Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και τα καύσιμα

Μέχρι πρότινος, το πετρέλαιο ήταν το πιο ευέλικτο και βολικό καύσιμο παγκοσμίως. Τα πετρελαιοφόρα φόρτωναν αργό πετρέλαιο και κατευθύνονταν στις περιοχές που εξασφάλιζαν καλύτερες τιμές. Τώρα όμως τα πράγματα άλλαξαν. Υπάρχουν διαφόρων ειδών κυρώσεις και εμπόδια που περιορίζουν την ελεύθερη διέλευση. Κάποια πετρέλαια δεν μπορούν να πωληθούν ή να αγοραστούν, οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν ασφαλίζουν όλα τα φορτία ή ζητούν μεγαλύτερα ασφάλιστρα και κάποιες δίοδοι, όπως τα Στενά του Ορμούζ ανοιγοκλείνουν ανάλογα με την εξέλιξη του πολέμου, αυξάνοντας τις τιμές των ναύλων. Η παγκόσμια προσφορά και η τιμή του πετρελαίου επηρεάζεται από σκιώδεις στόλους πετρελαιοφόρων, ιδιαίτερα από τη Ρωσία και το Ιράν.

Οι ανακατατάξεις μεταξύ των μεγάλων εισαγωγέων

Α. Ινδία

Η Ινδία ,στις αρχές της δεκαετίας, προμηθευόταν πετρέλαιο κυρίως μέσω του Περσικού Κόλπου. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και το δυτικό εμπάργκο, αύξησε τις εισαγωγές ρωσικού αργού πετρελαίου, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερες εκπτώσεις. Στη συνέχεια , μέσω των διυλιστηρίων της, το επεξεργαζόταν σε πετρέλαιο ντίζελ, κηροζίνη και άλλα πετρελαιοειδή που τα εξήγαγε, ως ινδικά, κυρίως στην Ευρώπη. Το σχήμα αυτό άλλαξε το 2025. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε  την εισαγωγή ρωσικών πετρελαιοειδών, που διυλίζονται σε τρίτες χώρες. Η Ινδία αναγκάστηκε να μειώσει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου, εισάγοντας μεγαλύτερες ποσότητες από τις ΗΠΑ και τη Βενεζουέλα. Η προμήθεια ρωσικού πετρελαίου, το πρώτο εξάμηνο του 2025 ήταν περίπου 1,1, ενώ το 2025 ήταν 1,7 εκατομμύρια βαρέλια/ημερησίως. Ο πόλεμος στον Περσικό οδήγησε σε μείωση των ποσοτήτων που προμηθευόταν από τη Μέση Ανατολή και από το καλοκαίρι 2026 άρχισαν πάλι να αυξάνονται οι εισαγωγές από τη Ρωσία.

Β. Κίνα

Η Κίνα επίσης αντιμετωπίζει προβλήματα στην προμήθεια ρωσικών υδρογονανθράκων, αλλά οι επιπτώσεις είναι μικρότερες, λόγω της ισχύος και της γεωγραφικής της θέσης. Τις τελευταίες δεκαετίες προμηθευόταν πετρέλαιο από τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Το 2026 αναγκάστηκε να μειώσει τις εισαγωγές από τη Ρωσία, τον Περσικό και τη Βενεζουέλα. Από τον Φεβρουάριο- Απρίλιο μείωσε τις εισαγωγές πετρελαίου κατά 3,6 εκατομμύρια βαρέλια/ημερησίως. Για να περιορίσει τις ελλείψεις στην εσωτερική αγορά και τις εξαγωγές χρησιμοποίησε τα τεράστια στρατηγικά της αποθέματα. Ταυτόχρονα, αξιοποιώντας τα εκτεταμένα κοινά χερσαία σύνορά της ( κάτι που δεν  διαθέτει η Ινδία), αύξησε τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου με αγωγούς, σε επίπεδα – ρεκόρ, παρακάμπτοντας τα τάνκερ, τα Στενά, τα αυξημένα ασφάλιστρα ,τα ναύλα και όλα τα άλλα εμπόδια των θαλάσσιων μεταφορών.

Γ. Ευρώπη

Η Ευρώπη, μετά το 2022, αντικατέστησε το ρωσικό πετρέλαιο με εισαγωγές από τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, το Καζαχστάν και τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Το αέριο μέσω αγωγών αντικαταστάθηκε από εισαγωγές  αμερικανικού, νορβηγικού, αλγερινού  και καταριανού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Βασικός κρίκος έγινε η Τουρκία, που αγόραζε ρωσικό αργό πετρέλαιο, το μετέτρεπε στα διυλιστήριά της σε ντίζελ και κηροζίνη και το μεταπωλούσε ως τουρκικό. Οι απαγορεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πετρελαιοειδή από ρωσικό αργό πετρέλαιο, οδήγησαν σε αλλαγή τακτικής της Άγκυρας. Τον Ιούλιο 2026  οι ΗΠΑ αναγορεύτηκαν στον μεγαλύτερο προμηθευτή αργού πετρελαίου στην Τουρκία, με 571.000 τόνους ή το 21% των εισαγωγών της, ενώ στην αρχή του χρόνου ήταν πολύ μικρές οι αμερικανικές προμήθειες.

Αναφορικά με το φυσικό αέριο, η Τουρκία κινήθηκε αντίθετα. Μετά τη διακοπή του ουκρανικού τράνζιτ, ο “Turkish Stream” είναι ο μοναδικός αγωγός ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Το 1^ο τρίμηνο 2026 οι ποσότητες αυξήθηκαν κατά 11%. Μέσω Τουρκίας, Βουλγαρίας και Σερβίας, το ρωσικό φυσικό αέριο κατευθύνεται προς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Από αυτές τις εξελίξεις σε Ευρώπη και Ασία, οι ΗΠΑ, προς το παρόν, έχουν την πρωτοκαθεδρία στους υδρογονάνθρακες. Τον Μάιο 2026 είχαν εξαγωγές10,5 , ενώ η Ρωσία είχε 7 και η Σαουδική Αραβία 5,9 εκατομμύρια βαρέλια/ημερησίως. Στο φυσικό αέριο οι ΗΠΑ μετατράπηκαν στον μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG. Ηττημένες είναι κυρίως οι χώρες της Μέσης Ανατολής και η Ευρώπη.

Νικητές πλέον δεν ανακηρύσσονται οι χώρες, ανάλογα με τα αποθέματα υδρογονανθράκων που διαθέτουν, αλλά αυτές που μπορούν χωρίς εμπόδια να εξορύσσουν, να πληρώνονται, να ασφαλίζουν, να έχουν πρόσβαση στην εφοδιαστική αλυσίδα και να μεταφέρουν τους υδρογονάνθρακες που παράγουν.

Οι νέοι προστατευτισμοί, οι κυρώσεις, οι αυξήσεις δασμών δημιουργούν νέα προβλήματα και ανακατατάξεις  στους διεθνείς οργανισμούς, η Δύση πλέον δεν λειτουργεί και δεν δρα ενιαία. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ+. Μεγάλες ποσότητες ρωσικών και οι ιρανικών υδρογονανθράκων, εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων μεταφέρονται με σκιώδεις στόλους δεξαμενόπλοιων και υποχρεώνονται να πωλούν με εκπτώσεις, για να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους. Υπολογίζεται, ότι το ¼ του πετρελαίου παγκόσμια μεταφέρεται στα κρυφά.Οι ευρωπαίοι υποχρεώνονται να αγοράζουν αμερικανικό σχιστολιθικό πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο που είναι ακριβότερα και πιο επιβλαβή για το περιβάλλον.

Μισό χρόνο πριν η τιμή του βαρελιού ήταν ίδια για τους traders, από το Ρόττερνταμ μέχρι τη Σιγκαπούρη. Τώρα, όμως, η τιμή εξαρτάται από την προέλευση, τα ασφάλιστρα , το ναύλο και τα Στενά από τα οποία διέρχεται το φορτίο.

Η απαγόρευση εξαγωγής ντίζελ από τις ΗΠΑ

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις από την Ουάσινγκτον, οι ΗΠΑ ενδέχεται να απαγορεύσουν την εξαγωγή πετρελαίου ντίζελ, για να μετριάσουν τις αυξήσεις των τιμών  στο εσωτερικό της χώρας. Η λιανική τιμή του ντίζελ στα αμερικανικά βενζινάδικα είναι πάνω από 6 δολάρια/γαλόνι. Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγήσει σε αλυσιδωτές αντιδράσεις, σύμφωνα με εκτιμήσεις ης εταιρείας συμβούλων Wood Mackenzie. Στις δεξαμενές των ακτών του Κόλπου του Μεξικού θα συσσωρευτούν μεγάλες ποσότητες πετρελαιοειδών, ενώ ταυτόχρονα θα μειωθούν οι ποσότητες που εξάγονται κυρίως στην Ευρώπη. Αυτό θα οδηγήσει σε μείωση της επεξεργασίας αργού πετρελαίου από τα αμερικανικά διυλιστήρια και κατά συνέπεια των εξαγωγών. Μια παγκόσμια μείωση της προσφοράς ντίζελ από τις ΗΠΑ, αν συνδυαστεί  με την απαγόρευση εξαγωγής ντίζελ από τη Ρωσία, μετά τους βομβαρδισμούς ρωσικών διυλιστηρίων από την Ουκρανία, θα επιδεινώσει  περαιτέρω την κατάσταση γύρω από τις τιμές του ντίζελ, της βενζίνης και των άλλων πετρελαιοειδών, ενώ ενδέχεται να υπάρξουν ελλείψεις στη διεθνή αγορά.

Ο Μιχάλης Ρένεσης είναι οικονομολόγος