Mohamed El Erian: Η τιμή του πετρελαίου σε πτώση διαρκείας

Εχοντας παρακολουθήσει αρκετές διακυμάνσεις των τιμών στις αγορές ενέργειας, πολλοί αναλυτές και αξιωματούχοι τείνουν να «ψυχολογούν» τις τρέχουσες πτωτικές τάσεις στο πετρέλαιο ως ένα παροδικό φαινόμενο αντί μιας μακροπρόθεσμης μεταβολής.

Υποψιάζομαι, ωστόσο, πως αυτή η εκτίμηση κάτω από την τρέχουσα συγκυρία είναι λανθασμένη. Ο κόσμος δεν βιώνει μια προσωρινή πτώση των τιμών πετρελαίου. Συντελούνται αλλαγές στο παγκόσμιο σύστημα προσφοράς, που θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα. Τόσα χρόνια, οι αγορές είχαν συνηθίσει να παρακολουθούν μόνο τις αποφάσεις του ΟΠΕΚ για την αύξηση ή μείωση της ημερήσιας παραγωγής των κρατών-μελών του ώστε να διαμορφώσουν εκτιμήσεις για την πορεία των τιμών. Η Σαουδική Αραβία διαδραμάτιζε πρωταγωνιστικό ρόλο στις τάσεις των αγορών. Πρόκειται εδώ και καιρό για τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και ήταν διατεθειμένος να διαχειριστεί την παραγωγή του για να δώσει την επιθυμητή κατεύθυνση στις τιμές, επωμιζόμενος ένα δυσανάλογα μεγάλο τμήμα από τις όποιες μειώσεις. Στις περιπτώσεις που η Σαουδική Αραβία δεν ανταποκρινόταν στον ρόλο αυτό, όπως συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του ’90, οι τιμές πετρελαίου κατέρρευσαν σε τόσο μεγάλο βαθμό που απείλησαν τη βιωσιμότητα μικρότερων παραγωγών.

Ολα αυτά τα χρόνια που διαδραμάτιζε τον ρόλο «ισορροπιστή» στις αγορές πετρελαίου, η Σαουδική Αραβία έμαθε το ακόλουθο, πολύ σημαντικό μάθημα: δεν είναι εύκολο να ανακτήσεις το μερίδιο στην αγορά. Αυτό το μάθημα πότε δεν ήταν τόσο σημαντικό όσο σήμερα που αναδύονται νέοι παίκτες, όπως οι παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου. Ετσι, για να διασώσει το μερίδιο που κατέχει στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, η Σαουδική Αραβία αποφάσισε αυτή τη φορά να μη μειώσει την ημερήσια παραγωγή της παρά την υποχώρηση των τιμών πετρελαίου κατά 50% από τον Ιούνιο. Κάτω από διαφορετικές συνθήκες θα στήριζε τις τιμές. Η υποχώρηση των τιμών πετρελαίου θα οδηγήσει σταδιακά στο «πάγωμα» της παραγωγής σε κοιτάσματα που δεν θα είναι πλέον κερδοφόρα και στην προσφορά εναλλακτικών πηγών ενέργειας, αποθαρρύνοντας επενδύσεις για την αύξηση της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας. Παράλληλα, οι χαμηλές τιμές πετρελαίου θα ενθαρρύνουν ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της ζήτησης.

Ολα τα παραπάνω θα συμβούν, αλλά όχι άμεσα. Παράλληλα, οι τιμές του πετρελαίου θα συνεχίσουν να κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα και έτσι δεν θα αποτελούν έκτακτο φαινόμενο. Κατ’ έπεκταση, η υποχώρηση των δαπανών μεταποίησης και λοιπών βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε συνδυασμό με τη μείωση του κόστους κατανάλωσης ενέργειας για τους καταναλωτές θα οδηγήσει σε αύξηση του ΑΕΠ αρκετών χωρών. Και αυτή η ενίσχυση της ευρύτερης οικονομικής δραστηριότητας θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε νέα εργοστάσια, εξοπλισμό και εργασία. Αυτές οι επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν από το ρευστό των επιχειρήσεων που παραμένει τόσο καιρό στο περιθώριο.

Η πιθανότητα να συντελεστούν αυτές οι μακροπρόθεσμες αλλαγές ενισχύεται ακόμη περισσότερο, λαμβανομένων υπόψη των γεωπολιτικών εξελίξεων. Πέραν των τεράστιων προβλημάτων στις εγχώριες οικονομίες χωρών εκτός ΟΠΕΚ όπως είναι η Ρωσία και η Βενεζουέλα, οι χαμηλότερες τιμές πετρελαίου περιορίζουν τη σφαίρα επιρροής των κυβερνήσεών τους. Ορισμένοι πιστεύουν, για παράδειγμα, ότι η Κούβα κατέληξε πρόσφατα σε συμφωνία με τις ΗΠΑ διότι η ηγεσία αμφισβητούσε το εάν θα συνεχίζει να έχει τη στήριξη της Ρωσίας και της Βενεζουέλας. Σε χώρες όπως το Ιράκ και η Νιγηρία, οι χαμηλές τιμές πετρελαίου μπορεί να πυροδοτήσουν περισσότερες διαμάχες, οδηγώντας στα άκρα ομάδες εξτρεμιστών.

Λίγοι ήταν εκείνοι που είχαν προεξοφλήσει την πτώση των τιμών πετρελαίου. Μια παρατεταμένη περίοδος χαμηλών τιμών είναι πιθανό να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμες οικονομικές, πολιτικές και γεωπολιτικές αλλαγές, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν απίθανες.

(Bloomberg, Καθημερινή)