Νέα προγράμματα 2,7 δισ. ευρώ για εξοικονόμηση ενέργειας – Ποιοι θα πάρουν επιδοτήσεις για κατοικίες, αντλίες θερμότητας και ηλιακούς

Νέο κύμα προγραμμάτων ενεργειακής εξοικονόμησης, συνολικού ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ, βάζει σε εφαρμογή η κυβέρνηση, επιχειρώντας να μεταφέρει το βάρος της ενεργειακής πολιτικής από τις έκτακτες επιδοτήσεις των λογαριασμών σε μόνιμες παρεμβάσεις που περιορίζουν την κατανάλωση και το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το συνολικό ύψος των προγραμμάτων που θα πέσουν στην αγορά το επόμενο διάστημα και τα επόμενα χρόνια φτάνει τα 2,7  δισ. ευρώ (2,1 δις Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και 600 εκατ. Ρήτρα διαφυγής)

Τα προγράμματα αυτά θα προστεθούν στο πρώτο μεγάλο πακέτο που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά χρηματοδοτήσεις 1,6 δισ. ευρώ προς περίπου 260.000 δικαιούχους. Από αυτούς, περίπου 99.000 εντάσσονται σε δράσεις «Εξοικονομώ», ενώ περίπου 160.000 αφορούν προγράμματα αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού με αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες. Παράλληλα, στο πλέγμα των υφιστάμενων δράσεων περιλαμβάνονται περίπου 1.700 επιχειρήσεις, οι οποίες χρηματοδοτούνται για επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης.

Το συγκεκριμένο πακέτο αποτελεί ουσιαστικά μόνο την πρώτη φάση ενός πολύ μεγαλύτερου σχεδιασμού, καθώς τα επόμενα χρόνια αναμένεται να διοχετευθούν νέα κεφάλαια για κατοικίες, συστήματα θέρμανσης, αυτοκατανάλωση και δημόσια κτίρια.

Η φιλοσοφία του σχεδίου, όπως εξηγήθηκε από την ηγεσία του ΥΠΕΝ, είναι ότι το ενεργειακό κόστος δεν μειώνεται μόνο εάν πέσει η χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρισμού. Μειώνεται και όταν ένα σπίτι χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για να θερμανθεί ή να ψυχθεί, όταν αντικαθιστά ένα ενεργοβόρο σύστημα θέρμανσης ή όταν μπορεί να παράγει μόνο του μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνει. Η εξοικονόμηση, οι αντλίες θερμότητας και οι ηλιακοί θερμοσίφωνες εντάσσονται για τον λόγο αυτό στους βασικούς άξονες της κυβερνητικής στρατηγικής για φθηνότερο ρεύμα.

2,1 δισ. από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο

Το επόμενο μεγάλο χρηματοδοτικό εργαλείο είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, από το οποίο προβλέπεται να αντληθούν συνολικά περίπου 2,1 δισ. ευρώ.

Από αυτά, περίπου 1,7 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και αλλαγής θερμοσιφώνων.

Ο σχεδιασμός προβλέπει ένα ευρύτερο πλέγμα υποστήριξης και όχι απλώς μια επιδότηση για την εκτέλεση εργασιών. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται δωρεάν Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης, ώστε να αφαιρεθεί ένα από τα αρχικά κόστη συμμετοχής σε ένα πρόγραμμα εξοικονόμησης, καθώς και η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, μέσω του οποίου θα καταγράφονται και θα υποστηρίζονται οι δικαιούχοι των σχετικών δράσεων.

Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης, ενώ προβλέπεται η λειτουργία one stop shops για ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις, τα οποία θα παρέχουν ενημέρωση και συμβουλευτική υποστήριξη για τις διαθέσιμες δράσεις και τον τρόπο ένταξης σε αυτές.

Οι συγκεκριμένες δράσεις απευθύνονται πρωτίστως σε ευάλωτα και ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, ιδιοκτήτες ή χρήστες κατοικιών που χρειάζονται ενεργειακή αναβάθμιση, καθώς και σε πολύ μικρές επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος. Τα ειδικότερα εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια θα καθορίζονται στους οδηγούς των επιμέρους προγραμμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι επιχειρείται να ξεπεραστεί ένα από τα βασικά εμπόδια που είχαν τα προηγούμενα «Εξοικονομώ»: τα νοικοκυριά με τις μεγαλύτερες ανάγκες είναι συχνά εκείνα που δυσκολεύονται περισσότερο να χρηματοδοτήσουν την αρχική επένδυση ή ακόμη και να οργανώσουν τις απαιτούμενες διαδικασίες. Η δωρεάν ενεργειακή πιστοποίηση, το μητρώο και τα one stop shops επιχειρούν να καλύψουν ακριβώς αυτό το κενό.

Ρήτρα διαφυγής: 200 εκατ. για 100.000 αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες

Ξεχωριστό πρόγραμμα μέσω της ρήτρας διαφυγής προβλέπει χρηματοδότηση 200 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, για την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού.

Το πρόγραμμα αφορά συνολικά περίπου 100.000 δικαιούχους, εκ των οποίων οι 32.000 θα χρηματοδοτηθούν για την εγκατάσταση αντλίας θερμότητας και οι περίπου 68.000 για ηλιακό θερμοσίφωνα.

Για την αγορά αντλίας θερμότητας προβλέπεται επιδότηση 50%, η οποία ανεβαίνει στο 55% για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Αντίστοιχη κλίμακα προβλέπεται για τους ηλιακούς θερμοσίφωνες, με κάλυψη 50% του κόστους αγοράς και 55% για τις ευάλωτες κατηγορίες καταναλωτών.

Η επιλογή να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στις δύο συγκεκριμένες τεχνολογίες συνδέεται με τη δυνατότητά τους να προσφέρουν άμεση και μετρήσιμη μείωση της κατανάλωσης. Η αντλία θερμότητας μπορεί να αντικαταστήσει σημαντικά λιγότερο αποδοτικά συστήματα θέρμανσης, ενώ ο ηλιακός θερμοσίφωνας περιορίζει σημαντικά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για ζεστό νερό.

Σύμφωνα το ΥΠΕΝ, ακριβώς αυτή είναι η λογική της κυβερνητικής παρέμβασης: η εξοικονόμηση μέσω αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων αποτελεί αυτόνομο εργαλείο μείωσης του ενεργειακού κόστους, δίπλα στην προσπάθεια περιορισμού της χονδρεμπορικής τιμής.

Ρήτρα διαφυγής: 50 εκατ. για τις περιοχές μετάβασης

Ιδιαίτερη γραμμή χρηματοδότησης προβλέπεται για τις περιοχές ενεργειακής μετάβασης, όπου η απολιγνιτοποίηση δημιουργεί αυξημένες ανάγκες τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις τοπικές οικονομίες.

Μέσω της ρήτρας διαφυγής προβλέπεται κονδύλι 49,8 εκατ. ευρώ – περίπου 50 εκατ. ευρώ – για 10.000 δικαιούχους.

Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα προγράμματα, εδώ η παρέμβαση είναι περισσότερο ολοκληρωμένη και μπορεί να συνδυάζει ηλιακό θερμοσίφωνα, αντλία θερμότητας και φωτοβολταϊκό σύστημα με μπαταρία.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα μοντέλο στο οποίο ο καταναλωτής δεν περιορίζεται μόνο στην εξοικονόμηση, αλλά αποκτά τη δυνατότητα να παράγει και να αποθηκεύει μέρος της ενέργειας που χρειάζεται.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με τον ευρύτερο στόχο του ΥΠΕΝ για ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης. Όπως αναφέρθηκε στην παρουσίαση, από τα περισσότερα από 18 GW εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ περίπου 1 GW αντιστοιχεί σήμερα σε έργα αυτοκατανάλωσης, ενώ προωθείται νέο πλαίσιο που θα διευκολύνει τον συνδυασμό παραγωγής και αποθήκευσης για ίδια χρήση.

«Ηλέκτρα» και «Αθηνά» για τα δημόσια κτίρια

Το πρόγραμμα εξοικονόμησης δεν περιορίζεται στις κατοικίες και στις επιχειρήσεις. Ξεχωριστό σκέλος αφορά τα δημόσια κτίρια, όπου οι δυνατότητες περιορισμού της ενεργειακής κατανάλωσης θεωρούνται ιδιαίτερα μεγάλες λόγω της παλαιότητας σημαντικού μέρους του κτιριακού αποθέματος.

Στο πλαίσιο αυτό συνεχίζονται και διευρύνονται οι δράσεις «Ηλέκτρα» και «Φοίβος - Αθηνά», 117,39 εκατ. ευρώ και 44,5 εκατ. ευρώ αντίστοιχα, με παρεμβάσεις σε 49 δημόσια κτίρια και 246 σχολικές εγκαταστάσεις. 

Το ενδιαφέρον για το Δημόσιο είναι ότι η επένδυση έχει διπλό όφελος: περιορίζει τις ενεργειακές δαπάνες που τελικά επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό και ταυτόχρονα βελτιώνει την ενεργειακή ποιότητα ενός μεγάλου αριθμού κτιρίων για πολλά χρόνια.

Από τις επιδοτήσεις στην επένδυση

Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι ότι το υπουργείο επιχειρεί να δημιουργήσει μια συνεχή ροή προγραμμάτων ενεργειακής εξοικονόμησης τα επόμενα χρόνια, αξιοποιώντας διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης.

Ήδη, 1,6 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε 260.000 δικαιούχους, μεταξύ των οποίων 99.000 μέσω του «Εξοικονομώ», περίπου 160.000 μέσω δράσεων για αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες και περίπου 1.700 επιχειρήσεις. Στη συνέχεια έρχονται τα 2,1 δισ. ευρώ του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, το πρόγραμμα των 200 εκατ. ευρώ για 100.000 δικαιούχους μέσω της ρήτρας διαφυγής και τα επιπλέον 49,8 εκατ. ευρώ για 10.000 δικαιούχους στις περιοχές μετάβασης.