Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Τι αλλάζει στον τομέα του LNG και το ρυθμιστικό πλαίσιο - 7 προτάσεις του CEER

Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) αποτελεί μια κρίσιμη παράμετρο για την ενεργειακή ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιτρέποντας τη διαφοροποίηση των πηγών του ενεργειακού μίγματος και την πιο αποτελεσματική διαχείριση τυχόν διαταραχών. Ο ρόλος του είναι καταλυτικός, καθώς το φάσμα παραγόντων κινδύνου που μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού είναι θεωρητικά ευρύ, αντανακλώντας γεωπολιτικές εξελίξεις, τεχνικές αστοχίες, ακραίες καιρικές συνθήκες ή και εμπορικά ζητήματα. Ο σημαντικός περιορισμός της παραγωγής φυσικού αερίου εντός της ΕΕ, λόγω των εξελίξεων στην Ολλανδία και την Αγγλία, αλλά και η επικείμενη λήξη μακροχρόνιων συμβάσεων αερίου στα προσεχή έτη, υπογραμμίζουν περαιτέρω τον ουσιαστικό ρόλο του LNG στην ασφάλεια εφοδιασμού. 

Παράλληλα, το υγροποιημένο φυσικό αέριο ενισχύει τον ανταγωνισμό και την συμπίεση των τιμών για τους τελικούς καταναλωτές, επηρεάζοντας συχνά την τιμολόγηση του αερίου αγωγών καθώς και εναλλακτικών καυσίμων, όπως του LPG για βιομηχανική χρήση. Επιπλέον, το LNG συντείνει στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης σε περιοχές όπου οι υποδομές αγωγών είναι ελλιπείς, ανέφικτες ή μη βιώσιμες για οικονομοτεχνικούς λόγους. Γενικότερα, το LNG μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλότερων ρύπων, ένας ρόλος που ισχυροποιείται συνεχώς στις χώρες της Ασίας. 

Είναι ενδεικτικό ότι το 2018, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Shell, το LNG που συναλλάχθηκε παγκοσμίως ανήλθε στους 319 εκατ. τόνους, ποσότητα που επαρκεί για την ηλεκτροδότηση 643 εκατ. νοικοκυριών. Η ποσότητα που συμβολαιοποιήθηκε εκτινάχθηκε στους 600 εκατ. τόνους, ενώ τα spot φορτία υπερέβησαν τα 1400. Ειδικότερα, αξίζει να σημειωθεί ότι 6.7 εκατ. τόνοι χρησιμοποιήθηκαν για χερσαίες μεταφορές στην Κίνα, όπου ο αριθμός των οχημάτων βαρέος τύπου με καύσιμο LNG έχει ήδη υπερβεί τις 300 χιλιάδες. Επισημαίνεται, για συγκριτικούς σκοπούς, ότι στην ΕΕ ο αντίστοιχος στόχος που έχει τεθεί για το 2030 αφορά 280 χιλιάδες οχήματα. 

Προκλήσεις και Αλλαγές

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι καθαρές εισαγωγές LNG στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2017 αυξήθηκαν κατά 20%, συνιστώντας το 12% των εισαγωγών αερίου. Ωστόσο, παρά τη δυναμική αυτή, στον παγκόσμιο χάρτη οι εισαγωγές LNG στην ΕΕ εμφανίζουν μερίδιο μόλις 16%, καταγράφοντας μια σημαντική υποχώρηση συγκριτικά με το μερίδιο 29% που σημείωσαν το 2010. Είναι σαφές ότι η θέση της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά LNG εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις διαφορές τιμών που ανακύπτουν για τις εισαγωγές από άλλες γεωγραφικές ζώνες, με κυρίαρχη την Ασία, καθώς και τα κόστη μεταφοράς. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τερματικοί σταθμοί LNG στην ΕΕ, που υπερβαίνουν ήδη τους 29, εμφανίζουν έναν περιορισμένο βαθμό αξιοποίησης, που ανήλθε στο 27% το 2017, παρουσιάζοντας αισθητά χαμηλότερα επίπεδα σε αρκετές χώρες. Μια άλλη παράμετρος προβληματισμού είναι ο ετερογενής βαθμός ανάπτυξης των αγορών φυσικού αερίου και η εμφανής υστέρηση που εμφανίζεται σε σημεία της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, παρά την αναδυόμενη δυναμική τους σε έργα υποδομών αερίου. Είναι σημαντικό ότι το 75% του φυσικού αερίου στην ΕΕ καταναλώνεται εντός αγορών που εμφανίζουν ανταγωνισμό και ρευστότητα. Στις συνθήκες αυτές, το αέριο μπορεί να ακολουθήσει σήματα τιμών και να διοχετευτεί μεταξύ χωρών, μέσω αγωγών διπλής κατεύθυνσης. Ωστόσο, για το υπόλοιπο 25% του αερίου, τα σήματα τιμών είναι εξαιρετικά περιορισμένα. Επισημαίνεται επίσης, ότι σε 80 bcm αερίου ή στο 40% των υποδομών επαναεριοποίησης της ΕΕ δεν είναι εφικτή η πρόσβαση από γειτονικές χώρες.

Προκειμένου η Ευρώπη να μην είναι απομονωμένη από διεθνείς εξελίξεις που ενισχύουν τον ανταγωνισμό, και να μην αποτελέσει απλά μια αγορά εξισορρόπησης ανάλογα με συγκυριακές συνθήκες, συντελούνται ήδη σημαντικές αναπροσαρμογές στον τομέα του LNG. Οι αλλαγές εκτείνονται σε όλα τα επίπεδα: την Ευρωπαϊκή στρατηγική για το LNG, το ρυθμιστικό πλαίσιο για την άρση εμποδίων, την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών στους τερματικούς σταθμούς, την ευελιξία των συμβάσεων προμήθειας, τη δραστηριοποίηση νέων παικτών, αλλά και την εφαρμογή νέων επιχειρηματικών μοντέλων, τα οποία αναπτύσσονται σε όλο το φάσμα της αλυσίδας του LNG, με κατεξοχήν αφετηρία τις ΗΠΑ. 

Ειδικότερα, η ευελιξία ως προς τον προορισμό παράδοσης, οι μικρότερες διάρκειες συμβολαίων, και η αποτίμηση με βάση δείκτες αγορών, αναδεικνύονται πρόσφατα ως τάσεις αλλά και προαπαιτούμενα, ώστε να ενισχυθεί ο ρόλος του LNG και τα οφέλη που απορρέουν για τους Ευρωπαίους καταναλωτές.  Άλλωστε, αν οι τερματικοί σταθμοί LNG στην ΕΕ υπο-αξιοποιούνται, το έλλειμμα εσόδων που ανακύπτει αντισταθμίζεται σε αρκετές χώρες με άμεσες ή έμμεσες πολιτικές στήριξης, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητά τους, λόγω του κρίσιμου ρόλου των υποδομών στην ασφάλεια εφοδιασμού. Οι πολιτικές αυτές αντανακλώνται εν τέλει σε χρεώσεις που καταλήγουν στους καταναλωτές του αερίου, επηρεάζοντας τόσο υφιστάμενους όσο και μελλοντικούς χρήστες. 

Προκειμένου να μετριάζονται τέτοιες συνέπειες,  αναπτύσσονται συνεχώς νέες υπηρεσίες και πιο ευέλικτα προϊόντα LNG στην Ευρώπη, ενώ το φάσμα χρήσεων του LNG διευρύνεται σταδιακά, με κρίσιμη διάσταση τις μεταφορές, και ιδίως τη ναυτιλία. Σημειώνεται ότι τα πλοία με καύσιμο LNG είναι ήδη 143 διεθνώς, ενώ 135 βρίσκονται στο στάδιο της κατασκευής. 

Στις δυναμικές αυτές συνθήκες, το ρυθμιστικό πλαίσιο για το LNG αναπροσαρμόζεται αντίστοιχα, ώστε να αποτελέσει τη βάση για ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον και να δώσει ώθηση στις καινοτομίες που απαιτεί η ενεργειακή μετάβαση.  

Οι μελέτες του CEER για το LNG 

Αναγνωρίζοντας τον πολύπτυχο ρόλο του LNG, τη νέα δυναμική του αλλά και τις προκλήσεις που αναδύονται, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της Ευρώπης (CEER), εκπόνησε το 2017 μια ενδελεχή ανάλυση, ώστε να αναδείξει τρόπους για την άρση πιθανών εμποδίων στις αγορές LNG. Η μελέτη του CEER, με τίτλο «Removing LNG barriers on gas markets», εστίασε στις υπηρεσίες που παρέχουν οι τερματικοί σταθμοί LNG στην Ευρώπη και τη δομή των χρεώσεων που εφαρμόζουν. Η μελέτη αποτέλεσε μια πολύτιμη βάση για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για το LNG και την αποθήκευση αερίου. 

Το 2018, το CEER υιοθέτησε μια πιο δυναμική προσέγγιση, εξετάζοντας πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανάπτυξη του τομέα του LNG σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η σχετική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 24 Ιουλίου 2019, με τίτλο «Ηow to foster LNG markets in Europe»,  παρουσιάζει χρήσιμους δείκτες για τη δυναμική του κλάδου, τόσο σε παγκόσμιο όσο και ευρωπαϊκό επίπεδο, συνοψίζει το ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει τους τερματικούς σταθμούς LNG, και αναπτύσσει λεπτομερώς τις καινοτόμες προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί σε 5 χώρες.  Η ανάλυση του CEER καταλήγει σε 7 βασικές προτάσεις, που μπορούν να δώσουν ώθηση στον τομέα του LNG, ώστε να επιτελέσει ένα κρίσιμο ρόλο τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στην πορεία προς την απανθρακοποίηση.  

Εξέλιξη του Τομέα και Τάσεις 

Ο τομέας του LNG έχει ήδη συμπληρώσει 55 χρόνια από την έναρξη του το 1965. Στην τρέχουσα ενότητα παρατίθενται κάποια στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί από το CEER καθώς και το Ινστιτούτο Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης (Oxford Institute of Energy Studies), για την κατανόηση της εξέλιξης του κλάδου. Η ποσότητα LNG που έχει διακινηθεί συνολικά στο παραπάνω διάστημα, που υπερβαίνει πλέον τον μισό αιώνα, ανέρχεται παγκοσμίως σε 4.800 Mt (εκατ. τόνους). Πρακτικά, η προαναφερθείσα ποσότητα αντιστοιχεί σε 71.000 φορτία πλοίων δυναμικότητας 155.000 m3. 

Αξίζει να τονιστεί ότι  η χωρητικότητα των πλοίων LNG έχει σχεδόν δεκαπλασιαστεί, από 27.400 m3 αρχικά σε 266.000 m3. Εντυπωσιακή είναι και  η εξέλιξη της δυναμικότητας των υποδομών υγροποίησης αερίου (liquefaction), η οποία έχει σχεδόν εικοσαπλασιαστεί, αγγίζοντας πλέον τους 7.8 εκατ. τόνους ετησίως (η περίπτωση του Κατάρ), σε αντιδιαστολή με 0.35 εκατ. τόνους, που χαρακτήριζαν την πρώτη υποδομή υγροποίησης στην Αλγερία. 

Κατά την τρέχουσα δεκαετία, ο όγκος συναλλαγών του LNG έχει αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 6%, σχεδόν διπλάσιο από τον ρυθμό του αερίου αγωγών. Ειδικότερα, μετά από μια περίοδο σταθερότητας, η παγκόσμια ζήτηση LNG εκτινάχθηκε το 2017, αντανακλώντας ιδίως την ενίσχυση της ζήτησης στην Ασία. Το 2017, η παγκόσμια ποσότητα LNG ανήλθε στα 290 Mt, σημειώνοντας αύξηση 10% συγκριτικά με το 2016. Το 2018, η τάση αυτή εδραιώθηκε. Η παγκόσμια παραγωγή LNG ανήλθε στα 314.7 Mt, αποτυπώνοντας νέα δυναμικότητα στην Αυστραλία (+12 Mt), τις ΗΠΑ ( (+7.9 Mt) and τη Ρωσία (+7.2 Mt).

Στην Ευρώπη, οι εισαγωγές LNG έχουν αυξηθεί την τελευταία πενταετία, αγγίζοντας το 2018 τα 48.6 Mt και συνιστώντας  το 16% των εισαγωγών παγκοσμίως. Είναι ενδεικτικό ότι το 2010 το μερίδιο των εισαγωγών του LNG στην Ευρώπη ήταν αισθητά υψηλότερο, αποτελώντας το 29% των εισαγωγών LNG διεθνώς. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως η εκτίναξη της ζήτησης LNG στην Ασία, η πτώση στην ζήτηση φυσικού αερίου στην Ευρώπη λόγω της οικονομικής ύφεσης, αλλά και ο ανταγωνισμός από το αέριο αγωγών. 

Κάποια Ορόσημα στην Παραγωγή και Ζήτηση LNG

Σε γεωγραφικό επίπεδο, οι επενδύσεις στην παραγωγή LNG που βρίσκονται σε εξέλιξη ή ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, εστιάζουν, μεταξύ άλλων, στις εξής περιοχές: Κατάρ, ΗΠΑ, Ρωσία, Αυστραλία, Μοζαμβίκη, και Νιγηρία. Σημαντικές είναι οι ανακατατάξεις ισορροπιών και σχετικής ισχύος, που έχουν συντελεστεί, αντανακλώντας τόσο γεωπολιτικές όσο και τεχνολογικές εξελίξεις.  Μεταξύ των γεγονότων που αποτελούν ορόσημο στην εξέλιξη του LNG είναι η έκρηξη στον πυρηνικό σταθμό της Fukushima το 2011, που κατέστησε την Ιαπωνία πρώτη χώρα διεθνώς στην εισαγωγή LNG, και η επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου (shale gas), που μετέβαλε τις ΗΠΑ από εισαγωγική σε ισχυρή εξαγωγική χώρα, με την προοπτική της 1ης θέσης παγκοσμίως, και παράλληλα, επηρέασε καταλυτικά και το δυναμικό της Αυστραλίας.  Είναι ενδεικτικό ότι τον Ιούλιο του 2019, η κυβέρνηση της Αυστραλίας αναθεώρησε τις προβλέψεις της για έσοδα από τις εξαγωγές LNG για τη διετία 2019-20, εκτιμώντας ότι θα είναι υψηλότερα κατά 1.1 δις $ συγκριτικά με την πρόβλεψη που είχε δημοσιευτεί τον Μάρτιο του 2019.

Γενικότερα, τα έργα που αφορούν LNG και προσεγγίζουν το στάδιο της τελικής επενδυτικής απόφασης (FID) διεθνώς, υπερβαίνουν σε δυναμικότητα τoυς 300 εκατ. τόνους (Μt) ετησίως. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ΗΠΑ  αναπτύσσουν ήδη έργα δυναμικότητας 170 Μt, με έμφαση στην καινοτομία τόσο σε τεχνικά όσο και σε επιχειρηματικά μοντέλα.  

Στο παρόν στάδιο, η δυναμικότητα των υποδομών υγροποίησης στις ΗΠΑ ανήλθε το 2018 στα 32 Mt, με την προσθήκη του νέου τερματικού σταθμού Corpus Christi στο Texas and την επέκταση του Sabine Pass στη Louisiana. Για τη Ρωσία, η νέα υποδομή στο Yamal, που τέθηκε σε λειτουργία στο τέλος του 2018 και συνοδεύτηκε από μια ισχυρή πολιτική απαλλαγών από τέλη εξαγωγών, αύξησε την παραγωγή της χώρας κατά 7.3 Mt ετησίως, με το 60% σχεδόν της ποσότητας να διοχευτεύεται στην Ευρώπη. 

Μια ακόμη σημαντική εξέλιξη είναι ότι τον Οκτώβριο του 2018, ανακοινώθηκε η τελική επενδυτική απόφαση για μια ολοκληρωμένη επένδυση 31.2 δις $ στην περιοχή Montney του Καναδά. Αποτελεί ουσιαστικά την πρώτη επένδυση τύπου greenfield σε απομονωμένη περιοχή μετά το Yamal, και ακολουθεί 6 χρόνια μετά το αντίστοιχο FΙD. Η επένδυση στον Καναδά περιλαμβάνει ανάπτυξη αποθεμάτων, αγωγό αερίου και υποδομή υγροποίησης και αναμένεται να αυξήσει την προσφορά LNG παγκοσμίως σε βαθμό ίσο με το 2017 και 2018 συνολικά. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι την τελευταία δεκαετία, οι χώρες που εισάγουν LNG έχουν υπερδιπλασιαστεί, υπερβαίνοντας πλέον τις 42 σε διεθνές επίπεδο, συγκριτικά με 18 το 2007. Από τις εισαγωγικές χώρες, 13 ανήκουν στην ΕΕ, με την Μάλτα να έχει προστεθεί σε αυτές το 2017. Δομικές αλλαγές συντελούνται και στα μερίδια των χωρών που παράγουν και καταναλώνουν LNG. Είναι ενδεικτικό ότι οι ΗΠΑ αναμένεται να υπερβούν στα προσεχή έτη το Κατάρ και την Αυστραλία, που κατείχαν μερίδια παραγωγής 27% και 19% το 2017.  Αντίστοιχα, στην κατανάλωση, η Κίνα εκτιμάται ότι θα υπερβεί σύντομα την Ιαπωνία, παρά το γεγονός ότι τα σχετικά τους μερίδια το 2017 ήταν 14% και 29% αντίστοιχα.

Ευελιξία στις Συναλλαγές LNG

Ιστορικά, η προμήθεια του LNG αποτέλεσε μια δραστηριότητα κατεξοχήν μονοδιάστατης κατεύθυνσης (unidirectional), που διέπονταν από μακροχρόνιες συμβάσεις με σαφώς καθορισμένους όρους και περιορισμούς, ως προς τις ποσότητες, τους τόπους και χρόνους παράδοσης, και το στόλο μεταφοράς. Πρόσφατα ωστόσο, αναπτύχθηκαν εναλλακτικά μοντέλα,  όπου εταιρείες χαρτοφυλακίου, aggregators και traders αναλαμβάνουν ενδιάμεσους ρόλους, αναπτύσσοντας ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο και συμβάσεις με λιγότερους περιορισμούς. Δεν είναι σπάνια πλέον η αναπροσαρμογή μακροπρόθεσμων συμφωνιών σε πιο ευέλικτους όρους, με σημαντικές μειώσεις στην τιμολόγηση για μελλοντικές εκφορτώσεις καθώς και κατάργηση ρητρών.     

Η προμήθεια LNG συνδυάζει πλέον, πέρα από τις κυρίαρχες μακροχρόνιες συμβάσεις, βραχυχρόνιες συμφωνίες αλλά και spot συναλλαγές.  Η τάση αυτή έγινε εμφανής το 2006, το 2011, και κυρίως το 2017, όπου το μερίδιο των βραχυχρόνιων συμβολαίων ενισχύθηκε αισθητά. Σύμφωνα με στοιχεία του GIIGNL, το 2017 τα συμβόλαια με ορίζοντα μικρότερο της τετραετίας συνιστούσαν το 27% της παγκόσμιας προμήθειας LNG, με το 20% να αφορά spot συναλλαγές με διάστημα παράδοσης μικρότερο του τριμήνου.  Καθώς η βιωσιμότητα νέων επενδύσεων στην παραγωγή LNG εξαρτάται από τη συμβολαιοποίηση των ποσοτήτων, η ευελιξία των νέων συμβάσεων ως προς τους προορισμούς παράδοσης του LNG και την ποσότητα αναδεικνύεται σε μια σημαντική παράμετρο. 

Αν και μακροπρόθεσμα, η αύξηση της ζήτησης για LNG καθορίζεται από τις ανάγκες των Ασιατικών χωρών, εντός του 2019 η Ευρώπη αναμένεται να αποτελέσει αγορά εξισορρόπησης σε διεθνές επίπεδο, με ελαστικότητα στις τιμές που διαμορφώνονται. Το ρόλο της εξισορρόπησης ασκούν αγορές που εμφανίζουν ρευστότητα και ευελιξία, όπως η Αγγλία και η Ολλανδία. Αν και οι διμερείς εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές αποτελούν τον κανόνα, οι τιμές αναφοράς που προσδιορίζονται από παρόχους υπηρεσιών (όπως Platts, ICIS, World Gas Intelligence) συμβάλλουν στη διαφάνεια τιμών και εφαρμόζονται σε spot συναλλαγές.  Παράλληλα με spot φορτία, αναπτύσσονται και κόμβοι φυσικής παράδοσης όπως το Βέλγιο και η Ισπανία. Στη Γαλλία, διατίθενται μικρές ποσότητες LNG για βυτία και πλοία (truck loading, bunkering), ενώ στην Ισπανία, θα ξεκινήσει η διάθεση spot προϊόντων LNG στο χρηματιστήριο. Ο συνδυασμός ένας εμπορικού κόμβου για το LNG, σε συνδυασμό με αποθήκευση και υπηρεσίες μεταφόρτωσης, εκτιμάται ότι θα προσελκύσει διεθνείς παίκτες, αναδεικνύοντας αξιόπιστα σήματα τιμών. 

Τεχνολογικές Τάσεις στο LNG

Μεταξύ των τεχνολογικών τάσεων που δημιουργούν μια νέα δυναμική για το LNG διακρίνονται οι εξής: 

α) πλωτές υποδομές υγροποίησης (liquefaction) ή αεριοποίησης (FSRU), που μειώνουν το επενδυτικό κόστος και το χρόνο υλοποίησης. Οι υποδομές αυτές δημιουργούν συνδετικούς κρίκους μεταξύ της διεθνούς αγοράς LNG και καταναλωτών σε περιφερειακό συνήθως επίπεδο, όπου δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμη αγορές αερίου με σημαντική ρευστότητα. Οι υποδομές FSRU έχουν πλέον αναπτύξει μια ισχυρή δυναμική, συμπληρώνοντας ήδη 12 χρόνια παρουσίας. 

β) το LNG μικρής κλίμακας, συχνά με modular συναρμολόγηση, που βρίσκει συνήθως εφαρμογή στον εφοδιασμό νησιών. 

γ) το LNG ως καύσιμο στη ναυτιλία.  Μια κρίσιμη εξέλιξη είναι ότι ο Διεθνής Οργανισμός Ναυτιλίας (IMO) αποφάσισε το 2016 να περιορίσει το περιεχόμενο θείου σε όλα τα καύσιμα της ναυτιλίας, αναπροσαρμόζοντας το όριο εκπομπών στο 0.5%, έναντι του υφιστάμενου 3.5%, με έναρξη εφαρμογής το 2020, και με εξαίρεση κάποιες περιοχές που έχουν ήδη υπαχθεί στο όριο του 0.1%. Η συμμόρφωση μπορεί να επιτευχθεί με 3 τρόπους: (i) χρήση καθαρότερου καυσίμου με μικρές μετατροπές στη μηχανή του πλοίου, (ii) εγκατάσταση scrubbers που δεσμεύουν το θείο, καθώς ο περιορισμός αφορά τις εκπομπές και όχι τη σύνθεση του καυσίμου,  και (iii) την μετατροπή καυσίμου σε LNG, που ενέχει το υψηλότερο κεφαλαιουχικό κόστος, είναι πιο εύκολα εφαρμόσιμη για νέα παρά υφιστάμενα πλοία, αλλά είναι η πιο ολοκληρωμένη λύση περιβαλλοντικά ως προς τη μείωση εκπομπών. 

Νέες Υπηρεσίες στους Τερματικούς Σταθμούς LNG 

Οι υποδομές αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG έχουν σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία και ανήλθαν το 2017 σε 850 Mt παγκοσμίως. Η Ευρώπη διαθέτει το 20 % αυτής της δυναμικότητας, ενώ 3 χώρες (Ισπανία, Αγγλία και Γαλλία) συγκαταλέγονται στις 8 ισχυρότερες από πλευράς υποδομών. Η συνολική δυναμικότητα των 29 τερματικών σταθμών στην ΕΕ ανέρχεται στα 213 bcm ετησίως, ενώ η δυναμικότητα αποθήκευσης LNG αγγίζει τα 10 εκατ. m3.  

Επιπρόσθετα, 88 Μt βρίσκονται ήδη σε στάδιο κατασκευής, περιλαμβάνοντας επεκτάσεις υφιστάμενων σταθμών, 12 νέους χερσαίους σταθμούς και 7 πλωτούς (FSRU), επιτρέποντας σε 5 ακόμη χώρες να εισάγουν LNG.  Ωστόσο, ο βαθμός αξιοποίησης των τερματικών σταθμών στην Ευρώπη δεν υπερέβη το 27% το έτος 2017, και ήταν αισθητά πιο περιορισμένος σε αρκετές χώρες, όπως στην Αγγλία, όπου συρρικνώθηκε στο 14%.  

Η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών είναι ιδιαίτερα σημαντική για την καλύτερη αξιοποίηση των υποδομών. Πέρα από την κατεξοχήν τους δραστηριότητα (εκφόρτωση, αποθήκευση, επαναεριοποίηση), το CEER ανέδειξε τις παρακάτω κατηγορίες νέων υπηρεσιών, που προσελκύουν το ενδιαφέρον της αγοράς και δημιουργούν πρόσθετη αξία στον τομέα του αερίου.

α) Reloading: Η μεταφορά LNG από τις δεξαμενές του τερματικού σταθμού σε πλοία. Παρέχεται σε 16 από τους 29 τερματικούς σταθμούς στην ΕΕ, όπως το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Λιθουανία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία, και την Αγγλία. Το ελάχιστο μέγεθος πλοίων κυμαίνεται από 500 m³ LNG (Gate Terminal) έως 70.000 m³ LNG (Isle of Grain), ενώ ο ρυθμός εκφόρτωσης κυμαίνεται από 1500 m³/hr (Sines) έως 9000 m³/hr (Klaipêdos).

β) Transhipment: Η άμεση ή έμμεση (μέσω δεξαμενής) μεταφορά του LNG μεταξύ πλοίων. Η πρώτη υπηρεσία που παρέχεται σε μόλις 7 σταθμούς, καθώς απαιτεί διαθεσιμότητα δύο jetties, ενώ η δεύτερη είναι ακόμη πιο περιορισμένη.   

γ) Loading of bunkering ships: Η φόρτωση του LNG σε bunkering πλοία για τον εφοδιασμό πλοίων με καύσιμο LNG ή χώρων που παρέχουν υπηρεσίες bunkering. Το LNG μικρής κλίμακας είναι διαθέσιμο σε 8 τερματικούς σταθμούς με ελάχιστο μέγεθος πλοίου που ποικίλει από  500 m³ (Gate and Bilbao Terminal) έως 20.000 m³ (Montoir-de Bretagne).

δ) Truck loading: Η φόρτωση του LNG σε βυτία για τον εφοδιασμό πιο απομακρυσμένων περιοχών. Παρέχεται σε 15 τερματικούς σταθμούς. 

Επισημαίνεται ότι μόλις 3 τερματικοί σταθμοί LNG παρέχουν το σύνολο των παραπάνω υπηρεσιών, οι οποίοι μάλιστα εμφανίζουν γεωγραφική εγγύτητα: Zeebrugge, Montoir-de-Bretagne και Gate Terminal.

Υπογραμμίζεται ότι η πλειοψηφία των τερματικών σταθμών LNG υπόκειται σε καθεστώς ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων, ενώ σε μόλις 5 σταθμούς έχει χορηγηθεί εξαίρεση και οι χρεώσεις χρήσης υπόκεινται σε διαπραγμάτευση (πιο συγκεκριμένα, στους σταθμούς Dunkerque, Gate and και τα 3 terminals της Αγγλίας). Μια ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί ο σταθμός Porto Levante στην Ιταλία, όπου εφαρμόζεται ένα υβριδικό σχήμα (20% ρυθμιζόμενο, 80% διαπραγμάτευση).  

Ενδιαφέρουσες Ρυθμιστικές Προσεγγίσεις για το LNG από τη Mελέτη του CEER

1.  Στην Ισπανία, η αρμόδια Ρυθμιστική Αρχή έχει επεξεργαστεί ένα νέο, καινοτόμο, πλαίσιο, που αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στις αρχές του 2020.  Δομικό του χαρακτηριστικό είναι ότι εισάγει την έννοια του εικονικού κόμβου LNG, συνθέτοντας τις δυναμικότητες των 6 τερματικών σταθμών LNG της χώρας. Έτσι, οι χρήστες θα υποβάλλουν κρατήσεις και δηλώσεις φορτίων, χωρίς να προσδιορίζουν τον ακριβή τόπο. Η προσέγγιση αυτή απλοποιεί τις διαδικασίες αλλά και την εξισορρόπηση. Η ενοποίηση των 6 διακριτών αγορών LNG σε μία ενιαία, θα οδηγήσει σε μια αποθηκευτική δυναμικότητα άνω των 23 TWh και θα ενισχύσει τη συμμετοχή των traders. Παράλληλα, θα αναπτυχθεί ένας πλουραλισμός προϊόντων, απλών ή συνδυαστικών (όπως αποθήκευση και truck loading), που θα αντανακλά τις ανάγκες των χρηστών. Επιπρόσθετα, θα αναπτυχθεί η εικονική υγροποίηση, που θα επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από το εικονικό σημείο συναλλαγών (VTP) στον εικονικό κόμβο LNG, ενισχύοντας τη ρευστότητα και στις δύο αγορές, χωρίς πρόσθετα κόστη που να αφορούν την τεχνική λειτουργία.  

2. Στο Βέλγιο, ένα απλοποιημένο και δυναμικά εξελισσόμενο ρυθμιστικό πλαίσιο κατέστησε εφικτή μια ακολουθία αναπτυξιακών και καινοτόμων έργων υποδομής στον τερματικό σταθμό Zeebrugge, λειτουργώντας καταλυτικά στην προσέλκυση πολλαπλών κατηγοριών χρηστών. Τα έργα αυτά περιλαμβάνουν την προσθήκη 4ης δεξαμενής, ένα δεύτερο jetty για τη μεταφορά LNG μεταξύ tankers, μια 5η δεξαμενή για τη μεταφορά LNG μεταξύ πλοίων, και έναν δεύτερο σταθμό για μεταφορά LNG σε βυτία. Παράλληλα με τις υποδομές, δόθηκε έμφαση σε νέα προϊόντα που ενισχύουν την ευελιξία για τους χρήστες, όπως η δευτερογενής αγορά, ηλεκτρονικές πλατφόρμες, και ο μηχανισμός του LNG lending. Τα νέα έργα που υλοποιούνται πλέον ακολουθούν εμπορική (merchandise) προσέγγιση. 

3. Στην Ιταλία η Ρυθμιστική Αρχή, προβληματισμένη με την υποαξιοποίηση των τερματικών σταθμών LNG, μετέβαλε το 2017 τον μηχανισμό δημοπρασιών για την κατανομή της δυναμικότητάς τους. Υιοθετώντας στοιχεία από τον ευρωπαϊκό κανονισμό CAM για τα διεθνή σημεία διασυνδέσεων, το σκεπτικό των δημοπρασιών είναι να παρέχουν μεγαλύτερη ευελιξία στους χρήστες, επιτρέποντας χρεώσεις που προκύπτουν από τις δημοπρασίες και ενδέχεται, ανάλογα με τις συνθήκες, να είναι χαμηλότερες από τις δημοσιευμένες ταρίφες. Το νέο πλαίσιο είχε αισθητή επίδραση στο βαθμό αξιοποίησης του υπεράκτιου τερματικού σταθμού της Τοσκάνης. 

Συμπεράσματα του CEER - 7 Προτάσεις που θα δώσουν ώθηση στo LNG

H επικαιροποιημένη μελέτη του CEER για το LNG, που δημοσιεύτηκε στις 24 Ιουλίου 2019, καταλήγει σε 7 βασικά συμπεράσματα ή προτάσεις για την ενίσχυση της δυναμικής του. Οι προτάσεις αυτές συνοψίζονται παρακάτω. 

  1. Κοινή ανάλυση για το ρόλο του LNG στην Ενεργειακή Μετάβαση 

Η θέση της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά LNG εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις διαφορές τιμών που ανακύπτουν για τις εισαγωγές LNG από άλλες γεωγραφικές ζώνες, με κυρίαρχη την Ασία, καθώς και τα κόστη μεταφοράς. Για να προκύψουν οφέλη για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, το LNG πρέπει να είναι πιο οικονομικό από το αέριο αγωγών, όπως έχει συμβεί κατά το τρέχον έτος, και να μπορεί να διοχετευτεί σε όλη την Ευρώπη.  Η ανάλυση του ρόλου του LNG στην ενεργειακή μετάβαση της ΕΕ είναι αναγκαία, ώστε να διαμορφωθεί μια κοινή κατανόηση για τις προκλήσεις που αναδύονται και την προσέγγιση που θα εφαρμοστεί.  

  1. Διαμόρφωση Τιμών Αναφοράς

Η Ευρώπη εμφανίζει σημαντική ετερογένεια ως προς το βαθμό ανάπτυξης των αγορών φυσικού αερίου.  Ενώ κάποιες αγορές (gas hubs) χαρακτηρίζονται από εύρυθμη λειτουργία, σημαντική ρευστότητα και αξιόπιστους δείκτες τιμών (όπως οι TTF και NBP, στην Ολλανδία και Αγγλία αντίστοιχα), στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη διαπιστώνονται σημαντικές αποκλίσεις από το μοντέλο στόχο (gas target model), όπως αναδεικνύεται στις εκθέσεις παρακολούθησης του ACER. Αν δεν αναπτυχθούν τιμές αναφοράς, το φυσικό αέριο, είτε LNG είτε αέριο αγωγών, δεν μπορεί να κατευθυνθεί από τις οικονομικότερες στις ακριβότερες περιοχές, ώστε να εξομαλύνει τις διαφοροποιήσεις τιμών. Καθώς η παραδοσιακή τιμολόγηση μακροχρόνιων συμβολαίων LNG με βάση δείκτες πετρελαίου μεταβάλλεται σταδιακά, με τις spot συναλλαγές να αποτιμώνται με τιμές ή δείκτες κόμβων αερίου (gas hubs), οι τιμές αναφοράς αποκτούν αυξανόμενη σημασία.   

  1. Δημοσίευση Τιμών LNG

Στην Ασία, εταιρείες που δημοσιεύουν δεδομένα (reporting agencies) όπως οι Platts, Argus, ICIS, διαδραμάτισαν έναν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση δεικτών αναφοράς, που αποτέλεσαν βάση για spot συναλλαγές φυσικής παράδοσης (JKM) αλλά και εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου (swaps ή άλλα παράγωγα). Η επέκταση αυτού του ρόλου, της αποκάλυψης τιμών, σε άλλες γεωγραφικές περιοχές μπορεί να διευκολύνει τη διαχείριση κινδύνου για το LNG σε διεθνές επίπεδο.  

  1. Ευελιξία Συμβολαίων LNG και Spot Συναλλαγές

Το CEER υπογραμμίζει τον θετικό ρόλο των ευέλικτων συμβατικών όρων και των spot συναλλαγών στην προμήθεια LNG, τονίζοντας ιδίως την ευελιξία ως προς τον τόπο εκφόρτωσης, ώστε οι συμμετέχοντες στην αγορά να μπορούν να ακολουθούν τα σήματα τιμών πιο άμεσα. H τυποποίηση συμβάσεων αγοράς και πώλησης θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τον όγκο των συναλλαγών. 

  1. Περιφερειακή Προσέγγιση για τις Υποδομές 

Προκειμένου να αποτρέπονται επενδύσεις που θα δε θα αξιοποιούνται επαρκώς (stranded assets), θα ήταν θεμιτό να αξιολογείται η περιφερειακή διάσταση των έργων LNG. Σημαντικό θα ήταν επίσης να εναρμονίζεται κατά το δυνατόν το καθεστώς πρόσβασης και η δομή ταριφών, ώστε να αναπτύσσεται υγιής ανταγωνισμός, χωρίς στρεβλώσεις, που ευνοούν μονομερώς κάποιες υποδομές.  Είναι χαρακτηριστικό ότι σε 80 bcm αερίου ή 40% από τις υποδομές επαναεριοποίησης στην ΕΕ δεν έχουν καν πρόσβαση γειτονικές χώρες. 

  1. Ανάπτυξη Νέων Υπηρεσιών και Επιλογών για τους χρήστες

H διεύρυνση των προϊόντων που παρέχουν οι τερματικοί σταθμοί LNG, πέραν της κλασσικής τους δραστηριότητας, και τα ευέλικτα χαρακτηριστικά τους (συνδυαστικά προϊόντα ή μή, τυποποιημένα ή  προσαρμοζόμενα στις ανάγκες των χρηστών), συνιστούν μια τάση που είναι ήδη ισχυρή. Οι νέες υπηρεσίες (όπως reloading, bunkering, truck loading, transshipment, send-out flexibility), αποτελούν κομβικό σημείο για την αξιοποίηση των υποδομών, την προσέλκυση νέων κατηγοριών παικτών, αλλά και την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων, ιδίως στον τομέα της ναυτιλίας. 

  1. Συντονισμός Ρυθμιστικών Πλαισίων 

Το ρυθμιστικό πλαίσιο οφείλει να μετεξελιχθεί στις δυναμικές συνθήκες που αναδύονται διεθνώς, διασφαλίζοντας ισότιμο ανταγωνισμό μεταξύ του αερίου αγωγών και του LNG. Ενώ σε κάποιες περιπτώσεις διαπιστώνεται υγιής ανταγωνισμός μεταξύ τερματικών σταθμών LNG, σε άλλες η διαφάνεια είναι εξαιρετικά περιορισμένη, λόγω του καθεστώτος εξαίρεσης που έχει χορηγηθεί, και που καθιστά μη αναγκαία τη δημοσίευση των χρεώσεων που εφαρμόζονται. Οι απαιτήσεις για διαφάνεια θα πρέπει να εφαρμόζονται ενιαία, ανεξάρτητα από το καθεστώς πρόσβασης. 

Επιπλέον, σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στην Λιθουανία, η αρχή της αντανάκλασης του κόστους στις χρεώσεις (cost-reflective tariffs) φαίνεται ότι δεν εφαρμόζεται, με την επίκληση ειδικών λόγων ασφάλειας εφοδιασμού. Η συνθήκη αυτή μπορεί να εκληφθεί ως στρέβλωση. Μια εναλλακτική ερμηνεία είναι ότι τα οφέλη που απορρέουν από το LNG είναι ευρύτερα και δεν αποτυπώνονται σε μεθοδολογίες που ενέχουν μόνο τα έσοδα της υποδομής από τη χρήση της.  Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί μια σαφής και διαφανής μεθοδολογία κόστους οφέλους, κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης, που να αντανακλά τον θεμελιώδη ρόλο του LNG σε πολλαπλές συνιστώσες, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η ολοκλήρωση των αγορών, ο ανταγωνισμός και η πορεία προς την απανθρακοποίηση.  

Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στη χώρας μας, το LNG συνέβαλε σημαντικά στην άμβλυνση της σοβαρής ενεργειακής κρίσης, που εκδηλώθηκε κατά το διάστημα Δεκέμβριος 2017 - Ιανουάριος 2018 και ήταν διάχυτη στην Ευρώπη, καθώς και στην αποτροπή κρίσεων μικρότερης κλίμακας σε πολλαπλές περιπτώσεις. Γενικότερα, στο βαθμό που είναι οικονομικότερο από το αέριο αγωγών, το υγροποιημένο φυσικό αέριο συντείνει στη μείωση του κόστους ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, και αυτό αποτυπώνεται και στην χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, το LNG αποτελεί μέσο ευελιξίας και διαχείρισης ρίσκου για τους προμηθευτές αερίου, επιτρέποντας μια πιο ομαλή και οικονομική τιμολόγηση για τους καταναλωτές. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά το τρέχον έτος, ο βαθμός αξιοποίησης του τερματικού σταθμού της Ρεβυθούσας άγγιξε το 40%, γεγονός που αντανακλά τα ευνοϊκά επίπεδα τιμών αλλά και την πρόσφατη επέκταση και αναβάθμιση της υποδομής. Αναφορικά με την τεχνική λειτουργία του τερματικού σταθμού, αξίζει να αναφερθεί ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2019, έπειτα από την 2η αναβάθμιση της Ρεβυθούσας, αυξήθηκε η μέση αεριοποίηση στις 80,99 εκ. KWh ημερησίως από 51,57εκ. KWh το 2017 και 38,05εκ. KWh το 2018, αντίστοιχα. Παράλληλα, διευρύνθηκαν και οι πηγές προέλευσης του LNG, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα για τους καταναλωτές αερίου.  

Τα δεκαετή προγράμματα ανάπτυξης που υποβάλλει ο ΔΕΣΦΑ την τελευταία διετία αναδεικνύουν ήδη έναν προσανατολισμό σε νέες υπηρεσίες στην υποδομή της Ρεβυθούσας. Πιο συγκεκριμένα, η ανάπτυξη της υπηρεσίας φόρτωσης βυτίων (truck loading) θα επιτρέψει σε απομακρυσμένους χρήστες να απολαμβάνουν τις ανταγωνιστικές τιμές του φυσικού αερίου. Επιπλέον, η δημιουργία μιας νέας προβλήτας για LNG μικρής κλίμακας θα καταστήσει εφικτή τη χρήση του LNG ως ναυτιλιακό καύσιμο καθώς και τη μεταφορά του στα νησιά, ιδίως για ηλεκτροπαραγωγή. 

Παράλληλα, η εναρμόνιση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό ΤΑR, που υλοποιήθηκε με Απόφαση της ΡΑΕ τον Μάιο του 2019, προσδίδει πρόσθετη διαφάνεια στην τιμολόγηση συμπληρωματικών υπηρεσιών. Η μεταβολή του βαθμού κοινωνικοποίησης της Ρεβυθούσας από 75% σε 40%, σε συνδυασμό με την εφαρμογή έκπτωσης 15%, διασφαλίζει μια ομαλή μετάβαση στο νέο καθεστώς χρεώσεων από 1.1.2010, καθιστώντας ελκυστική την υποδομή της Ρεβυθούσας και διατηρώντας την αρχή του ισότιμου ανταγωνισμού με το αέριο αγωγών.  Επιπρόσθετα, αναμένεται η υποβολή μελέτης από τον ΔΕΣΦΑ, ώστε να προσδιοριστεί με επικαιροποιημένα δεδομένα η συμβολή της υποδομής στην ασφάλεια εφοδιασμού. 

Η υλοποίηση της πλωτής υποδομής (FSRU) της Αλεξανδρούπολης, μετά την ολοκλήρωση του market test, και η διαγωνιστική διαδικασία για την υπόγεια αποθήκη της Καβάλας, μετά την οριστικοποίηση του θεσμικού πλαισίου, θα σηματοδοτήσουν την περαιτέρω ενίσχυση της γεωπολιτικής θέσης της χώρας μας σε έναν δυναμικά εξελισσόμενο ενεργειακό τομέα.    

---------------------------

*Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, μέλος της ΡΑΕ και του CEER. Το άρθρο αποτελεί απόσπασμα από ομιλία της κ. Καρακατσάνη στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου με θέμα « CEER Views on How to Foster LNG Markets in Europe”.  Το κείμενο αποτυπώνει προσωπικές σκέψεις. 

 



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα