Πως θα σκάσει η μητέρα όλων των "φουσκών"

Έχοντας αποκαλέσει εξωπραγματικό το μερίδιο των ΗΠΑ στις διεθνείς χρηματοοικονομικές αγορές στο τελευταίο μου άρθρο, η βασική αντίδραση που συνάντησα, ακόμα και από τους λίγους ανθρώπους που συμμερίζονται την άποψή μου, ήταν ότι δεν υπάρχουν σημάδια ότι αυτή η φούσκα θα σκάσει σύντομα.

Σχεδόν κανένας δεν προβλέπει το σπάσιμο της φούσκας όταν επίκειται. Σχεδόν όλοι οι αναλυτές της Ουόλ Στριτ προβλέπουν ότι οι αμερικανικές μετοχές θα συνεχίσουν να υπεραποδίδουν σε σχέση με τον υπόλοιπο πλανήτη το 2025. Όμως, όλος αυτός ο ενθουσιασμός μονάχα επιβεβαιώνει ότι η φούσκα βρίσκεται σε πολύ ύστερο στάδιο. Αν η ομοφωνία για την "αμερικανική μοναδικότητα" είναι τόσο συντριπτική, ποιος έχει μείνει να ανέβει στην άμαξα για να την φουσκώσει κι άλλο;

Η βεβαιότητα της Ουολ Στριτ υπερχείλισε και στα λαϊκά μέσα, που συχνά ακολουθούν τις τάσεις της αγοράς μόνο όταν έχουν εξελιχθεί αρκετά και βρίσκονται κοντά στο τέλος τους. Ο ενθουσιασμός για την αμερικανική υπεροχή συναντάται πλέον στην τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τα podcast, τις στήλες των εφημερίδων και στα πρωτοσέλιδα που έχουν ιστορικό στο να καταδεικνύουν τον λάθος δρόμο για τις μελλοντικές τάσεις.

Οι "ταύροι" λένε ότι η Αμερική μπορεί να παραμείνει κυρίαρχη, λόγω των εντυπωσιακών κερδών των επιχειρήσεων της χώρας. Όμως, η ανάπτυξη των αμερικανικών κερδών δεν θα έμοιαζε τόσο ξεχωριστή αν δεν ήταν τα υπέρογκα κέρδη των μεγάλων της τεχνολογίας και οι μαζικές κρατικές δαπάνες. Εν καιρώ τα υπερβολικά κέρδη τείνουν να εξομαλύνονται λόγω ανταγωνισμού. Η ανάπτυξη και τα κέρδη δέχονται επίσης μια τεχνητή ώθηση από το μακράν μεγαλύτερο έλλειμμα όλων των εποχών σε αυτό το στάδιο του οικονομικού κύκλου.

Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι οικονομολόγοι ισχυρίζονται ότι αφού οι προϋπολογισμοί των αμερικανικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων είναι εντάξει, η οικονομική άνθηση θα συνεχιστέι. Οι όποιοι λίγοι ανησυχούν για τα σχέδια του Ντόναλντ Τραμπ στους δασμούς και τη μετανάστευση τείνουν να πιστεύουν ότι θα πλήγώσουν περισσότερο τις ξένες οικονομίες, παρά τις ΗΠΑ.

Όμως κάθε ήρωας έχει ένα ελάττωμα. Της Αμερικής είναι η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση από το κρατικό χρέος. Οι υπολογισμοί μου δείχνουν ότι πλέον χρειάζονται σχεδόν 2 δολάρια νέου κρατικού χρέους για να παράγουν 1 δολάριο ανάπτυξης του ΑΕΠ - με αύξηση 50% τα τελευταία πέντε χρόνια. Αν οποιαδήποτε άλλη χώρα ξόδευε έτσι, οι επενδυτές θα την εγκατέλειπαν, όμως προς το παρόν πιστεύουν ότι η Αμερική μπορεί να τη γλιτώσει με τα πάντα ως η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και το αποθεματικό νόμισμα.

Πιο πιθανό είναι ότι κάποια στιγμή την επόμενη χρονιά οι επενδυτές θα αντιδράσουν και θα απαιτήσουν υψηλότερα επιτόκια ή μια επίδειξη δημοσιονομικής πειθαρχίας, ίσως ως αποτέλεσμα ενός ακόμη μεγαλύτερου ελλείμματος ή μεγαλύτερων δημοπρασιών ομολόγων. Οι απαιτήσεις αυτές θα απομακρύνουν τις ΗΠΑ από την εξάρτησή τους, έστω προσωρινά, και εν συνεχεία θα υπονομεύσουν την ανάπτυξη και τα εταιρικά κέρδη.

Για να είμαστε ξεκάθαροι, αυτή είναι μια φούσκα που αφορά την απόδοση των ΗΠΠΑ σε σχέση με τον υπόλοιπο πλανήτη, όχι μια μανία τύπου 1990 στην αμερικανική αγορά. Έτσι, μπορεί να ξεφουσκώσει με ανεκτό τρόπο αν οι εναλλακτικές αρχίσουν να δείχνουν πιο ευνοϊκές.

Ίσως η Γερμανία και η Γαλλία να επανέλθουν, όπως έκανε η Ελλάδα και η Ισπανία πριν από μια δεκαετία. Ίσως το Πεκίνο, υπό την πίεση των δασμών και της ασθενούς εσωτερικής ζήτησης να τονώσει επιτέλους την κατανάλωση για να σταθεροποιήσει την οικονομία του.

Όμως, υπνωτισμένοι από την "αμερικανική ιδιαιτερότητα", οι αναλυτές μιλούν μόνο για το πως οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη αγορά εδώ και έναν αιώνα. Ξεχνούν ότι τις έξι από τις προηγούμενες 11 δεκαετίες τα αμερικανικά χρηματιστήρια απέδωσαν λιγότερο από τον υπόλοιπο κόσμο, πιο πρόσφατα τη δεκαετία του 2000, όταν απέφεραν μηδενικές επιστροφές και τα αντίστοιχα των αναδυόμενων αγορών τριπλασιάστηκαν. Καθώς εκείνη η δεκαετία έφτανε στο τέλος της, η στάση στις αναδυόμενες αγορές αντηχούσε όσα ακούμε σήμερα για τις ΗΠΑ: "Που αλλού θα πάνε τα χρήματα;".

Η τρομερή υπεραπόδοση σε σχέση με τις άλλες χώρες θα μπορούσε να τελειώσει αν η ανάπτυξη επιβραδύνει στις ΗΠΑ ή ενισχυθεί σε άλλες μεγάλες δυνάμεις, ή για απρόβλεπτους λόγους. Έτσι σκάνε συχνά οι φούσκες: Αναπάντεχα. Οι δύο πιο πρόσφατες μανίες στις παγκόσμιες αγορές ήταν η φούσκα των εμπορευμάτων που άρχισε να σπάσει το 2011 εν μέσω νέας προμήθειας και η φούσκα της κινεζικής ανάπτυξης που κατέρρευσε το 2021 εν μέσω κρατικής παρέμβασης στον τομέα των ακινήτων.

Όσο περισσότερο κρατάει μια τάση, τόσο πιο αυτοπεποίθηση αποκτούν οι επενδυτές και τόσο πιο άκριτα αγοράζουν. Στα ύστερα στάδια μιας μανίας, οι τιμές συνήθως γίνονται παραβολικές και τους τελευταίους έξι μήνες οι αμερικανικές μετοχές έχουν ξεπεράσει τις υπόλοιπες με το μεγαλύτερο περιθώριο τουλάχιστον των τελευταίων 25 ετών. Όταν πετάς μέσα σε τόσο αραιό αέρα, δεν χρειάζεται πολύ για να βαλτώσουν οι κινητήρες. Όλα τα κλασσικά σημάδια ακραίων τιμών, αποτιμήσεων και αισθήματος στην αγορά δείχνουν ότι το τέλος είναι κοντά. Είναι καιρός να στοιχηματίσουμε ενάντια στην "αμερικανική ιδιαιτερότητα".

- του Ρουχίρ Σάρμα, προέδρου του Rockefeller International, Financial Times