Στα Δυτικά Βαλκάνια επεκτείνεται ο Κάθετος Διάδρομος - Η τριμερής συμφωνία των 6 δισ του Aktor με την αλβανική και αμερικανική πλευρά και το σενάριο για FSRU στη γείτονα

Τη πόρτα για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου στα Δυτικά Βαλκάνια ανοίγει η συμφωνία του Aktor στην Αλβανία, που γίνεται η πρώτη χώρα της ΝΑ Ευρώπης απ' όσες εμπλέκονται μέχρι σήμερα στο φιλόδοξο project, που συνάπτει μακροχρόνιο συμβόλαιο προμήθειας αμερικανικού LNG, διάρκειας 20 ετών.

Η τριμερής συμφωνία Ελλάδας - Αλβανίας - Ηνωμένων Πολιτειών, ύψους 6 δισ ευρώ, που υπεγράφη χθες στα Τίρανα, παρουσία του Πρωθυπουργού Εντι Ράμα και της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλ, συνιστά τη πρώτη μακροχρόνια συμφωνία με αμερικανικό αέριο, που τόσο ανάγκη έχει το συγκεκριμένο έργο για να πάρουν μπροστά οι επενδύσεις σε μεγάλες υποδομές, όπως ένα νέο FSRU.

Σαν κίνηση, τo deal μεταξύ του Aktor και της κρατικής εταιρείας της χώρας Albgaz, για τη τροφοδοσία της κατά το διάστημα 2030-2050 με αέριο της αμερικανικής Venture Global, βάζει γερά τον ελληνικό όμιλο στη γειτονική αγορά, πολλώ δε μάλλον αν υλοποιηθεί και η μονάδα ηλεκτροπαραγωγής ισχύος περίπου 380 MW που προβλεπει το μνημόνιο συνεργασίας με την αλβανική κυβέρνηση.

Στην πραγματικότητα η συμφωνία αναδεικνύει και το επόμενο θέμα για το οποίο θα χρειαστεί να ληφθούν αποφάσεις σε δεύτερο χρόνο, δηλαδή το πώς θα φτάνει το αμερικανικό LNG στην Αλβανία μετά το 2030, ζήτημα στο οποίο η απάντηση δεν είναι αυτονήτη.

Ο υφιστάμενος διαδριατικός αγωγός αερίου TAP (Trans Adriatic Pipeline) μεταξύ Ελλάδας- Αλβανίας - Ιταλίας μεταφέρει συμβασιοποιημένο αζέρικο αέριο και δεν διαθέτει επιπλέον capacity για τη μεταφορά άλλων ποσοτήτων. Η επαύξηση της δυναμικότητας του αγωγού που στοχεύει στο διπλασιασμό της μεταφορικής του ικανότητας – από τα 10 στα 20 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως – με δυνατότητα περαιτέρω αύξησης εφόσον υπάρξει ζήτηση, αφορά και πάλι αζέρικο αέριο.

Αυτό με τη σειρά του φέρνει στο προσκήνιο και καθιστά ως επικρατέστερο σενάριο τη δημιουργία στη γειτονική χώρα ενός πλωτού τερματικού FSRU, μέσω του οποίου θα εισάγεται το αμερικανικό LNG της Venture Global, κάτι στο οποίο άλλωστε ο Αλέξανδρος Εξάρχου έχει αναφερθεί κατά το πρόσφταο παρελθόν.

FSRU στην Αλβανία

Σε συνέντευξή του το Φεβρουάριο στο mononews, ο επικεφαλής του ελληνικού ομίλου είχε δηλώσει ότι η βιωσιμότητα ενός νέου πλωτού τερματικού υγροποιημένου αερίου εξαρτάται από τις εξασφαλισμένες μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες, λέγοντας ότι «χρειαζόμαστε τουλάχιστον ακόμη ένα FSRU στην Ελλάδα, αλλά το άλλο θα είναι σίγουρα στην Αλβανία».

Αν και η χθεσινή ανακοίνωση δεν περιλαμβάνει κάποια αναφορά στο ζήτημα του FSRU, εκ των πραγμάτων το σενάριο βρίσκεται στο τραπέζι. Στο θέμα του πλωτού τερματικού αναφέρεται και η εξιδεικευμένη για τη περιοχή των Βαλκανίων ιστοσελίδα SeeNews, θυμίζοντας ότι το 2021 η αλβανική κυβέρνηση είχε υπογράψει μνημόνιο με τις αμερικανικές εταιρείες Excelerate Energy και ExxonMobil LNG Market Development Inc για τη δημιουργία FSRU στο λιμάνι της Αυλώνας, χωρίς ωστόσο η συμφωνία να πάρει ποτέ σάρκα και οστά.

Η Σερβία

Οσο για τη στόχευση της αμερικανικής πλευράς αυτή προφανώς δεν σταματά στην Αλβανία καθώς προβλέπει τη κάλυψη ενός μεγάλου «τόξου» χωρών και φιλοδοξεί σε μια αντίστοιχη συμφωνία με τη Σερβία, την πλέον ίσως εξαρτημένη χώρα των Βαλκανίων από τη Ρωσία. Το Βελιγράδει είχε επισκεφτεί προ μηνός και ο ΥΠΕΝ Σταύρος Παπασταύρου.

Ο σχεδιασμός άλλωστε για την αλυσίδα των αγωγών που θα φέρουν το αμερικανικό αέριο στη περιοχή προχωρά με γοργά βήματα. Το Βελιγράδι ξεκινά προσεχώς τις εργασίες για τον διασυνδετήριο αγωγό Σερβίας- Βόρειας Μακεδονίας, μήκους 144 χιλιομέτρων, με στόχο να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027, ώστε να «κουμπώσει» με τον έτερο αγωγό αερίου Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας που αναμένεται να ολοκληρωθεί και αυτός εντός του επόμενου έτους.

Στην ίδια λογική εντάσσεται και ο διασυνδετήριος αγωγός Σερβίας-Βουλγαρίας (IBS) που βρίσκεται σε λειτουργία από το τέλος του 2023 και καθώς «κουμπώνει» με τον ελληνο-βουλγαρικό αγωγό IGB, δίνει πρόσβαση στη Σερβία αφενός σε LNG από τα τερματικά της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, αφετέρου σε αζέρικο αέριο μέσω του Νότιου Διαδρόμου.

Η συμφωνία και οι συνέργειες

Στο δια ταύτα της χθεσινής ανακοίνωσης του ελληνικού ομίλου, η αμερικανική θυγατρική του Aktor LNG USA θα προμηθεύει τη κρατική εταιρεία της χώρας (Albgaz), για το διάστημα 2030-2050 με 1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα αερίου το χρόνο, με τη συμφωνία να δημιουργεί ένα νέο τοπίο και αντίστοιχες συνέργειες.

Τέτοια θα μπορούσε να είναι και η κάλυψη των αναγκών της νέας ηλεκτροπαραγωγικής μονάδας αερίου, ύψους 300 εκατ ευρώ, που κτίζει στην Αλβανία η κοινοπραξία των ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – ΔΕΠΑ. Η μονάδα βρίσκεται κοντά στο Φιέρι και σε σημείο εξόδου του αγωγού ΤΑΡ, ο οποίος και θα την τροφοδοτεί, με τη ΔΕΠΑ να έχει ήδη υπογράψει σχετική συμφωνία. Το γεγονός ωστόσο ότι σε μερικά χρόνια θα υπάρχει στη χώρα άλλη μια πηγή καυσίμου δημιουργεί προφανώς νέα δεδομένα.

«Σήμερα κάναμε ένα πολύ σημαντικό βήμα προς την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, μιας στρατηγικής πρωτοβουλίας που σχεδιάστηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ και φιλοδοξεί να προσφέρει στην Ευρώπη ενεργειακή ασφάλεια μέσω του αμερικανικού LNG», αναφέρει για τη χθεσινή συμφωνία ο επικεφαλής του ελληνικού ομίλου, κάνοντας ειδική μνεία στην υποστήριξη του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας (NEDC) του Λευκού Οίκου και του αμερικανικού ΥΠΕΞ Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Είχε προηγηθεί ανάρτηση της πρέσβειρος Γκιλφόιλ που έχει ταξιδέψει πολλές φορές στην Αλβανία και έχει δουλέψει καιρό τώρα για να κλείσει το deal, η οποία τη χαρακτηρίζει ως «ιστορική» για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής και κάνει επίσης μνεία στον αμερικανό υπ. Εσωτερικών, Ντ. Μπεργκαμ, καθώς και στον υπ. Ενέργειας Κρις Ραιτ, με τον οποίο συναντήθηκε χθες στη Κροατία ο Στ.Παπασταύρου.

Στο πλαίσιο της συνόδου της Πρωτοβουλίας των Τριών Θαλασσών (Three Seas Initiative - 3SI), ο έλληνας και ο αμερικανός υπουργός συζήτησαν για τα επόμενα βήματα ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου, στον οποίο η προ μηνός συμφωνία Κομισιόν - Διαχειριστών έβαλε τις βάσεις για ένα «restart», με ανταγωνιστικές χρεώσεις έναντι των άλλων οδεύσεων αμερικανικού αερίου προς το Βορρά.

Και κυρίως φιλοδοξεί να παράσχει ορατότητα στους επενδυτές, οι οποίοι θα μπορούν πλέον να δεσμεύουν χωρητικότητα για μεταφορά φορτίων σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση.

Η πρώτη δημοπρασία με το νέο καθεστώς θα γίνει τον Ιούλιο, λίγες εβδομάδες δηλαδή μετά την επόμενη συνάντηση Παπασταύρου - Ραίτ στην Ουάσινγκτον για το Σχήμα Συνεργασίας «3+1», που θα συνεδριάσει για δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες μετά από εκείνη το Νοέμβριο στην Αθήνα, στο πλαίσιο της διοργάνωσης του PTEC.