Αποθήκευση ενέργειας στην Κύπρο: από τις απορρίψεις στην ευελιξία του συστήματος

Η Κύπρος εισέρχεται στο 2026 με την αποθήκευση ενέργειας να έχει μετατραπεί από προαιρετική τεχνολογική επιλογή σε κρίσιμο παράγοντα για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας και της αξιοπιστίας του ηλεκτρικού συστήματος. Το 2024 έκλεισε με 797 MW φωτοβολταϊκών εγκατεστημένα (νέες προσθήκες έτους~159 MW), έναντι ~155 MW αιολικών, σε σύστημα με αιχμές φορτίου της τάξης του 1.05–1.15 GW τους θερμούς μήνες. Εντούτοις η απουσία διασυνδέσεων με γειτονικά δίκτυα και η περιορισμένη ευελιξία του ηλεκτρικού συστήματος οδήγησαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα απορρίψεων ενέργειας. Το 2024 εκτιμάται ότι απορρίφθηκε περίπου το 29% της παραγόμενης πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, έναντι 13,4% το 2023 και μόλις 3,3% το 2022. Κατά τους ανοιξιάτικους μήνες του 2025, τα ποσοστά αυτά έφτασαν ή και ξεπέρασαν το 60%, με δεκάδες GWh καθαρής ενέργειας να μένουν αναξιοποίητες κάθε μήνα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το 2025 αποτέλεσε σημείο καμπής για την ενεργειακή πολιτική της Κύπρου. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) ενέκρινε την υλοποίηση τριών μεγάλων έργων αποθήκευσης ενέργειας, τα οποία θα ανήκουν και θα λειτουργούν υπό τον Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ). Τα έργα αυτά αντιστοιχούν σε συνολική ισχύ περίπου 120 MW και χωρητικότητα 400 MWh, κατανέμονται γεωγραφικά στο Βασιλικό, την Πάφο και τη δυτική Λευκωσία, ενώ προβλέπεται επιπλέον εγκατάσταση 160 MWh στη Δεκέλεια, υπό τη διαχείριση της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου.. Τα έργα αυτά θα αποτελέσουν ένα κεντρικό «απόθεμα ευελιξίας» για το ηλεκτρικό σύστημα, το οποίο θα παρέχει εφεδρείες, θα εξομαλύνει τις διακυμάνσεις της παραγωγής και θα συμβάλλει στη μείωση των απορρίψεων ενέργειας κατά τις ώρες χαμηλής ζήτησης και υψηλής παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Παράλληλα, το Υπουργείο Ενέργειας δημοσίευσε το 2025 τις οδηγίες για ανταγωνιστικό σχήμα στήριξης ~150 MW / 350 MWh (προϋπολογισμού €35 εκ.) για έργα αποθήκευσης που θα συνδεθούν με υφιστάμενους σταθμούς ΑΠΕ . Το σχήμα στοχεύει να μετατρέψει τις «κομμένες» MWh σε εμπορεύσιμη ενέργεια και υπηρεσίες δικτύου, μέσω συνδυασμού CAPEX στήριξης και ρυθμίσεων αγοράς (π.χ. μηχανισμοί διπλής κατεύθυνσης). Η ίδια πολιτική προσέγγιση αποτυπώνεται και σε προηγούμενα κείμενα πολιτικής, όπου προβλέπονται μηχανισμοί τύπου Συμβάσεων Διαφοράς (CfD) και προσωρινοί μηχανισμοί καθορισμού ανώτατων τιμών, οι οποίοι θα προσαρμόζονται σταδιακά καθώς η αγορά αποκτά μεγαλύτερη ωριμότητα και σταθερότητα.

Στο παρόν στάδιο, τρεις βασικές παράμετροι αποτυπώνουν ρεαλιστικά την αναμενόμενη αξία και τον λειτουργικό ρόλο των συστημάτων αποθήκευσης (BESS) στην Κύπρο:

1. Χωρίς διασύνδεση και με ελάχιστο φορτίο ιδιαίτερα χαμηλό την άνοιξη, οι διαταραχές συχνότητας και οι τεχνικοί ελάχιστοι των θερμικών μονάδων επιβάλλουν υψηλές απορρίψεις. Η βιβλιογραφία και οι επιχειρησιακές προβλέψεις του ΔΣΜΚ έδειχναν ήδη από το 2024 απαιτήσεις ≥80 MW/240 MWh ως κατώφλι συστημικής ωφέλειας, που πλέον υπερκαλύπτεται από τα εγκεκριμένα έργα. 
2. Η κεντρική εγκατάσταση 120 MW/400 MWh του ΔΣΜΚ αναμένεται να προσφέρει ταχεία ανακούφιση στο δίκτυο μεταφοράς και ελεγχόμενη παροχή επικουρικών υπηρεσιών. Το ανταγωνιστικό σχήμα των 150 MW/350 MWh που απευθύνεται σε παραγωγούς ΑΠΕ επιτρέπει την τοπική αξιοποίηση των πλεονασμάτων και τη μείωση του curtailment απευθείας στο σημείο παραγωγής, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί νέες πηγές εσόδων μέσω λειτουργιών όπως το ενεργειακό arbitrage και η παροχή επικουρικών υπηρεσιών (FCR/FRR) όταν αυτές θεσμοθετηθούν. Συνολικά, το χαρτοφυλάκιο έργων αποθήκευσης που ανέρχεται περίπου σε 270 MW / 750 MWh, εφόσον υλοποιηθεί πλήρως, αναμένεται να περιορίσει σημαντικά τα ποσοστά απορρίψεων πράσινης ενέργειας. Παράλληλα, θα επιτρέψει την αύξηση της στιγμιαίας διείσδυσης ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα, η οποία το 2024 είχε φτάσει σε στιγμιαίο μέγιστο στο 69%.
3. Το άμεσο οικονομικό κόστος από τις απορρίψεις ανέρχεται σε αρκετά εκατομμύρια ευρώ, καθώς περιλαμβάνει τόσο την αξία των χαμένων MWh όσο και το κόστος που σχετίζεται με τις πρόσθετες εκπομπές και τα δικαιώματα CO₂. Οι μηνιαίες απώλειες της άνοιξης του 2025, που κυμάνθηκαν μεταξύ 37,9 και 38,2 GWh τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, αποτυπώνουν το σημαντικό δυναμικό οικονομικής ανάκτησης που μπορούν να προσφέρουν τα συστήματα αποθήκευσης (BESS), ακόμη και πριν ενεργοποιηθεί πλήρως η αγορά επικουρικών υπηρεσιών.

Σε ρυθμιστικό επίπεδο, η Κύπρος έχει ήδη ενσωματώσει την αποθήκευση ενέργειας “μπροστά από το μετρητή” στο μοντέλο αγοράς (έκδοση 2.2.0), επιτρέποντας στα συστήματα αποθήκευσης να συμμετέχουν ενεργά στη λειτουργία του συστήματος. Παράλληλα, η ΡΑΕΚ έχει αναλάβει τον ρόλο ρύθμισης όλων των τομέων — παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και αποθήκευσης — με στόχο τη διαμόρφωση μιας ανταγωνιστικής αγοράς. Το επόμενο καθοριστικό βήμα θα είναι η πλήρης ενεργοποίηση των αγορών επικουρικών υπηρεσιών και η επίσημη ενσωμάτωση των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας σε κρίσιμες λειτουργίες του δικτύου, όπως η ρύθμιση συχνότητας, η παροχή εφεδρειών, η υποστήριξη εκκίνησης του συστήματος μετά από διακοπή (black start) και η παροχή αδρανείας, όπου αυτό θα είναι τεχνικά και ρυθμιστικά εφικτό.. .

Συνεπώς για την περίοδο 2026-2028, αυτό το οποίο αναμένεται στην Κύπρο σε τεχνικό/επενδυτικό επίπεδο στον τομέα της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, συνοψίζεται στα ακόλουθα σημεία:

• Υλοποίηση σημαντικών έργων για την περίοδο 2026–2028, που περιλαμβάνει συστήματα αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας συνολικής ισχύος περίπου 120 MW υπό τον ΔΣΜΚ, 150 MW μέσω του ανταγωνιστικού σχήματος για παραγωγούς ΑΠΕ και επιπλέον 160 MWh στη Δεκέλεια από την ΑΗΚ, με στόχο την όσο το δυνατόν ταχύτερη υλοποίηση.
• Μείωση των απορρίψεων ενέργειας, που το 2024 ανήλθαν περίπου στο 29% της παραγόμενης πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας.
• Μεγαλύτερη ευστάθεια του δικτύου με άμεση απόκριση σε διακυμάνσεις συχνότητας, την εξομάλυνση των μεταβολών ισχύος, καθώς και τον καλύτερο συντονισμό με τις θερμικές μονάδες ώστε να περιορίζεται η ανάγκη λειτουργίας τους σε τεχνικά ελάχιστα επίπεδα.

Αν η ρυθμιστική αρχιτεκτονική των υπηρεσιών ισχύος προχωρήσει συγχρονισμένα με τα εγκεκριμένα έργα, το νησί μπορεί να μετατρέψει τις σημερινές «κομμένες» MWh σε ευελιξία συστήματος, μείωση εκπομπών και πραγματικό χώρο για νέα ΑΠΕ.

________

Πάρις Α. Φωκαΐδης

Καθηγητής, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήμιο Frederick