Ευάγγελος Κώτσος: Η λειτουργία της πετρελαιαγοράς στην Ελλάδα

Εξετάζοντας την λειτουργία της πετρελαιαγοράς στην Ελλάδα, διαπιστώνουμε ότι χαρακτηρίζεται από στρεβλώσεις και φαινόμενα αθέμιτου ανταγωνισμού, όπου εντέλει δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για να οργιάζουν η λαθρεμπορία, η φοροδιαφυγή και η νοθεία. Δεν πρόκειται βεβαίως για πρόσφατη διαπίστωση, καθώς οι δυσλειτουργίες στο χώρο της αγοράς καυσίμων έχουν εδώ και καιρό διαγνωσθεί. Δυστυχώς όμως διαχρονικά όλες οι κυβερνήσεις, οι προηγούμενες και η παρούσα, όποτε δια των αρμοδίων υπουργών εξήγγειλαν μέτρα για την πάταξη της λαθρεμπορίας της νοθείας και της φοροδιαφυγής, τελικά προέβαιναν στη λήψη νομοθετικών ρυθμίσεων, οι οποίες είχαν τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα, με αποτέλεσμα σήμερα στην Ελλάδα της κρίσης η φοροδιαφυγή και η λαθρεμπορία να αποτελεί τον μόνο κλάδο που δεν αντιμετωπίζει προβλήματα. Η ως άνω περιγραφόμενη κατάσταση δεν διαμορφώθηκε τυχαία, αλλά οφείλεται στο γεγονός ότι διαχρονικά ουδείς αρμόδιος υπουργός δεν ασχολήθηκε επί της ουσίας με το σύνολο της αλυσίδας της διακίνησης καυσίμων, καλώντας όλους τους φορείς που εμπλέκονται στην αγορά των πετρελαιοειδών και ζητώντας την γνώμη τους και τις εμπειρίες τους. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πρατηριούχων και Εμπόρων Καυσίμων (ΠΟΠΕΚ) τα τελευταία χρόνια επανειλημμένως ζήτησε να συνομιλήσει απευθείας με τους αρμόδιους υπουργούς προκειμένου να τους ενημερώσει σχετικά με τις δυσλειτουργίες που παρατηρούνται στην πετρελαιαγορά καθώς επίσης και για τις προτεινόμενες λύσεις, αλλά τελικά ουδείς υπουργός δέχτηκε να συναντήσει κάποιον εκπρόσωπο της ΠΟΠΕΚ, παρ’ όλο που ως ομοσπονδία πρατηριούχων έχει βαρύνουσα θέση η γνώμη της, αφού οι πρατηριούχοι πέρα από τις δικές μας απόψεις μπορούμε να μεταφέρουμε και τα προβλήματα των καταναλωτών, με τους οποίους συναλλασσόμαστε καθημερινά. Εντούτοις, μέχρι σήμερα οι εκπρόσωποι της ΠΟΠΕΚ έχουν συνομιλήσει μόνο με γενικούς γραμματείς ή στην καλύτερη των περιπτώσεων με υφυπουργούς, ωσάν το ζήτημα της λειτουργίας της πετρελαιαγοράς να μην είναι τόσο σημαντικό θέμα με το οποίο αξίζει να ασχοληθεί αυτοπροσώπως κάποιος υπουργός! Ο τρόπος δε με τον οποίο οι αρμόδιοι φορείς αντιμετωπίζουν την λειτουργία της πετρελαιαγοράς στην Ελλάδα, τη στιγμή που ενώ προτείνονται λύσεις, αυτές δεν υιοθετούνται, αλλά αντιθέτως εξακολουθεί να οργιάζουν η φοροδιαφυγή η λαθρεμπορία και η νοθεία, εγείρει ερωτήματα κατά πόσο οι αρμόδιοι φορείς αντιμετωπίζουν το θέμα απλώς με προχειρότητα ή μήπως συγκεκριμένα συμφέροντα έχουν τόσο μεγάλη ισχύ που τελικά κατορθώνουν και επηρεάζουν τις αποφάσεις των αρμοδίων.
Λειτουργώντας καθ’ αυτόν τον τρόπο η πετρελαιαγορά στην Ελλάδα, με στρεβλώσεις και συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, το αποτέλεσμα είναι ότι τα τελευταία 4 περίπου έτη έχουν βάλει λουκέτο το 18% των πρατηρίων καυσίμων. Σημειωτέον στην συντριπτική τους πλειοψηφία πρόκειται για πρατηριούχους που λειτουργούσαν εντίμως τις επιχειρήσεις τους, οι οποίοι όμως λειτουργώντας μέσα σε καθεστώς αθέμιτου ανταγωνισμού ήταν αδύνατο να διατηρήσουν ανοιχτά τα πρατήριά τους έχοντας να ανταγωνισθούν πρατηριούχους, οι οποίοι ασχολούνται με φοροδιαφυγή λαθρεμπορία και νοθεία και οι οποίοι, όσο δεν πατάσσονται τα φαινόμενα φοροδιαφυγής λαθρεμπορίας και νοθείας βρίσκονται σε πλεονεκτική και ισχυρή θέση. Και τελικά όσο αφενός τα φαινόμενα αυτά δεν πατάσσονται κι αφετέρου δεν λαμβάνεται μέριμνα και δεν δίδονται κίνητρα για τη λειτουργία των πρατηρίων σε συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού, το αποτέλεσμα θα είναι ότι θα κλείσουν πολλά ακόμα πρατήρια και εντέλει θα παραμείνουν ανοιχτά μόνο όσα τελούν λαθρεμπόριο και νοθεία και φοροδιαφεύγουν. Και δυστυχώς η Πολιτεία αντί να λάβει μέτρα για την προστασία των πρατηριούχων που λειτουργούν σε καθεστώς απόλυτης νομιμότητας, έχει καλλιεργήσει κλίμα που σε μεγάλο βαθμό εξυπηρετεί όσους παρανομούν, καθώς έχοντας θέσει ως μόνο όρο για τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά καυσίμων το ύψος των τιμών, αγνοώντας άλλες παραμέτρους όπως η ποιότητα των υπηρεσιών και των προϊόντων, κατευθύνει τους καταναλωτές στα φθηνά πρατήρια, τα οποία όμως πολλές φορές κατορθώνουν και είναι φθηνά, ακριβώς διότι παρανομούν.
Η πιο πρόσφατη χαρακτηριστική ενέργεια των αρμόδιων φορέων που αντί να καταπολεμήσει τις δυσλειτουργίες στην πετρελαιαγορά, το μόνο που κατορθώνει είναι να εξοντώσει τους νομοταγείς πρατηριούχους, είναι τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν για καθυστερημένες καταχωρήσεις στο σύστημα «Ήφαιστος», όπου απλώς και μόνο επειδή, από αμέλεια και σύγχυση που είχε δημιουργηθεί γύρω από το ζήτημα αυτό, κάποιοι πρατηριούχοι καθυστέρησαν λίγες ημέρες την σχετική καταχώρηση, τους επιβλήθηκαν υπέρογκα πρόστιμα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ, παρ’ όλου που ούτε φοροδιέφυγαν ούτε απέκρυψαν τίποτα από τις κρατικές αρχές. Αν δε από πλευράς πολιτείας συνεχιστεί η ίδια αντιμετώπιση, τότε το μόνο σίγουρο είναι ότι σύντομα θα υποχρεωθούν σε κλείσιμο ακόμα 3.500 επιχειρήσεις διανομής πετρελαίου θέρμανσης, παρ’ όλο που θα πρόκειται για πρατηριούχους που στη συντριπτική πλειοψηφία τους λειτουργούν εντίμως και νομίμως τις επιχειρήσεις τους χωρίς να φοροδιαφεύγουν και να τελούν λαθρεμπορία. Πρόστιμα ύψους 1.000.000 ευρώ και 600.000 ευρώ, σαν κι αυτά που επιβλήθηκαν σε πρατηριούχους της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, λόγω καθυστερημένης καταχώρησης στο σύστημα «Ήφαιστος», δεν έχουμε δει να επιβάλλονται ούτε σε λαθρεμπόρους και σ’ αυτούς που κλέβουν τις αντλίες, αλλά δυστυχώς επιβάλλονται σε πρατηριούχους που λειτουργώντας εντίμως χωρίς να φοροδιαφεύγουν και να τελούν λαθρεμπόριο και νοθεία αγωνίζονται μέσα σε συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού και σε μια αγορά που βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, να διατηρήσουν ανοιχτές τις επιχειρήσεις τους. Κι όλα αυτά απλώς και μόνο προκειμένου κάποιο να προφυλάξουν τις καρέκλες τους στο Υπουργείο Οικονομικών και οι οποίοι για το σκοπό αυτό δεν δίστασαν ακόμα και τον κ. Καπελέρη να θυσιάσουν.
Προτάσεις προκειμένου να τεθεί σε σωστή και υγιή βάση η λειτουργία της πετρελαιαγοράς υπάρχουν, είναι συγκεκριμένες και σαν αποτέλεσμα θα έχουν πρώτα απ’ όλα την ανακούφιση των ελλήνων καταναλωτών, για τους οποίους τα καύσιμα πλέον έχουν καταντήσει προϊόν πολυτελείας. Εξάλλου τα συμφέροντα πρατηριούχων και καταναλωτών είναι παράλληλα, αφού η υιοθέτηση μέτρων που θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της κατανάλωσης καυσίμων, ευνόητο είναι ότι θα ωφελήσει τους πρατηριούχους, που εδώ και καιρό βιώνουμε δραματική μείωση στην κατανάλωση καυσίμων. Όπως κατ’ επανάληψη έχω αναφέρει και στους αρμόδιους φορείς, θεωρώ ότι τρεις κινήσεις από μεριάς πολιτείας αρκούν για να αποκαταστήσουν την ευρυθμία στην αγορά καυσίμων:
Α) Τοποθέτηση πιστοποιημένων ηλεκτρονικών συστημάτων εισροών-εκροών σ’ όλη την αλυσίδα διακίνησης καυσίμων, δηλαδή στα διυλιστήρια, τις εταιρείες χονδρικής και στα πρατήρια, με παράλληλη χαρτογράφηση όλων των δεξαμενών στην Ελλάδα. Μ’ αυτόν τον τρόπο θα ελέγχεται πλήρως και αποτελεσματικά σε κάθε στάδιο η διακίνηση των καυσίμων, γεγονός το οποίο θα επιφέρει την πάταξη όχι μόνο της λαθρεμπορίας αλλά και της νοθείας και κλοπής καυσίμων, απ’ όπου κι αν αυτή προέρχεται, γεγονός που περαιτέρω θα έχει όφελος  για τα κρατικά ταμεία περίπου 1,3 έως 2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Β) Δραστική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης τουλάχιστον κατά 40 λεπτά ανά λίτρο, καθώς επίσης και του ΦΠΑ. Το μέτρο αυτό θα συμβάλει στη μείωση της τιμής των καυσίμων και θα αποτελέσει κίνητρο για την αύξηση της κατανάλωσης. Τα έσοδα που θεωρητικά θα απολέσει το δημόσιο εξαιτίας της μείωσης αυτής, θα ισοσκελιστούν αλλά και θα υπερσκελιστούν αφενός από την πάταξη της φοροδιαφυγής λαθρεμπορίας και νοθείας που θα έχει ως αποτέλεσμα η τοποθέτηση πιστοποιημένων ηλεκτρονικών συστημάτων εισροών-εκροών κι αφετέρου από την αύξηση της κατανάλωσης. Το κίνητρο δηλαδή για αύξηση της κατανάλωσης καυσίμων θα λειτουργήσει ευεργετικά στην ανάπτυξη της αγοράς καυσίμων και θα επιφέρει αυξημένα έσοδα στα κρατικά ταμεία.
Γ) Αλλαγή του καθεστώτος των συμβάσεων αποκλειστικής συνεργασίας Εταιρειών και πρατηριούχων, που δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, όπως έχει εντοπιστεί με πόρισμα της Επιτροπής Ανταγωνισμού ήδη από το 2006. Με το ισχύον αυθαίρετο καθεστώς, όπου η έκπτωση που χορηγείται στους πρατηριούχους από τις εταιρείες στην αρχική τιμή πώλησης των καυσίμων ποικίλει και μάλιστα οι τιμές των εκπτώσεων αποκλίνουν σημαντικά μεταξύ τους, το αποτέλεσμα είναι να παρατηρούνται συγκεκριμένα πρατήρια ή και ολόκληρες περιοχές με χαμηλές τιμές σε αντίθεση με άλλα πρατήρια που είναι ακριβά, χωρίς όμως να μπορούν να κάνουν κάτι για να ανταγωνίσιμα μειώνοντας τις τιμές, αφού η μικρή έκπτωση που τους χορηγείται δεν τους το επιτρέπει. Για τη δημιουργία της κατάστασης αυτής ευθύνονται αποκλειστικά οι εταιρείες εμπορίας καυσίμων, οι οποίες μετά την απελευθέρωση χειρίστηκαν το θέμα των εκπτώσεων κατά το δοκούν αποκλειστικά προς όφελός τους. Όμως με τον τρόπο αυτό αν και για αρκετό χρονικό διάστημα οι εταιρείας επωφελήθηκαν, σήμερα η κατάστασή αυτή πλήττει κι αυτές, καθώς έχοντας χορηγήσει υποχρεωτικά προς τους πρατηριούχους εμπορευματικές πιστώσεις με μονομερείς όρους, πλέον έχει δημιουργηθεί μια στρατιά πρατηρίων με επισφάλειες έναντι των εταιρειών.
Εν κατακλείδι θεωρώ ότι έφτασε το πλήρωμα του χρόνου, ώστε  όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς της πετρελαιαγοράς να καθίσουμε στο ίδιο τραπέζι και με απαραίτητη προϋπόθεση βεβαίως την ύπαρξη καλών προθέσεων εκ μέρους όλων, να βρούμε τις λύσεις που θα αποκαταστήσουν την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς καυσίμων, ούτως ώστε να επωφεληθούν τόσο οι καταναλωτές όσο και όλοι οι εμπλεκόμενοι της αγοράς. Για την εξεύρεση και κυρίως την εφαρμογή των λύσεων όμως πάνω απ’ όλα απαιτείται πολιτική βούληση, που δυστυχώς όμως, όπως διαπιστώνω, ελλείπει στην παρούσα φάση από την ηγεσία των συναρμόδιων Υπουργείων Οικονομικών και Ανάπτυξης.

* Ο κ. Κώτσος είναι Αναπληρωτής Γραμματέας της
Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πρατηριούχων
και Εμπόρων Καυσίμων (ΠΟΠΕΚ)
Και Πρόεδρος της Ένωσης Βενζινοπωλών Ν. Χανίων