Ο εφιάλτης της τελευταίας ενεργειακής κρίσης ξανά προ των πυλών

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 400 bcm ετησίως. Πρόκειται για έναν θαλάσσιο «λαιμό μπουκαλιού» του διεθνούς ενεργειακού συστήματος, του οποίου η ομαλή λειτουργία επηρεάζει άμεσα τόσο την ασφάλεια εφοδιασμού όσο και τη διαμόρφωση των τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Από τις ποσότητες LNG που διακινούνται μέσω Ορμούζ, περίπου το 10% κατευθύνεται προς την Ευρώπη, το 55% προς ασιατικές οικονομίες όπως η Κίνα και η Ινδία, ενώ το υπόλοιπο 35% καλύπτει αγορές όπως η Αυστραλία και η Λατινική Αμερική. Παρότι το ευρωπαϊκό μερίδιο φαίνεται σχετικά περιορισμένο, η πραγματική γεωοικονομική επίδραση μιας διακοπής ροών δεν σχετίζεται μόνο με το άμεσο έλλειμμα, αλλά με τις δευτερογενείς πιέσεις που δημιουργούνται στο παγκόσμιο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης.

Ένας ενδεχόμενος αποκλεισμός των θαλάσσιων ροών LNG μέσω Ορμούζ για χρονικό διάστημα ακόμη και τριών εβδομάδων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης ανατίμησης των τιμών φυσικού αερίου διεθνώς. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι τιμές στο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο ενέργειας και ειδικότερα στον δείκτη TTF θα μπορούσαν να κινηθούν από τα επίπεδα των 32 ευρώ/MWh — όπου βρίσκονταν πριν την πρόσφατη ένταση στη Μέση Ανατολή — σε επίπεδα άνω των 100 ευρώ/MWh.

Ήδη, η αγορά δείχνει σημάδια προεξόφλησης γεωπολιτικού κινδύνου. Με την αναστολή ή καθυστέρηση μεταφοράς φορτίων LNG προς Ευρώπη και Ασία, οι τιμές έχουν κινηθεί κοντά στα 50 ευρώ/MWh, καταγράφοντας σημαντική άνοδο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

 Η δυναμική αυτή υπογραμμίζει τη μεγάλη ευαισθησία της αγοράς φυσικού αερίου σε διαταραχές εφοδιασμού, ακόμη και όταν αυτές δεν μεταφράζονται άμεσα σε φυσική έλλειψη για την Ευρώπη.

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στην Ασία. Εάν αποκλειστεί το 55% των ροών LNG που κατευθύνονται προς τις ασιατικές οικονομίες, οι χώρες αυτές θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικά φορτία από την παγκόσμια spot αγορά. Αυτό σημαίνει ότι θα στραφούν σε προμηθευτές που εξυπηρετούν ήδη την Ευρώπη, δημιουργώντας έντονο ανταγωνισμό για τις ίδιες διαθέσιμες ποσότητες.

Σε μια αγορά LNG που λειτουργεί με υψηλό βαθμό ευελιξίας αλλά περιορισμένη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, η εκτροπή φορτίων προς την Ασία θα συμπιέσει τη διαθεσιμότητα για την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα δεν θα είναι μόνο φυσική στενότητα, αλλά κυρίως χρηματιστηριακή ανατίμηση μέσω των προσδοκιών για μελλοντική έλλειψη. Οι traders και οι ενεργειακές εταιρείες θα ενσωματώσουν τον κίνδυνο στις τιμές προθεσμιακών συμβολαίων, οδηγώντας σε απότομη άνοδο του TTF.

Η κατάσταση θα επιδεινώνεται όσο η γεωπολιτική ένταση παραμένει. Η διάρκεια της κρίσης είναι καθοριστικός παράγοντας: όσο συνεχίζεται η κλιμάκωση στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, τόσο περισσότερο θα παραμένει ενεργός ο μηχανισμός φόβου στην αγορά. Παράλληλα, η πιθανότητα περιορισμού των ροών αγώγιμου φυσικού αερίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση θα εντείνει τις ανοδικές πιέσεις, καθώς θα μειώνονται οι εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας.

Συνολικά, ακόμη και αν η Ευρώπη εξαρτάται άμεσα μόνο κατά 10% από LNG που διέρχεται μέσω Ορμούζ, η έμμεση επίδραση μιας διακοπής ροών μπορεί να είναι δυσανάλογα μεγάλη.

 Η παγκόσμια φύση της αγοράς LNG σημαίνει ότι μια περιφερειακή διαταραχή μετατρέπεται γρήγορα σε συστημικό σοκ τιμών. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η εκτίναξη του TTF σε τριψήφια επίπεδα δεν αποτελεί ακραίο σενάριο, αλλά πιθανή εξέλιξη εφόσον η ενεργειακή αστάθεια στη Μέση Ανατολή παραταθεί.

Τριψήφια νούμερα στην χονδρική αγορά του αερίου σημαίνει αύξηση στη τιμή της κιλοβατώρας, όπου καθόλου απίθανο , να ξεπεράσει τα 25 λεπτά η κιλοβατώρα από τα 15 που κινείται σήμερα. 

Το αμερικανικό lng φαίνεται ότι δεν θα μπορέσει να τροφοδοτήσει επαρκώς την παγκόσμια αγορά αερίου, άρα, πέραν των υψηλών τιμών,  θα επηρεαστεί και η ενεργειακή ασφάλεια και της Ε.Ε.

- Μιχάλης Χριστοδουλίδης Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ Ενεργειακός Αναλυτής