«Η παγκόσμια διακυβέρνηση έχει φτάσει σε ένα νέο σταυροδρόμι» - Τι σηματοδοτεί για την παγκόσμια ενέργεια η δήλωση του Σι Τζινπίνγκ

«Ο κόσμος έχει βρεθεί σε μια νέα περίοδο αναταραχής και μετασχηματισμού... Η παγκόσμια διακυβέρνηση έχει φτάσει σε ένα νέο σταυροδρόμι».  Με αυτή τη φράση πρόταση, η οποία κρύβει πολύ περισσότερα για τις προθέσεις του κινεζικού δράκου, από όσα αποκαλύπτει, ο πρόεδρος Σι Τζιπίνγκ έκλεισε την περασμένη εβδομάδα τη Σύνοδο Κορυφής Τιαντζίν 2025, την 25η συνεδρίαση του Συμβουλίου Αρχηγών Κρατών του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO).

Ακολούθησε μία τοποθέτηση περίπου 1.200 λέξεων στις οποίες περίγραψε το όραμά του: την ανάγκη να αναδυθεί μια νέα παγκόσμια τάξη μέσω μιας «Πρωτοβουλίας Παγκόσμιας Διακυβέρνησης» (GGI), με de facto επικεφαλής την Κίνα και με αρωγό τη Ρωσία. 

Αυτή η νέα τάξη θα: «αντιταχθεί κατηγορηματικά στον ηγεμονισμό και την πολιτική ισχύος, θα εφαρμόσει πραγματικό πολυμερισμό και θα σταθεί ως πυλώνας στην προώθηση ενός πολυπολικού κόσμου και μεγαλύτερης δημοκρατίας στις διεθνείς σχέσεις». 

Τι σημαίνουν, λοιπόν, όλα αυτά στην πράξη, τόσο για τις γεωπολιτικές, αλλά και για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά εν γένει;

Ο νέος δρόμος του… μεταξιού

Οι βασικοί διεθνείς μηχανισμοί για την επίτευξη αυτών των στόχων, σύμφωνα με τον ίδιο τον Σι είναι ο SCO και η «Πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» (BRI) της Κίνας. Ο SCO είναι επί του παρόντος ο μεγαλύτερος περιφερειακός οργανισμός στον κόσμο, τόσο από άποψη γεωγραφικής εμβέλειας όσο και από άποψη πληθυσμού, καλύπτοντας πάνω από το 60% της Ευρασιατικής ηπείρου (με διαφορά τη μεγαλύτερη ενιαία χερσαία έκταση στη Γη), περίπου το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και περισσότερο από το 20% του ονομαστικού παγκόσμιου ΑΕΠ. 

Ο παγκόσμιος Νότος

Όπως υπογραμμίζει σε ανάλυσή του το Oilprice.com, ο Σι και ο Ρώσος ομόλογός του Βλαντιμίρ Πούτιν αρέσκονται να παρουσιάζουν τον Οργανισμό ως εκπρόσωπο του «Παγκόσμιου Νότου», μιας αυθαίρετα καθορισμένης συλλογικότητας χωρών της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής που χαρακτηρίζονται ως κοινωνικοοικονομικά περιθωριοποιημένες από άλλες δυνάμεις στον «Παγκόσμιο Βορρά». Ωστόσο, παρά τα εντυπωσιακά αυτά στατιστικά στοιχεία, ο Οργανισμός Συνεργασίας του Σαγκάης (SCO) έχει μόνο δέκα μέλη -- Κίνα, Καζακστάν, Κιργιστάν, Ρωσία, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν, Ινδία, Πακιστάν, Ιράν και Λευκορωσία -- αν και έχει επίσης δύο «κράτη παρατηρητές» (Μογγολία και Αφγανιστάν) και 14 «εταίρους διαλόγου» (Σρι Λάνκα, Τουρκία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Καμπότζη, Νεπάλ, Αίγυπτος, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Μαλδίβες, Μιανμάρ, ΗΑΕ και Μπαχρέιν).

Ορυκτά καύσιμα

Η Κίνα, ηγέτης του SCO, έχει δραστηριοποιηθεί περισσότερο τα τελευταία χρόνια στις χώρες της Μέσης Ανατολής του Οργανισμού, καθώς εδώ μπορεί να βρει τους πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου που χρειάζεται - αλλά δεν διαθέτει η ίδια - για να συνεχίσει να τροφοδοτεί την οικονομική ανάπτυξη που ελπίζει ότι θα ξεπεράσει αυτήν των ΗΠΑ το συντομότερο δυνατό. Η οικονομική κυριαρχία παραμένει το κλειδί για την ηγεμονική γεωπολιτική κυριαρχία που επιδιώκει να εδραιώσει, αφού την έχει αποσπάσει από τις ΗΠΑ. 

Εξάλλου, η ενέργεια αποτελεί σύμφωνα με το Πεκίνο, έναν από τους βασικούς πυλώνες στην εγκαθίδρυση της νέας παγκόσμιας τάξης.

 Αυτοί διατυπώθηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια τον Ιανουάριο του 2022, σε μια σειρά συναντήσεων μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων της κινεζικής κυβέρνησης και υπουργών Εξωτερικών από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Μπαχρέιν και τον γενικό γραμματέα του  Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου  (GCC). Σε αυτές τις συναντήσεις, τα κύρια θέματα συζήτησης ήταν η τελική επισφράγιση μιας Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών Κίνας-GCC και η σφυρηλάτηση μιας «βαθύτερης στρατηγικής συνεργασίας σε μια περιοχή όπου η κυριαρχία των ΗΠΑ δείχνει σημάδια υποχώρησης». 

Ακολούθησε στο τέλος του ίδιου έτους η συνάντηση του Κινέζου προέδρου με τους ηγέτες του  Αραβικού Συνδέσμου στη Σαουδική Αραβία, κατά την οποία εντόπισε έναν «τομέα προτεραιότητας» που πίστευε ότι έπρεπε να αντιμετωπιστεί το συντομότερο δυνατό: τη μετάβαση στη χρήση του κινεζικού νομίσματος, του γιουάν, στις συμφωνίες πετρελαίου και φυσικού αερίου που συνάπτονται μεταξύ των χωρών του Αραβικού Συνδέσμου και της Κίνας.

Ο ρόλος του γιουάν

Το Πεκίνο θεωρεί εδώ και καιρό τη θέση του νομίσματός του, του γιουάν, στον παγκόσμιο πίνακα νομισμάτων ως αντανάκλαση της δικής του γεωπολιτικής και οικονομικής σημασίας στην παγκόσμια σκηνή. 

Μια πρώιμη ένδειξη της φιλοδοξίας της Κίνας για το γιουάν εκφράστηκε στη σύνοδο κορυφής της G20 στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 2010, όταν ο Zhou Xiaochuan, τότε διοικητής της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας (PBOC), επεσήμανε την ιδέα ότι οι Κινέζοι ήθελαν ένα νέο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα που θα αντικαθιστούσε το δολάριο ΗΠΑ κάποια στιγμή. Πρόσθεσε ότι η ένταξη του γιουάν στο μείγμα αποθεματικών περιουσιακών στοιχείων Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων (SDR) του ΔΝΤ θα αποτελούσε βασικό σκαλοπάτι σε αυτό το πλαίσιο, και αυτό συνέβη τον Οκτώβριο του 2016.

Αγοράζοντας πετρέλαιο με γιουάν

 Η Κίνα έχει επίσης επίγνωση του γεγονότος ότι, ως ο μεγαλύτερος ετήσιος εισαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο από το 2017, υπόκειται στις ιδιοτροπίες της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ μέσω του μηχανισμού τιμολόγησης του πετρελαίου σε δολάρια. 

Αυτή η άποψη για το αμερικανικό δολάριο ως όπλο έχει ενισχυθεί έντονα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις συνοδευτικές κυρώσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ που ακολούθησαν. Πράγματι, η πρώην εκτελεστική αντιπρόεδρος της Τράπεζας της Κίνας, Zhang Yanling, δήλωσε σε ομιλία της τον Απρίλιο του 2022 ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας θα «προκαλούσαν στις ΗΠΑ να χάσουν την αξιοπιστία τους και να υπονομεύσουν την ηγεμονία του [αμερικανικού] δολαρίου μακροπρόθεσμα». 

Και υποστήριξε ότι η Κίνα θα πρέπει να βοηθήσει τον κόσμο να «ξεφορτωθεί την ηγεμονία του δολαρίου το συντομότερο δυνατό». Αυτές οι ιδέες προωθήθηκαν ξανά την περασμένη εβδομάδα από τον Πούτιν, ο οποίος δήλωσε ότι ο Οργανισμός Συνεργασίας του Σαγκάης (SCO) είχε αναβιώσει την έννοια του πολυμερισμού, με τα εθνικά νομίσματα να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο σε διακανονισμούς μεταξύ των χωρών μελών. «Αυτό, με τη σειρά του, θέτει τις πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές βάσεις για τη δημιουργία ενός νέου συστήματος σταθερότητας και ασφάλειας στην Ευρασία», πρόσθεσε.

Η νέα τράπεζα

 Από την πλευρά του, ο Σι προσδιόρισε την ίδρυση μιας νέας αναπτυξιακής τράπεζας του SCO ως ένα μελλοντικό βήμα που θα ήταν καθοριστικό για την ανάπτυξη ενός εναλλακτικού συστήματος πληρωμών που παρακάμπτει το αμερικανικό δολάριο και, ως εκ τούτου, ακυρώνει την απειλή των κυρώσεων για αποκλεισμό από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που επικεντρώνεται στο δολάριο των ΗΠΑ.

Η δημιουργία ενός απρόσκοπτου δικτύου πληρωμών για πετρέλαιο και φυσικό αέριο εντός του πλαισίου του SCO, ιδίως μετά την ένταξη σε πλήρη μέλη των κύριων κρατών πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής - κυρίως της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και του Κατάρ - θα μείωνε για την Κίνα την απειλή κυρώσεων που σχετίζονται με το δολάριο. Θα της επέτρεπε επίσης να επιταχύνει περαιτέρω την επέκταση της επιρροής της στην περιοχή, η οποία έχει παρατηρηθεί από τότε που οι ΗΠΑ αποχώρησαν από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (κοινώς, «η πυρηνική συμφωνία») τον Μάιο του 2018. 

Τέτοιες απειλές έχουν ήδη αυξηθεί ως αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης υποστήριξης του Πεκίνου προς το Ιράν μέσω των συνεχιζόμενων σημαντικών αγορών πετρελαίου και ενδέχεται επίσης να αυξηθούν μέσω της παρόμοιας υποστήριξης που παρέχει στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. 

Το μνημόνιο με την Gazprom

Ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο, την περασμένη εβδομάδα η ρωσική Gazprom υπέγραψε ένα νομικά δεσμευτικό μνημόνιο για την κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου «Power of Siberia-2» μέσω της Μογγολίας, καθώς και του αγωγού διαμετακόμισης Soyuz Vostok. Η νέα διαδρομή αναμένεται να παρέχει 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως για τα επόμενα 30 χρόνια. Η Ρωσία συμφώνησε επίσης να αυξήσει την ικανότητα άντλησης για τον αγωγό «Power of Siberia» από τα τρέχοντα 38 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως σε 44 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. 

Η Μόσχα και το Πεκίνο συμφώνησαν επιπλέον να επεκτείνουν τις παραδόσεις φυσικού αερίου κατά μήκος της διαδρομής της Άπω Ανατολής, που αρχικά είχαν οριστεί στα 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Εκτός από την ευθυγράμμιση με την ιδέα της αυξημένης χρήσης εθνικών νομισμάτων στις συμφωνίες πετρελαίου και φυσικού αερίου εντός του SCO και την ενίσχυση της ήδη στενής σχέσης μεταξύ Πεκίνου και Μόσχας, η Κίνα θα εξασφαλίσει το φυσικό αέριο σε τιμές πολύ χαμηλότερες από αυτές που χρεώνει η Ρωσία στους Ευρωπαίους πελάτες της. Γ

Η Κίνα είναι πλέον ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού αργού και ρωσικού φυσικού αερίου, ο δεύτερος μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού άνθρακα και ο τρίτος μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού LNG, σύμφωνα με δήλωση του Κρεμλίνου την περασμένη εβδομάδα.