια κρίση με την Τουρκία που θα είναι πολύ χειρότερη και με πολύ μεγαλύτερο διακύβευμα συγκριτικά με αυτή του θέρους του 2020 η κυβέρνηση καλείται: 

α) Με αντάλλαγμα την μη οριοθέτηση τυχόν επίμαχων θαλασσοτεμαχίων που να εφάπτονται της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, να προτείνει στην GNU την προώθηση έργων υποδομής που θα διασυνδέουν και ενεργειακά τη Λιβύη με την ΕΕ μέσω Ελλάδας. 

Εάν ωστόσο η συμφιλιωτική αυτή πρόταση απορριφθεί από την GNU, β) η Αθήνα δεν μπορεί παρά να διατυπώσει τις κόκκινες γραμμές της με χρήση του casus belli και να προειδοποιήσει ότι θα ασκήσει βέτο στην προώθηση των σχέσεων ΕΕ-Λιβύης στοχεύοντας προσωπικά τον παράνομο πρωθυπουργό κ.Ντιμπειμπα. 

Σε κάθε περίπτωση οι νέες τουρκολιβυκές συμφωνίες αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να κλείσει η σοβαρή  εκκρεμότητα των 4 κορβετών που θα πρέπει να αρχίσουν να ενσωματώνονται στον στόλο παράλληλα με τις πρώτες Belharra, και να επιταχυνθούν οι παραδόσεις των Viper και των Rafale που έως τα τέλη του 2023 θα έχουν γύρει αποφασιστικά την πλάστιγγα υπέρ της Ελλάδος στον αεροπορικό τομέα ισχύος, ειδικά εφόσον παραμείνει σε ισχύ το αμερικανικό εμπάργκο στην τουρκική αμυντική βιομηχανία που επέβαλλε ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ κ.Μάικ Πομπέο τον Δεκέμβριο του 2019.  

Παράλληλα οι τουρκολιβυκές προκλήσεις αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να εδραιωθούν επί του πεδίου οι νόμιμες ελληνικές αξιώσεις στα θαλασσοτεμάχια που η χώρα μας έχει οριοθετήσει ήδη από το 2014 νότια της Κρήτης και τα οποία αμφισβητεί η Άγκυρα και η προσωρινή κυβέρνηση της Τρίπολης. Η διενέργεια των σεισμογραφικών ερευνών από την κοινοπραξία Exxon/Helleniq Energy που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2022 αποτελεί την πρώτη ενάσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε θαλάσσιες ζώνες όπου αμφισβητούνται τα κυριαρχικά μας δικαιώματα μέσω του τουρκολυβικού μνημονίου.  

Η ενάσκηση αυτών των δικαιωμάτων εδραιώνει τις ελληνικές θέσεις εν’ όψει μιας πιθανής διαπραγμάτευσης για την οριστική οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών της συγκεκριμένης περιοχής μαζί με την Αίγυπτο και τη Λιβύη, όταν η Λιβύη θα αποκτήσει μια κυβέρνηση που θα έχει και την εσωτερική αλλά και τη διεθνή νομιμοποίηση να μπει σε μια τέτοια διαπραγμάτευση με την Ελλάδα και μόνο με αυτή. 

Η πρόσφατη αποτύπωση των αιγυπτιακών διεκδικήσεων στις 14 Δεκεμβρίου 2022 σε ότι αφορά την ακαθόριστη περιοχή της Ελλαδοαιγυπτιακής ΑΟΖ στα δυτικά του υφιστάμενου συνόρου επιτείνει έτι περαιτέρω την πίεση προς τη Λιβύη να λογικευθεί, ενισχύσει τις ελληνικές θέσεις επί του πεδίου και απονευρώνει την όποια δυναμική επαναπροσέγγισης Τουρκίας-Αιγύπτου.  

 Όταν, δε, γίνει αυτή η διαπραγμάτευση, θα γίνει με βάση όχι το τερατούργημα του μνημονίου που υπέγραψε η τότε -υπό πολιορκία- κυβέρνηση της Τρίπολης με την Τουρκία αλλά με βάση το κεκτημένο της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης του 2020 και την UNCLOS που έχει υπογράψει (αλλά όχι επικυρώσει)  η Λιβύη ήδη από το 1984. Έως ότου προκύψει μια τέτοια κυβέρνηση η Ελλάδα δεν μπορεί να παρακολουθεί την επέλαση των τουρκικών διεκδικήσεων και να μην ενασκεί τα δικαιώματα της σε οριοθετημένη ζώνη έννομων διεκδικήσεων εδώ και 11 χρόνια και πολύ περισσότερο σε οριοθετημένη ΑΟΖ μετά το 2020.   

Εν κατακλείδι τα σεισμογραφικά της Exxon θα ανοίξουν το δρόμο για τον εντοπισμό γεωτρητικών και τη διενέργεια γεωτρήσεων μέσα στο 2025/26. Η εμμονή του αμερικανικού πετρελαϊκού κολοσσού να αναζητήσει στόχους στη συγκεκριμένη περιοχή σε βάθη που ξεκινούν από το 2500μ. και κατά περίπτωση ξεπερνούν ακόμη και τα 3000μ. είναι ενδεικτική του πιθανολογούμενου όγκου των κοιτασμάτων.  

Η γενική δημόσια εκτίμηση των άμεσα εμπλεκομένων φορέων και εταιριών είναι ότι το μέγεθος των γεωλογικών δεξαμενών είναι τέτοιο (70-90 τρις κυβικά πόδια) που εάν επιβεβαιωθεί η συγκέντρωση υδρογονανθράκων τότε μια ανακάλυψη μεγέθους Ζόρ ή Λεβιάθαν (ή και των δύο μαζί) δεν θα μπορεί να αποκλεισθεί. Εάν αυτή η υπόθεση εργασίας επιβεβαιωθεί τότε η πρώτη παραγωγή μπορεί -όπως έγινε και στην περίπτωση του Ζόρ- να έρθει μέσα στο 2027/2028 και θα επαρκεί για να καταστήσει τη χώρα μας εξαγωγό ΦΑ πανευρωπαϊκού επιπέδου και να εξαλείψει επί του πεδίου τις τουρκικές κινήσεις γεωπολιτικού αποκλεισμού της Ελλάδας στις θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης. 

* Ο Δρ Θεόδωρος Τσακίρης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής & Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας 

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2023