HELIOS: Αποθήκευση με €200 εκατ.: το ερώτημα δεν είναι πόσα, αλλά για ποιον και για ποιο πρόβλημα

Το ΥΠΕΝ «βάζει στο χαρτί» ένα σχήμα επιδότησης μπαταριών ύψους 200 εκατ. ευρώ. Η είδηση είναι θετική. Ο ηλεκτρικός χώρος συζητά εδώ και καιρό την ανάγκη αποθήκευσης, και ένα χρηματοδοτικό εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση δεν μπορεί παρά να χαιρετιστεί.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει όμως ότι στην ενεργειακή πολιτική το ποσό της επιδότησης σπάνια είναι το κρίσιμο μέγεθος. Κρίσιμος είναι ο σχεδιασμός: ποιος θα είναι επιλέξιμος, με ποιους όρους και για να λυθεί ποιο πρόβλημα.

Ένα απλό πρόβλημα που δεν χρειάζεται δείκτες για να γίνει κατανοητό

Το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα εμφανίζει σήμερα μια προφανή ασυμμετρία. Το μεσημέρι η ηλιακή παραγωγή είναι άφθονη και συχνά υπερβαίνει όσα μπορούν να απορροφήσουν η ζήτηση και το δίκτυο. Το βράδυ, όταν ο ήλιος δύει και η ζήτηση κορυφώνεται, το σύστημα στρέφεται σε ακριβότερες και πιο ρυπογόνες πηγές. Στο ενδιάμεσο, καθαρή ενέργεια που έχει ήδη παραχθεί, από επενδύσεις που έχουν ήδη γίνει, απορρίπτεται μέσω περικοπών ή διατίθεται σε μηδενικές και αρνητικές τιμές.

Η λογική της μεγιστοποίησης του κοινωνικού οφέλους είναι εδώ απλή, αλλά όχι απλοϊκή. Η ενέργεια που περισσεύει το μεσημέρι δεν πρέπει να πετιέται. Πρέπει να αποθηκεύεται, ώστε να καλύπτει την έλλειψη του βραδιού. Κάθε μεγαβατώρα που περικόπτεται είναι χαμένη αξία για τον παραγωγό, για τον καταναλωτή και για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Γι' αυτό προκαλεί εύλογη αμηχανία όταν στη δημόσια συζήτηση ένας μεμονωμένος δείκτης, η τιμή χονδρικής, προβάλλεται ως το κριτήριο για το αν η αποθήκευση «χρειάζεται» ή όχι. Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, στην πρόσφατη αντιπαράθεση Τσάφου – Κοντολέοντος στο LinkedIn. Η τιμή χονδρικής είναι χρήσιμη ένδειξη, αλλά δεν αποτυπώνει ούτε την ενέργεια που χάνεται στις περικοπές ούτε το κόστος της βραδινής αιχμής ούτε την αξία της ευελιξίας για το δίκτυο. Όταν ένας δείκτης οδηγεί σε συμπεράσματα που αντιβαίνουν στην κοινή λογική, το πρόβλημα συνήθως βρίσκεται στον δείκτη.

Δημόσια στήριξη για το σύστημα ή για το 11Α που «δεν βγαίνει»;

Το πρώτο κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο πρόβλημα του ηλεκτρικού συστήματος καλείται να λύσει η δημόσια στήριξη.

Οι πρώτες κατευθύνσεις αφήνουν να εννοηθεί ότι το βάρος του σχήματος μπορεί να πέσει στους σταθμούς του άρθρου 11Α. Εδώ η λογική αντιστρέφεται. Όταν ένα ρυθμιστικό πλαίσιο παράγει έργα που δεν είναι βιώσιμα χωρίς επιδότηση, το ερώτημα είναι αν το ίδιο το πλαίσιο είναι σωστά σχεδιασμένο. Δεν αρκεί να ρωτήσουμε πόση επιδότηση χρειάζονται τα έργα για να «βγουν». Να «επιδοτήσουμε το project που δεν βγαίνει» σημαίνει να καλύψουμε με δημόσιο χρήμα τους περιορισμούς που επέβαλε η ίδια η ρύθμιση. Στην ουσία πληρώνουμε δύο φορές: μία για να περιορίσουμε τη μπαταρία και μία για να αντισταθμίσουμε τον περιορισμό.

Η δημόσια στήριξη δικαιολογείται όταν κινητοποιεί αποθήκευση εκεί όπου το κοινωνικό όφελος είναι μεγαλύτερο. Αυτό σημαίνει παραγωγή που ήδη περικόπτεται, υφιστάμενη σύνδεση στο δίκτυο και πραγματική δυνατότητα μετατόπισης της ενέργειας στον χρόνο. Δεν δικαιολογείται όταν απλώς καλύπτει το οικονομικό κενό μιας διαμόρφωσης που δεν ανταποκρίνεται στις λειτουργικές ανάγκες του συστήματος.

Ποιοι θα μπορούν πραγματικά να συμμετάσχουν

Το δεύτερο ερώτημα αφορά την επιλεξιμότητα. Θα είναι επιλέξιμες όλες οι κατηγορίες μπαταριών σε σταθμούς ΑΠΕ ή η στήριξη θα περιοριστεί σε συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως οι σταθμοί του 11Α;

Η διαφορά μεταξύ 11Α, 11Β και 11Γ δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Καθορίζει αν η μπαταρία μπορεί να λειτουργήσει με τρόπο που έχει νόημα για το δίκτυο, για την αγορά και για την οικονομία του παραγωγού. Ένα σχήμα περιορισμένο στο 11Α θα επιδοτούσε μπαταρίες που αξιοποιούν μόνο ένα κλάσμα των δυνατοτήτων τους. Θα απέκλειε επίσης στην πράξη μεγάλο μέρος των υφιστάμενων παραγωγών, δηλαδή ακριβώς εκείνους που σηκώνουν σήμερα το βάρος των περικοπών.

Ένα υφιστάμενο φωτοβολταϊκό που αντιμετωπίζει περικοπές δεν χρειάζεται απλώς μια μπαταρία. Χρειάζεται έναν μηχανισμό που να επιτρέπει στη μπαταρία να λειτουργεί με τρόπο συμβατό με το δίκτυο, την αγορά και την οικονομική πραγματικότητα του παραγωγού. Χωρίς αυτόν, η επιδότηση του εξοπλισμού παραμένει μισή απάντηση σε ένα ολόκληρο πρόβλημα.

Η συνέπεια της ευρύτερης πολιτικής

Το νέο σχήμα δεν σχεδιάζεται σε κενό. Εντάσσεται σε μια πολιτική αποθήκευσης που μέχρι σήμερα έχει ευνοήσει σκανδαλωδώς τα μεγάλα standalone συστήματα. Τα συστήματα αυτά επιδοτήθηκαν ουσιαστικά για το σύνολο του κεφαλαιουχικού τους κόστους, μειοδότησαν για τη στήριξη λειτουργίας και έχουν λάβει επανειλημμένες παρατάσεις για τη δήλωση ηλέκτρισης. Παράλληλα, δεσμεύονται περίπου 2 GW αποθήκευσης για αντλησιοταμιευτήρες, με υψηλότερο κόστος και μακρύ χρόνο ολοκλήρωσης, την ώρα που το πρόβλημα των περικοπών είναι παρόν εδώ και τώρα.

Οι επιλογές αυτές δύσκολα συνάδουν με τη μεγιστοποίηση του κοινωνικού οφέλους. Συνάδουν πολύ περισσότερο με την πριμοδότηση συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων. Το σχήμα των 200 εκατ. ευρώ μπορεί να διορθώσει αυτή την ασυμμετρία, αλλά μπορεί και να την αναπαραγάγει.

Τα μικρά και μεσαία πάρκα: από το περιθώριο στον πυρήνα της λύσης

Για τα μικρά και μεσαία φωτοβολταϊκά πάρκα, η προσθήκη αποθήκευσης δεν είναι απλώς μια νέα επένδυση. Μπορεί να αποτελέσει μηχανισμό προστασίας της παραγωγικής τους αξίας, σε ένα σύστημα όπου οι περικοπές και οι αρνητικές ή μηδενικές τιμές εμφανίζονται ολοένα συχνότερα.

Οι σταθμοί αυτοί είναι ήδη συνδεδεμένοι, ήδη παράγουν και είναι κατανεμημένοι σε όλη την επικράτεια. Αποτελούν το πιο άμεσα αξιοποιήσιμο δυναμικό αποθήκευσης της χώρας, χωρίς νέες χωροθετήσεις και χωρίς πολυετείς αδειοδοτήσεις. Η αξιοποίησή τους δεν είναι χάρη προς έναν κλάδο. Είναι η πιο αποδοτική διαδρομή για το σύστημα.

Τι ζητάμε

Ο HELIOS ζητά από το ΥΠΕΝ το σχήμα να:

• ορίζει με σαφήνεια ως στόχο τη μείωση των περικοπών και τη μετατόπιση της ηλιακής ενέργειας προς τις ώρες αιχμής, και όχι την κάλυψη του οικονομικού κενού μεμονωμένων διαμορφώσεων·
• επιτρέπει τη συμμετοχή όλων των κατηγοριών αποθήκευσης σε σταθμούς ΑΠΕ, χωρίς περιορισμό σε ένα πλαίσιο που καθιστά τη μπαταρία υποαξιοποιημένο εξοπλισμό. Η νομοθεσία υπάρχει , αλλά πρέπει να εφαρμοστεί.
• περιλαμβάνει διακριτή πρόβλεψη για μικρούς και μεσαίους υφιστάμενους παραγωγούς, με διαδικασίες αναλογικές προς το μέγεθός τους·
• συνοδεύεται από σαφείς κανόνες λειτουργίας στην αγορά και στο δίκτυο, ώστε η επένδυση να παραμένει βιώσιμη και μετά την επιδότηση.

Η μετάβαση ως δίκαιη διαδικασία

Το ηλεκτρικό σύστημα περνά από ένα μοντέλο όπου η παραγωγή ακολουθεί τη ζήτηση σε ένα μοντέλο όπου η αποθήκευση επιτρέπει στην παραγωγή ΑΠΕ να ακολουθεί χρονικά τη ζήτηση. Πρόκειται για μετάβαση ιστορικής σημασίας. Το ζητούμενο είναι να μη γίνει αποκλειστικά προς όφελος των μεγάλων επενδύσεων, αλλά να αξιοποιήσει και το υφιστάμενο δυναμικό των μικρών και μεσαίων παραγωγών, που στήριξαν την ενεργειακή μετάβαση από την πρώτη ημέρα.

Τα 200 εκατ. ευρώ είναι σημαντικά. Ακόμη σημαντικότερο είναι πώς θα διατεθούν.

Σύλλογος Φωτοβολταϊκών Πάρκων HELIOS