Νικέλιο: η θετική μακροπρόθεσμη τάση δεν έχει αλλάξει - τι πρέπει να κάνει η ΛΑΡΚΟ

Το νικέλιο είναι μία από τις στρατηγικές και κρίσιμες πρώτες ύλες για την υλοποίηση της πράσινης μετάβασης, στην ενέργεια και τις μεταφορές συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Έχουμε πολλές φορές αναφερθεί στην αστάθεια (έως κατάρρευση) των αγορών του νικελίου λόγω της τρέχουσας  υπερπροσφοράς στο μέταλλο και την καταλυτική παρουσία της Ινδονησίας. Η απότομη αύξηση της προσφοράς νικελίου στην Ινδονησία είχε ως αποτέλεσμα ιστορικά πλεονάσματα στην παγκόσμια αγορά νικελίου την περίοδο 2022-2024. Ο σχετικός αντίκτυπος στην τιμή του νικελίου οδήγησε πρόσφατα αρκετούς παραγωγούς νικελίου της Αυστραλίας, μεταξύ άλλων, να διακόψουν τις δραστηριότητές τους ή να μειώσουν τους στόχους παραγωγής για το 2024. Το ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο της Ινδονησίας στην παραγωγή νικελίου έχει ως αποτέλεσμα μια ιδιαίτερα συγκεντρωμένη αγορά, η οποία είναι στα χέρια των Κινέζων επενδυτών. Η Ινδονησία και η Κίνα ελέγχουν ήδη τα δύο τρίτα της παγκόσμιας προσφοράς νικελίου. 

Η πολυεθνική Vale (Βραζιλία), μια από τις μεγαλύτερες παραγωγούς νικελίου στον κόσμο,   αναμένει ότι οι αγορές νικελίου θα κινηθούν σε παγκόσμιο έλλειμμα έως το 2028 από την τρέχουσα υπερπροσφορά τους. «Είμαστε πολύ ισχυροί στα θεμελιώδη μεγέθη του νικελίου», δήλωσε η επικεφαλής της Vale Sustainability and Corporate Affairs Officer,  Emily Olson στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο CERAWeek 2024 (18-22 Μαρτίου) στο Χιούστον. «Παρά τον βραχυπρόθεσμο πόνο, προσβλέπουμε στο μακροπρόθεσμο κέρδος!».

Η ζήτηση για νικέλιο προβλέπεται να αυξηθεί μεσο-μακροπρόθεσμα με βασικούς βιομηχανικούς χρήστες τον ανοξείδωτο χάλυβα και τις μπαταρίες. Η διετία 2027-2028 θα είναι κρίσιμη για τους επερχόμενους «ταύρους» στο νικέλιο και γενικότερα στα εμπορεύματα.

Παρόλες τις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας και την αστάθεια των τιμών, η μακροπρόθεσμη τάση για το νικέλιο δεν έχει αλλάξει και υπάρχουν, πολλοί παράγοντες  που συγκλίνουν για να οδηγήσουν τις τιμές του νικελίου προς τα πάνω μακροπρόθεσμα. Οι λόγοι είναι αρκετοί:

1. Οι περιορισμοί προσφοράς και οι γεωπολιτικές εντάσεις:

Η παραγωγή νικελίου συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε λίγες χώρες, με την Ινδονησία και τις Φιλιππίνες να είναι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί. Οποιεσδήποτε διαταραχές σε αυτές τις περιοχές, είτε λόγω κανονιστικών αλλαγών, εργασιακών διαφορών ή γεωπολιτικών εντάσεων, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την παγκόσμια προσφορά νικελίου. Για παράδειγμα, οι απαγορεύσεις ή οι περιορισμοί των εξαγωγών που επιβάλλονται από τις χώρες παραγωγής μπορούν να περιορίσουν τη ροή του νικελίου στη διεθνή αγορά, μειώνοντας έτσι την προσφορά και ασκώντας ανοδική πίεση στις τιμές.

2. Η επανάσταση της ηλεκτροκίνησης και των EVs:

Η άνοδος των ηλεκτρικών οχημάτων είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που ωθούν τη ζήτηση για νικέλιο. Με χώρες σε όλο τον κόσμο να θέτουν φιλόδοξους στόχους για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, η αυτοκινητοβιομηχανία οδηγείται μαθηματικά προς την ηλεκτροκίνηση. Το νικέλιο είναι ένα κρίσιμο συστατικό στις μπαταρίες ιόντων λιθίου, ιδιαίτερα στις καθόδους των μπαταριών υψηλής ενεργειακής πυκνότητας που χρησιμοποιούνται στα ηλεκτρικά οχήματα. Δύο από τους πιο συχνά χρησιμοποιούμενους τύπους μπαταριών, αυτές των Nickel-Cobalt -Aluminium (NCA) και Nickel-Manganese-Cobalt (NMC) χρησιμοποιούν νικέλιο 80% και 33%, αντίστοιχα. Η χρήση νικελίου στις μπαταρίες αυτοκινήτων προσφέρει μεγαλύτερη χωρητικότητα αποθήκευσης ενέργειας, με χαμηλότερο κόστος, παρέχοντας επίσης μεγαλύτερη  αυτονομία. Καθώς η υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων επιταχύνεται, η ζήτηση για νικέλιο αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.

3. Η  έκρηξη υποδομών και κατασκευών:

Το νικέλιο δεν είναι μόνο απαραίτητο στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, αλλά παίζει επίσης ζωτικό ρόλο σε έργα υποδομής και κατασκευών. Οι ανθεκτικές στη διάβρωση ιδιότητές του το καθιστούν ιδανική επιλογή για ανοξείδωτο χάλυβα, ο οποίος βρίσκει εκτεταμένες εφαρμογές σε γέφυρες, κτίρια και λοιπές κατασκευαστικές υποδομές. Καθώς οι οικονομίες ανακάμπτουν από τον αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αυξάνουν τις δαπάνες για υποδομές με στόχο  να τονώσουν την ανάπτυξη. Αυτή η αυξημένη ζήτηση για ανοξείδωτο χάλυβα θα μπορούσε να τροφοδοτήσει την κατανάλωση νικελίου, ενισχύοντας περαιτέρω την τιμή του.

4. Οι Πρωτοβουλίες της Πράσινης Ενεργειακής Μετάβασης:

Περαιτέρω,  το νικέλιο αναμένεται να συνεχίσει να επωφελείται  από την παγκόσμια στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι ανεμογεννήτριες, οι ηλιακοί συλλέκτες και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας βασίζονται σε κράματα που περιέχουν νικέλιο. Καθώς οι χώρες προσπαθούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα και τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ζήτηση για αυτές τις πράσινες τεχνολογίες αναμένεται να εκτιναχθεί στα ύψη. Κατά συνέπεια, η ζήτηση για νικέλιο θα μπορούσε να παρουσιάσει αντίστοιχη άνοδο.

Τέλος, εκτός από θεμελιώδεις παράγοντες όπως η δυναμική της προσφοράς και της ζήτησης, το επενδυτικό κλίμα και η εισροές κερδοσκοπικών κεφαλαίων παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην αύξηση των τιμών των εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένου του νικελίου. 

Συμπερασματικά, οι διάφοροι περιορισμοί επί της προσφοράς, η αυξανόμενη ζήτηση από την επανάσταση των EVs και οι πρωτοβουλίες πράσινης ενέργειας, μαζί με υποστηρικτικούς μακροοικονομικούς παράγοντες, θα μπορούσαν να είναι ανοδικές για τις τιμές του νικελίου μακροπρόθεσμα. Ενώ οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις είναι αναπόφευκτες, η μακροπρόθεσμη τροχιά θα μπορούσε να είναι θετική. Η διετία 2027-2028 θα είναι κρίσιμη για τους επερχόμενους «ταύρους» στα εμπορεύματα.

Από τα παραπάνω προκύπτει και η διαφαινόμενη ελπίδα των ελληνικών κοιτασμάτων (σιδηρο)νικελίου που σίγουρα εμπίπτουν στις ανωτέρω  διακυμάνσεις του παγκοσμίου σκηνικού. Νομίζουμε ότι ο χρόνος μέχρι να επιστρέψουν οι «ταύροι» του νικελίου  και γενικότερα των εμπορευμάτων,  μπορεί να αποτελέσει μια καλή ευκαιρία για δυνατότητα προετοιμασίας ως προς τις απαιτούμενες αλλαγές στο παραγωγικό μοντέλο της ελληνικής Λάρκο. Το νικέλιο για ανοξείδωτο χάλυβα που η ζήτησή του αυξάνεται συνεχώς στην μετά COVID-19 εποχή, θα μπορούσε-υπό προϋποθέσεις- να διατηρήσει την πυρομεταλλουργική Λάρκο ανοικτή, ενώ παράλληλα όλες οι λοιπές οικονομικές εξελίξεις που προαναφέρθηκαν οδηγούν στην υδρομεταλλουργία, η οποία θα πρέπει να δρομολογηθεί για την περίοδο που οι αγορές  θα επανέλθουν στην κερδοφορία. Αυτό θα ήταν το βέλτιστο σενάριο που μάλλον η δυνατότητα υλοποίησης στο σύνολό του, δεν είναι πλέον εφικτή. Πάντως, η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου σε υδρομεταλλουργικό, ένα πιο εστιασμένο στην παραγωγή EV μετάλλων και σε ένα παράλληλα περιβαλλοντικά ασφαλέστερο περιβάλλον, αποτελεί μεσοπρόθεσμα μονόδρομο για την επιβίωση της «Λάρκο» και την συνέχιση της αξιοποίησης των φτωχών -πλην αρκετών- σιδηρονικελιούχων κοιτασμάτων της Χώρας αλλά και της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων. 

Η πυρομεταλλουργική επεξεργασία συνδέεται με αέριες εκπομπές ρύπων και υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η υδρομεταλλουργική διεργασία, από την άλλη πλευρά, έχει ως αποτέλεσμα μεγάλο όγκο υπολειμμάτων εκχύλισης (tailings). Εντούτοις, η  κυκλική υδρομεταλλουργία (Circular Ηydrometallurgy) αποτελεί το κλειδί της λύσης, καθώς προβλέπει εκτός  από την ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης χημικών αντιδραστηρίων, η κατανάλωση νερού και ενέργειας να συμπιέζονται στο απόλυτο ελάχιστο. Βαθιά επηρεασμένη από τις έννοιες της κυκλικής οικονομίας, της οικολογικής απόδοσης, της πράσινης χημείας και της πράσινης μηχανικής, η κυκλική υδρομεταλλουργία αγκαλιάζει τη φιλοσοφία του «κάνουμε περισσότερα με λιγότερα», παρέχοντας μια πυξίδα για το μέλλον στον τομέα της υδρομεταλλουργίας. 

* Ο Δρ. Π. Τζεφέρης είναι Γενικός Διευθυντής του Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας.