Πώς, πότε και πόσο θα μειωθούν οι λογαριασμοί ρεύματος και τι θα γίνει φέτος τον χειμώνα με τα τιμολόγια

Σταδιακή αποκλιμάκωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος με τελικό στόχο τη μείωση κατά 30% μέσα στην επόμενη τριετία προβλέπει ο κυβερνητικός σχεδιασμός, με την πρώτη άμεση παρέμβαση να έρχεται μέσω της μείωσης των ΥΚΩ και τις μεγαλύτερες μειώσεις να αναμένονται όσο αυξάνεται η συμμετοχή των ΑΠΕ και κυρίως της αποθήκευσης. Την ίδια στιγμή, για τον φετινό χειμώνα η κυβέρνηση κρατά ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιδοτήσεων εφόσον υπάρξει σοβαρή αναταραχή στις διεθνείς αγορές, χωρίς όμως αυτή τη στιγμή να έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένο κονδύλι.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα από τον οδικό χάρτη που παρουσίασε χθες η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, επιχειρώντας να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα τι σημαίνει στην πράξη η εξαγγελία για 30% φθηνότερο ρεύμα και κυρίως πότε το όφελος θα αρχίσει να φαίνεται στην τσέπη των καταναλωτών.

Η αφετηρία του κυβερνητικού υπολογισμού είναι η τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνει ο οικιακός καταναλωτής και όχι απλώς η τιμή της κιλοβατώρας ή η χονδρεμπορική τιμή. Ως βάση χρησιμοποιείται η τιμή των 237,8 ευρώ/MWh, η οποία περιλαμβάνει χονδρική, δίκτυα, ΥΚΩ, ΕΤΜΕΑΡ, κόστος προμήθειας, απώλειες, φόρους και τις υπόλοιπες επιβαρύνσεις. Ο στόχος είναι οι παρεμβάσεις σε όλα αυτά τα επίπεδα να έχουν σωρευτικά αποτέλεσμα 30% στην τριετία. 

Σε σημερινές τιμές αυτό αντιστοιχεί, ως τάξη μεγέθους, σε υποχώρηση της συνολικής επιβάρυνσης προς τα 166-167 ευρώ/MWh, δηλαδή περίπου στα 16,6-16,7 λεπτά ανά kWh, εφόσον φυσικά επαληθευθούν οι παραδοχές του σχεδιασμού.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να "σβήσει" μεγάλο μέρος της αύξησης που προκάλεσε η ενεργειακή κρίση. Η μέση λιανική τιμή για τα νοικοκυριά βρίσκεται περίπου 50% υψηλότερα από το 2019 και η εκτίμηση είναι ότι μια μείωση κατά 30% θα την επαναφέρει κοντά στα προ κρίσης επίπεδα.

Δεν θα πέσει 30% ο λογαριασμός από τη μια μέρα στην άλλη

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν πρόκειται για μια εφάπαξ μείωση 30% ούτε για μια νέα κρατική επιδότηση. Η αποκλιμάκωση θα έρθει σταδιακά έως το 2029 από το άθροισμα διαφορετικών παρεμβάσεων.

Μάλιστα, το ΥΠΕΝ απέφυγε να αποδώσει συγκεκριμένο ποσοστό του 30% σε κάθε επιμέρους δράση, καθώς αρκετές από τις μεταβλητές αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και επηρεάζονται από τις διεθνείς αγορές. Στον υπολογισμό του 30% δεν περιλαμβάνεται η αφαίρεση των δημοτικών τελών από τους λογαριασμούς, άρα ενδεχόμενο πρόσθετο όφελος από αυτή την αλλαγή θα βρίσκεται εκτός του συγκεκριμένου στόχου.

Η λογική του σχεδίου είναι να χτυπηθούν ξεχωριστά οι διαφορετικές συνιστώσες του κόστους: η χονδρική με περισσότερες ΑΠΕ, οι ακριβές απογευματινές ώρες και το κόστος εξισορρόπησης με αποθήκευση, οι ΥΚΩ μέσω των διασυνδέσεων, οι απώλειες μέσω της αντιμετώπισης των ρευματοκλοπών, το κόστος προμήθειας μέσω των ληξιπρόθεσμων οφειλών και του ανταγωνισμού και, τέλος, το ύψος της κατανάλωσης μέσω εξοικονόμησης και αυτοπαραγωγής.

Η πρώτη μείωση από τις ΥΚΩ

Η πλέον άμεση και χειροπιαστή παρέμβαση για τα νοικοκυριά αφορά τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας.

Μετά τη μείωση κατά 50% των ΥΚΩ για τη βιομηχανία, η παρέμβαση επεκτείνεται στους οικιακούς καταναλωτές. Στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης, έως τις 1.600 kWh, η χρέωση μειώνεται από 6,9 ευρώ/MWh σε 3,45 ευρώ/MWh, δηλαδή επίσης κατά 50%.

Η δυνατότητα για τη μείωση δημιουργείται από τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, καθώς η παραγωγή με πετρελαϊκές μονάδες στα μη διασυνδεδεμένα νησιά είναι πολλαπλάσια ακριβότερη. Παράλληλα, προβλέπεται κάλυψη από τον κρατικό προϋπολογισμό του συσσωρευμένου ελλείμματος των ΥΚΩ, με 200 εκατ. ευρώ το 2027, όπως και το 2026, ώστε τα οικονομικά οφέλη από τις διασυνδέσεις να μπορούν να περάσουν στον καταναλωτή αντί να απορροφηθούν από το έλλειμμα του λογαριασμού.

Το μεγάλο όφελος αναμένεται από ΑΠΕ και μπαταρίες

Το μεγαλύτερο στοίχημα, ωστόσο, βρίσκεται στη χονδρεμπορική αγορά. Τα στοιχεία του 2026 δείχνουν ότι όταν η συμμετοχή των ΑΠΕ είναι υψηλή, η μέση τιμή χονδρικής πέφτει στα 73 ευρώ/MWh, σημαντικά χαμηλότερα από τις ημέρες χαμηλής πράσινης παραγωγής.

Το πρόβλημα είναι ότι το φθηνό ρεύμα συγκεντρώνεται κυρίως στις ώρες μεγάλης ηλιοφάνειας. Μετά τη δύση του ήλιου οι τιμές ανεβαίνουν απότομα και το σύστημα στρέφεται στις ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου.

Εδώ μπαίνουν οι μπαταρίες. Η αποθήκευση θα επιτρέψει να μεταφέρεται μέρος της φθηνής μεσημεριανής παραγωγής στις απογευματινές και βραδινές ώρες, μειώνοντας τόσο τις αιχμές όσο και την ανάγκη λειτουργίας ακριβών μονάδων φυσικού αερίου.

Το χρονοδιάγραμμα είναι κρίσιμο: ο στόχος είναι περίπου 1 GW αποθήκευσης έως το τέλος του 2026, 1,5 GW στα μέσα του 2027 και 3-4 GW έως το τέλος του 2028. Αυτό εξηγεί και γιατί το μεγαλύτερο μέρος της αποκλιμάκωσης δεν μπορεί να γίνει άμεσα αλλά αναμένεται να ξεδιπλωθεί σταδιακά μέσα στην τριετία.

Λιγότερο κόστος από ρευματοκλοπές και απλήρωτους λογαριασμούς

Δύο ακόμη παρεμβάσεις αφορούν κόστη τα οποία σήμερα επιβαρύνουν έμμεσα τους συνεπείς καταναλωτές.

Οι ρευματοκλοπές έχουν φθάσει περίπου στο 4,5%, με οικονομική επιβάρυνση που υπολογίζεται σε περίπου 450 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2022-2024. Το κόστος αυτό ενσωματώνεται τελικά στους λογαριασμούς όλων.

Αντίστοιχα, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στην αγορά προμήθειας προσεγγίζουν τα 3 δισ. ευρώ. Το νέο πλαίσιο επιδιώκει να περιορίσει κυρίως τη δυνατότητα στρατηγικών κακοπληρωτών να μετακινούνται μεταξύ προμηθευτών αφήνοντας πίσω χρέη, χωρίς να εξισώνει αυτές τις περιπτώσεις με νοικοκυριά και επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν πραγματική οικονομική αδυναμία.

Τι σημαίνουν τα προγράμματα για τον λογαριασμό

Ένα διαφορετικό κομμάτι του σχεδίου δεν μειώνει κατ' ανάγκη την τιμή της κιλοβατώρας αλλά μειώνει τις κιλοβατώρες που χρειάζεται να αγοράζει το νοικοκυριό. 

Συνολικά κινητοποιούνται περίπου 5 δισ. ευρώ μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών και της ρήτρας διαφυγής, με δράσεις για "Εξοικονομώ", αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες, αποθήκευση, διασυνδέσεις και δημόσια κτίρια.

Παράλληλα, μέσα από το νέο πλαίσιο αυτοκατανάλωσης επιδιώκεται πολύ μεγαλύτερος αριθμός νοικοκυριών και επιχειρήσεων να παράγει και να αποθηκεύει δικό του ρεύμα. Ήδη περίπου 1 GW από τα 18 GW ΑΠΕ αφορά εγκαταστάσεις αυτοκατανάλωσης και το νέο πλαίσιο αναμένεται να επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξή τους.

Τι θα γίνει τον φετινό χειμώνα

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί ο χειμώνας 2026-2027, καθώς ο τριετής σχεδιασμός δεν εξαλείφει τον κίνδυνο μιας νέας βραχυπρόθεσμης ενεργειακής αναταραχής.

Η κυβέρνηση δεν έχει αυτή τη στιγμή δεσμεύσει ή ανακοινώσει συγκεκριμένο κονδύλι για νέες οριζόντιες επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος. Η θέση που διατυπώθηκε είναι ότι η αγορά παρακολουθείται και, εφόσον υπάρξει πραγματικά δυσμενής εξέλιξη, θα εξεταστεί παρέμβαση μέσα στα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.

Επομένως, δεν υπάρχει σήμερα προαποφασισμένη επιδότηση για τον χειμώνα, αλλά ούτε και έχει κλείσει η πόρτα σε ένα νέο μέτρο στήριξης εάν υπάρξει ισχυρό σοκ στις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού.

Και αυτή είναι ίσως η βασική διαφορά μεταξύ του άμεσου και του μεσοπρόθεσμου σχεδιασμού: για τον φετινό χειμώνα το ΥΠΕΝ διατηρεί ως εφεδρεία την έκτακτη παρέμβαση, ενώ για την τριετία επιχειρεί να μειώσει δομικά το κόστος ώστε να περιοριστεί η ανάγκη επιδοτήσεων. Το σχέδιο, όπως τονίστηκε, δεν σχεδιάστηκε ως μέτρο "που διαρκεί έναν χειμώνα", αλλά ως μόνιμη διαρθρωτική παρέμβαση.

Τα μπλε τιμολόγια 

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ενόψει του χειμώνα και η στροφή στα μπλε, σταθερά τιμολόγια, τα οποία έχουν ήδη κερδίσει περίπου το ένα τρίτο των καταναλωτών.

Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ εκτιμά ότι τα ανταγωνιστικά σταθερά προϊόντα που εμφανίζονται στην αγορά αποτελούν ένδειξη ωρίμανσης του ανταγωνισμού. Ταυτόχρονα όμως υπογραμμίζει ότι ένα σταθερό συμβόλαιο δεν αποτελεί πρόβλεψη για την τιμή του επόμενου μήνα: ο προμηθευτής τιμολογεί και αναλαμβάνει ρίσκο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία φθηνότερων σταθερών προϊόντων δεν συνιστά από μόνη της εγγύηση ότι η χονδρεμπορική αγορά θα κινηθεί στα ίδια επίπεδα όλο τον χειμώνα. Για τον καταναλωτή, όμως, προσφέρει τη δυνατότητα να "κλειδώσει" από τώρα το ενεργειακό του κόστος και να προστατευθεί από πιθανές χειμερινές διακυμάνσεις, αναλαμβάνοντας βεβαίως το ενδεχόμενο η αγορά να κινηθεί τελικά χαμηλότερα.

Το βασικό ρίσκο για ολόκληρο τον κυβερνητικό σχεδιασμό παραμένει ο διεθνής παράγοντας. Οι υπολογισμοί για τη μείωση του 30% έχουν γίνει με παραδοχές που θεωρούνται ρεαλιστικές και προϋποθέτουν εξομάλυνση των συνθηκών στον Κόλπο, χωρίς να ενσωματώνουν ακραίες και μη προβλέψιμες γεωπολιτικές αναταράξεις.

Έτσι, η πρώτη μείωση θα αρχίσει να γίνεται ορατή μέσα από τις ΥΚΩ και τις επιμέρους παρεμβάσεις, το μεγαλύτερο όφελος αναμένεται σταδιακά το 2027-2028 καθώς μπαίνουν περισσότερες ΑΠΕ και κυρίως μπαταρίες, ενώ ο πλήρης στόχος του 30% τοποθετείται στο τέλος της τριετίας. Για τον φετινό χειμώνα, αντίθετα, το βλέμμα παραμένει στραμμένο στις διεθνείς τιμές και η κυβέρνηση κρατά διαθέσιμο το εργαλείο των επιδοτήσεων εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.

(αναδημοσίευση από capital.gr)