Τι σημαίνει η εκλογική νίκη της ακροδεξιάς για την ενεργειακή μετάβαση της Γερμανίας

Η συντριπτική νίκη της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί σημαντική πολιτική εξέλιξη για τη Γερμανία. Το κόμμα, που απορρίπτει μεγάλο μέρος της γερμανικής κλιματικής πολιτικής και αμφισβητεί την επιστημονική συναίνεση για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, έλαβε 43,8% των ψήφων στο ανατολικό κρατίδιο, υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του σε σχέση με το 2021.

Οι άμεσες συνέπειες για την ενεργειακή μετάβαση της Γερμανίας, ωστόσο, αναμένεται να είναι περιορισμένες. Η βασική νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την έξοδο από τον άνθρακα και τη μείωση των εκπομπών αποφασίζεται σε ομοσπονδιακό επίπεδο και περιορίζεται από το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο. Οι πολιτικές επιπτώσεις, όμως, μπορεί να είναι πολύ σημαντικότερες. Μια κυβέρνηση υπό την AfD θα μπορούσε να δυσκολέψει την εφαρμογή της κλιματικής πολιτικής στο κρατίδιο, ενώ η εκλογική της επιτυχία ενδέχεται να μετατοπίσει ευρύτερα τη γερμανική πολιτική συζήτηση προς τα δεξιά.

 Ένα ιστορικό αποτέλεσμα

Η Σαξονία-Άνχαλτ, με περίπου 2,1 εκατομμύρια κατοίκους, θα μπορούσε να γίνει το πρώτο γερμανικό κρατίδιο που θα διοικείται από ακροδεξιό κόμμα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρότι η AfD δεν εξασφάλισε απόλυτη πλειοψηφία, θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση εάν η Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) ανεχθεί μια κυβέρνηση μειοψηφίας. Τα υπόλοιπα κόμματα έχουν αποκλείσει συνεργασία με την AfD.

Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα οδυνηρό για τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU), που υποχώρησαν στο 17,2%, από 37,1% το 2021. Οι Σοσιαλδημοκράτες συγκέντρωσαν 9,3%, οι Πράσινοι 8,9%, το Αριστερό Κόμμα 8,6% και η BSW 5,3%. Η αδυναμία σχηματισμού ενός προφανούς εναλλακτικού συνασπισμού ενισχύει τη βαρύτητα της νίκης της AfD.

Πρόκειται επομένως για εξέλιξη με ευρύτερη πολιτική σημασία. Η πολιτική επιστήμονας Πέτρα Ντόμπνερ, μιλώντας στο Clean Energy Wire,  χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ιστορικό», υπογραμμίζοντας ότι σχεδόν οι μισοί ψηφοφόροι είναι πλέον διατεθειμένοι να εξετάσουν μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία ενός κόμματος που έχει χαρακτηριστεί από τις γερμανικές αρχές ως επιβεβαιωμένα δεξιά εξτρεμιστικό.

Το κλίμα δεν ήταν ο βασικός λόγος

Παρά το γεγονός ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτέλεσε σημαντικό προεκλογικό ζήτημα, ιδίως λόγω των ανησυχιών για το κόστος της, η κλιματική πολιτική δεν ήταν ο βασικός λόγος για τον οποίο οι ψηφοφόροι στράφηκαν στην AfD.

Για τους ψηφοφόρους της AfD, σημαντικότερο ζήτημα ήταν η εσωτερική ασφάλεια, την οποία ανέφερε το 24%. Ακολούθησαν η μετανάστευση και η κοινωνική ασφάλιση, με 18% η καθεμία. Περίπου το 90% των ψηφοφόρων της AfD δήλωσε ότι ανησυχεί έντονα για τον αριθμό των ξένων στη Γερμανία και για τον πληθωρισμό, ενώ το 85% θεωρούσε ότι η χώρα αλλάζει υπερβολικά γρήγορα και το 80% φοβόταν μείωση του προσωπικού του βιοτικού επιπέδου.

Στο σύνολο του κρατιδίου, τα σημαντικότερα προβλήματα θεωρήθηκαν η οικονομία, η εκπαίδευση και η μετανάστευση. Η οικονομική κατάσταση αναφέρθηκε από το 21% των ερωτηθέντων, η εκπαίδευση από το 17% και η μετανάστευση από το 16%.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ενεργειακή πολιτική. Η επιτυχία της AfD δεν πρέπει να ερμηνευθεί απλώς ως απόρριψη της ενεργειακής μετάβασης. Αντίθετα, η οικονομική και κοινωνική δυσαρέσκεια δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για ένα κόμμα που έχει εντάξει την αντίθεση στις κλιματικές πολιτικές στον ευρύτερο πολιτικό του λόγο.

Η ενεργειακή πολιτική

Μια κυβέρνηση της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα είχε περιορισμένες δυνατότητες να ανατρέψει άμεσα την ενεργειακή μετάβαση της Γερμανίας. Η βασική νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές και την έξοδο από τον άνθρακα αποφασίζεται σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ενώ οι κυβερνήσεις των κρατιδίων δεσμεύονται από το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.

Το ίδιο ισχύει σε μεγάλο βαθμό και για το Bundesrat, το ομοσπονδιακό συμβούλιο των κρατιδίων. Η παρουσία μιας κυβέρνησης υπό την AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν αρκεί για να ανατρέψει την εθνική στρατηγική απανθρακοποίησης, καθώς τα περισσότερα κρατίδια εξακολουθούν να στηρίζουν τους γενικούς στόχους της ενεργειακής μετάβασης.

Το αποτέλεσμα, συνεπώς, δεν σημαίνει ότι οι Γερμανοί έχουν συνολικά στραφεί εναντίον της κλιματικής δράσης. Η πλειονότητα εξακολουθεί να θεωρεί την κλιματική αλλαγή σοβαρή πρόκληση που απαιτεί δράση. Ωστόσο, οι οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες που συνδέονται με την ενεργειακή μετάβαση, ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία, μπορούν να ενισχύσουν την πολιτική αντίδραση.

Ο κίνδυνος βρίσκεται στην εφαρμογή

Ο πιο άμεσος κίνδυνος αφορά την πρακτική εφαρμογή της ενεργειακής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις των κρατιδίων διαθέτουν σημαντικές αρμοδιότητες και μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη νέων έργων.

Η AfD έχει δεσμευτεί να δημιουργήσει εμπόδια στην επέκταση της αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Ένα γενικό μορατόριουμ στην αιολική ενέργεια πιθανότατα θα προσέκρουε στο ομοσπονδιακό και ευρωπαϊκό δίκαιο. Ωστόσο, διοικητικές καθυστερήσεις, νομικές αμφισβητήσεις και μεγαλύτερη αβεβαιότητα μπορούν να καθυστερήσουν επενδύσεις και να αποθαρρύνουν επιχειρήσεις.

Η εξέλιξη αυτή θα είχε οικονομικές συνέπειες. Σύμφωνα με τη Γερμανική Ομοσπονδία Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (BEE), περίπου 26.000 θέσεις εργασίας στη Σαξονία-Άνχαλτ συνδέονται άμεσα με τον κλάδο. Η επιβράδυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών θα μπορούσε επομένως να επηρεάσει όχι μόνο τους κλιματικούς στόχους αλλά και τις επενδύσεις και την απασχόληση.

Μια κυβέρνηση της AfD θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τομείς στους οποίους τα κρατίδια έχουν μεγαλύτερη αυτονομία, όπως η εκπαίδευση και η έρευνα. Ερευνητές έχουν προειδοποιήσει ότι ένα κόμμα που αμφισβητεί την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να επιχειρήσει να επηρεάσει την έρευνα και την προετοιμασία για τις επιπτώσεις της.

Παράλληλα, πιθανές αλλαγές στη δημόσια διοίκηση και περιορισμός της κρατικής χρηματοδότησης περιβαλλοντικών οργανώσεων θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τους θεσμούς και τις οργανώσεις που στηρίζουν την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής.

Οι επιπτώσεις

Η σημαντικότερη συνέπεια μπορεί τελικά να μην αφορά τη Σαξονία-Άνχαλτ, αλλά ολόκληρη τη Γερμανία.

Η εκλογική επιτυχία της AfD αυξάνει την πίεση προς τη CDU και τα υπόλοιπα κόμματα του πολιτικού κέντρου, τα οποία μέχρι σήμερα απορρίπτουν τη συνεργασία με την ακροδεξιά. Η πίεση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μετατόπιση της πολιτικής συζήτησης προς τα δεξιά, ιδιαίτερα στο εσωτερικό της CDU/CSU.

Το ζήτημα είναι κρίσιμο και για την ενεργειακή μετάβαση. Η απανθρακοποίηση απαιτεί μακροχρόνια πολιτική σταθερότητα, επενδύσεις και κοινωνική αποδοχή. Εάν οι πολίτες αρχίσουν να συνδέουν ολοένα περισσότερο την πράσινη μετάβαση με υψηλό κόστος, περιορισμούς στην καθημερινότητα και οικονομική ανασφάλεια, τα κόμματα που αντιτίθενται στην κλιματική πολιτική μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη απήχηση, ακόμη και όταν το κλίμα δεν αποτελεί το βασικό κίνητρο της ψήφου τους.

Μια ευρωπαϊκή προειδοποίηση

Η εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή άνοδο της ακροδεξιάς, η οποία σε αρκετές χώρες αμφισβητεί το κόστος και την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης.

Προς το παρόν, η ενεργειακή μετάβαση της Γερμανίας προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό από την ομοσπονδιακή νομοθεσία, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τη συνεχιζόμενη δημόσια στήριξη της κλιματικής δράσης. Η εκλογική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν σημαίνει, επομένως, το τέλος της γερμανικής προσπάθειας για απανθρακοποίηση.

Αποτελεί όμως, μία σαφή προειδοποίηση. Δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογικό ή περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και βαθιά πολιτικό. Η οικονομική ανασφάλεια, η δυσαρέσκεια απέναντι στους θεσμούς και η αίσθηση ότι το κόστος της αλλαγής κατανέμεται άδικα μπορούν να μετατραπούν σε πολιτική στήριξη για δυνάμεις που αντιτίθενται στην πράσινη μετάβαση.

Έτσι, η πραγματική μάχη για τη γερμανική ενεργειακή μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από το πόσες ανεμογεννήτριες ή φωτοβολταϊκά θα εγκατασταθούν τα επόμενα χρόνια. Θα κριθεί και από το αν η απανθρακοποίηση θα μπορέσει να παρουσιαστεί ως μια δίκαιη και οικονομικά επωφελής αλλαγή — και όχι ως ένα ακόμη βάρος για τους πολίτες που ήδη αισθάνονται ότι το βιοτικό τους επίπεδο απειλείται.