Το σχέδιο για την ενεργειακή ανεξαρτησία της ΕΕ χρειάζεται μια γενναία ώθηση

Σε έκθεση που δημοσίευσε σήμερα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) αποκαλύπτει ότι το REPowerEU, το σχέδιο της ΕΕ για την ενεργειακή ανεξαρτησία της από τη Ρωσία, παραπαίει, τη στιγμή που η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης κλονίζεται από νέες απειλές εξαιτίας των αναταραχών στη Μέση Ανατολή. Συνολικά, το σχέδιο, επιδίωξη του οποίου ήταν η σταδιακή απεξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων και η επιτάχυνση της μετάβασης προς την καθαρή ενέργεια, δεν αποδίδει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Μέχρι στιγμής δεν έχει ικανοποιητικό αντίκτυπο στις εθνικές πολιτικές, καθώς το ποσό που έχουν δεσμεύσει συνολικά τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ σε πρόσθετες επενδύσεις απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων του δεν αγγίζουν καν το ένα πέμπτο των 300 δισ. ευρώ. Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι, αν δεν δοθεί μια γενναία ώθηση, το σχέδιο REPowerEU δεν θα επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους του.

Το εμβληματικό σχέδιο REPowerEU παρουσιάστηκε τον Μάιο του 2022. Κύρια επιδίωξή του είναι η σταδιακή απεξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων μέσω ενός συνόλου δράσεων και στόχων, όπως η διαφοροποίηση του εφοδιασμού με ορυκτά καύσιμα, η αύξηση της δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και η ενίσχυση της διασυνοριακής ενεργειακής διασυνδεσιμότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτίμησε ότι θα απαιτηθούν περί τα 300 δισ. ευρώ σε πρόσθετες επενδύσεις μέχρι το 2030 και διέθεσε το ποσό αυτό από το ταμείο της ΕΕ για την ανάκαμψη από την πανδημία (ΜΑΑ). Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να προσθέσουν στα εθνικά τους σχέδια ανάκαμψης ειδικό κεφάλαιο για το REPowerEU που θα εξυπηρετούσε την επίτευξη των στόχων του σχεδίου αυτού. Ωστόσο, σύμφωνα με το ΕΕΣ, το πλαίσιο διακυβέρνησης του σχεδίου στερείται αποτελεσματικών εργαλείων για την καθοδήγηση της υλοποίησής του και την αξιόπιστη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων.

«Τέσσερα χρόνια μετά τη δρομολόγησή του, το REPowerEU παραμένει στάσιμο, παρά τις αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ που έχουν διατεθεί», δήλωσε ο Mihails Kozlovs, Μέλος του ΕΕΣ και υπεύθυνος για την έκθεση. «Τώρα είναι η στιγμή να πάρουμε το σωστό μάθημα, καθώς οι νέες γεωπολιτικές εντάσεις και ο αντίκτυπός τους στις αγορές ενέργειας καθιστούν επιτακτική την ανάγκη να επιταχυνθεί η διαφοροποίηση και να αποτραπεί η υπερβολική εξάρτηση στο μέλλον από έναν μόνο προμηθευτή. Για τον λόγο αυτό, ζητούμε συντονισμένες προσπάθειες για την αναζωογόνηση του σχεδίου.»

Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι το REPowerEU βρήκε περιορισμένη απήχηση στις χώρες της ΕΕ. Για την υλοποίησή του, καίριο ρόλο θα διαδραμάτιζαν τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα από αυτά δεν περιλάμβαναν συγκεκριμένες δράσεις ή τιμές-στόχο για την υποστήριξη των στόχων του REPowerEU. Οι δε χώρες της ΕΕ δέσμευσαν μόλις 54,3 δισεκατομμύρια από τα 300 δισ. ευρώ που διατέθηκαν στο πλαίσιο του ΜΑΑ για το REPowerEU. Για το ΕΕΣ, το τεράστιο αυτό κενό δείχνει είτε ότι οι επενδυτικές ανάγκες εκτιμήθηκαν εσφαλμένα και διογκώθηκαν υπέρ το δέον, είτε αδυναμία στο να μετουσιωθούν οι στόχοι σε συγκεκριμένες δράσεις. Σύμφωνα με το ΕΕΣ, είναι σαφές ότι το σχέδιο REPowerEU υπολείπεται ορισμένων από τους κύριους στόχους του.

Ως αποτέλεσμα των κυρώσεων που επέβαλε η ΕΕ στις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων, οι εισαγωγές πετρελαίου της Ένωσης από τη Ρωσία έχουν μειωθεί δραστικά (χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί απόλυτα πόσο ρωσικό πετρέλαιο εισάγεται μέσω τρίτων χωρών ή μέσω δεξαμενόπλοιων του λεγόμενου «σκιώδους στόλου»). Οι εισαγωγές φυσικού αερίου επίσης μειώθηκαν (παρόλο που ορισμένες χώρες της ΕΕ εισήγαγαν στην πραγματικότητα περισσότερο ρωσικό φυσικό αέριο το 2024 απ’ ό,τι πριν από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία). Πάντως, το ΕΕΣ τονίζει ότι η μείωση των εισαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία μπορεί να αποδοθεί και σε άλλους παράγοντες, όπως οι ήπιοι χειμώνες και η πτώση στην κατανάλωση λόγω των υψηλών τιμών της ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι ο άμεσος αντίκτυπος του σχεδίου μπορεί να είναι ακόμη πιο περιορισμένος από ό,τι φαίνεται.

Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι, παρόλο που το REPowerEU συνέβαλε πράγματι στην επιτάχυνση ορισμένων σημαντικών έργων στα κράτη μέλη, η συμβολή του στην επίσπευση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας μέσω της αύξησης της δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει υπάρξει πολύ μικρή. Με βάση τις τιμές-στόχο που περιλαμβάνονται στα ειδικά κεφάλαια του ΜΑΑ, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι η πρόσθετη δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές που δημιουργήθηκε είναι αμελητέα και απέχει πολύ από τον στόχο των 103 GW. Το ίδιο διαπίστωσε και για τη διασυνδεσιμότητα των δικτύων. Για τη συγκεκριμένη τιμή-στόχο του REPowerEU, το ΕΕΣ εντόπισε μόνο τρία μέτρα σε δύο κράτη μέλη, εκ των οποίων το ένα τελικά αποσύρθηκε. Σύμφωνα με το ΕΕΣ, αυτό δεν είναι παρά μια ακόμη απόδειξη ότι, μέχρι στιγμής, το REPowerEU δεν έχει επιφέρει αλλαγές της έκτασης που είχε προαναγγελθεί.