Ασημακοπούλου (Ηρακλής): Industrial Acceleration Act και αναμόρφωση του ETS θα καθορίσουν την υλοποίηση των έργων CCS της βιομηχανίας

Μια σειρά από ευρωπαϊκές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα αυτό το διάστημα θα κρίνουν σε σημαντικό βαθμό την πορεία των βιομηχανικών έργων CCS σχετικά με τη λήψη των επενδυτικών τους αποφάσεων και την διοχέτευση των σημαντικών ευρωπαϊκών κονδυλίων (συνολικού ύψους που αγγίζει το 1 δις ευρώ) στην ελληνική αγορά.

Σχετική παρουσίαση έκανε στο Hydrogen & Green Gases Forum η Μελίζα Ασημακοπούλου, Διευθύντρια Ρυθμιστικών Θεμάτων Ενέργειας & CCUS στον Όμιλος Ηρακλή.

Η ίδια τόνισε αναλυτικά τα εξής:

Η μητρική Holcim έχοντας θέσει ως βασικό πυλώνα της βιωσιμότητάς της την απανθρακοποίηση της δραστηριότητάς της μέσω των τεχνολογιών CCS & CCUS, σήμερα υλοποιεί και αναπτύσσει είκοσι ένα (21) έργα δέσμευσης και χρήσης διοξειδίου του άνθρακα, έχοντας ένα στόχο τελικά να παράξει 24 εκατομμύρια τόνους τσιμέντου σχεδόν μηδενικών εκπομπών, δεσμεύοντας 14 δισεκατομμύρια τόνους CO2 και επενδύοντας 6 δις ευρώ επιπλέον των χρημάτων που έχει καταφέρει να δεσμεύσει μέσω επιδοτήσεων. 

Οκτώ (8) από αυτά τα έργα (μεταξύ των οποίων είναι και το εμβληματικό έργο Olympus του Ομίλου Ηρακλή) έχουν λάβει αυτή τη στιγμή ενίσχυση από το Ταμείο Καινοτομίας (Innovation Fund), ενώ άλλα πέντε (5) βρίσκονται στο στάδιο αξιολόγησης της τελευταίας πρόσκλησης ενδιαφέροντος που δημοσιεύτηκε από το Ταμείο Καινοτομίας και τα αποτελέσματα της οποίας αναμένονται τον Νοέμβριο. 

Παρόλα αυτά δυστυχώς η λήψη της ενίσχυσης δεν συνεπάγεται και τη λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης, η οποία θα εξαρτηθεί από ένα ολόκληρο πλέγμα αποφάσεων οι οποίες διαμορφώνονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής που υλοποιείται στο Clean Industrial Deal και οι οποίες βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο ωρίμανσης με κάποιες να υλοποιούνται, κάποιες να  

βρίσκονται  στο στάδιο επικαιροποίησης και  κάποιες να αποτελούν εντελώς νέες προτάσεις. 

Από τις εν λόγω αποφάσεις θα κριθούν πολύ σημαντικά θέματα όπως η διαθεσιμότητα των Τόπων Αποθήκευσης, η οποία σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο βασίζεται αποκλειστικά στο πλαίσιο θέσπισης υποχρέωσης στους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου και επιβολής αντίστοιχων ποινών. Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι η δημιουργία αγοράς για τη διάθεση των συγκεκριμένων προϊόντων χαμηλών εκπομπών. Αυτή τη στιγμή δεν έχουν θεσμοθετηθεί  υποχρεώσεις  ώστε τα εν λόγω «πράσινα» προϊόντα να αποτελούν κομμάτι των δημόσιων προμηθειών προκειμένου να τεκμηριωθεί και το αντίστοιχο premium που θα οδηγήσει στην βιωσιμότητα των εν λόγω επενδύσεων και θα τεκμηριώσει εμπορικά την ανάγκη παραγωγής τους ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας που τα παράγει.. 

Παράλληλα, θα πρέπει να δημιουργηθούν όλοι οι κανόνες που θα επιτρέψουν τη δημιουργία της ενιαίας εσωτερικής ευρωπαϊκής αγοράς του CO2 προσδιορισμένου ως προϊόντος και όχι ως αποβλήτου. Ειδικότερα, θα πρέπει να δημιουργηθούν κοινές τεχνικές προδιαγραφές στο CO2, το οποίο θα μεταφέρεται με δίκτυα αγωγών ή/και με πλοία στην Ένωση. Σε συνέχεια της δημόσιας διαβούλευσης που έλαβε χώρα στο τέλος του 2025 θα πρέπει να θεσπιστούν κοινοί κανόνες πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς, αλλά και στους Τόπους Αποθήκευσης λαμβάνοντας προφανώς υπόψη τους και τη  θέση του Τόπου Αποθήκευσης ως φυσικό μονοπώλιο ή μη στη σχετική αγορά που δραστηριοποιείται. Τέλος, θα πρέπει να σχεδιαστούν κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία, τα οποία δεν θα αφορούν μόνο σε επιχορηγήσεις, αλλά θα διαθέτουν κονδύλια με στόχο την αντιμετώπιση του κινδύνου που συνεπάγεται η λήψη των εν λόγω επενδυτικών αποφάσεων ειδικά μάλιστα για τους first movers. 

Αναλύοντας το χρονοδιάγραμμα λήψεως όλων αυτών των αποφάσεων διαπιστώνουμε ότι ήδη από τις 5 Μαρτίου δημοσιεύτηκε η πρόταση για το Industrial Acceleration Act, το οποίο είναι ένα καινούργιο νομοθέτημα και το οποίο στοχεύοντας στην  άνοδο που ποσοστού που κατέχει η μεταποιητική βιομηχανία στο ΑΕΠ και ειδικότερα από το 14,3% που κατείχε το 2024 στο 20% έως το 2035 πραγματεύεται τη δημιουργία αγοράς για τα «πράσινα» προϊόντα με τη θέσπιση υποχρέωσης  ενός ποσοστού των  προϊόντων των δημόσιων προμηθειών να είναι «πράσινο». Τα πράσινα προϊόντα, θα πρέπει να παράγονται μάλιστα στην Ένωση, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η ανταγωνιστικότητα αυτής. 

Μια άλλη σημαντική απόφαση η οποία είναι στο στάδιο έγκρισης είναι η αναθεώρηση των benchmarks του ETS, τα οποία θα εφαρμοστούν για την περίοδο του 2026 έως 2030 και τα οποία αποτελούν τη βάση υπολογισμού των δωρεάν δικαιωμάτων της κάθε βιομηχανικής εγκατάστασης ανάλογα με το παραγόμενο προϊόν. 

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα, ως κράτος μέλος, μαζί με άλλα πέντε (5) Κράτη Μέλη  (μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Πολωνία) τοποθετήθηκε ενάντια στην αναθεώρηση των συγκεκριμένων benchmarks σε σχέση με την περίοδο 2021-2025, δηλαδή στην αυστηροποίηση αυτών για την περίοδο του 2026-2030, φοβούμενη προφανώς την επίπτωση που θα έχει κάτι τέτοιο στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. 

Παρόλα αυτά δεν θα πρέπει να αξιολογήσουμε την επίπτωση της εν λόγω απόφασης μεμονωμένα αλλά ως μία απόφαση σε ένα σύνολο πολλών αποφάσεων που θα πρέπει να ληφθούν για την επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης της Ένωσης οι οποίες θα πρέπει παράλληλα να θωρακίσουν την ανταγωνιστικότητα της ενεργοβόρου βιομηχανίας αυτής. Συνεπώς θα πρέπει να προβληματιστούμε για το σχεδιασμό ενός ολιστικού πλαισίου το οποίο όχι μόνο δεν θα διακυβεύει τους στόχους απανθρακοποίησης, αλλά θα κινητροδοτεί αυτούς που λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις απανθρακοποίησης διασφαλίζοντας τη ζήτηση που τεκμηριώνει τη λήψη των εν λόγω αποφάσεων και ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.  Είναι γεγονός ότι αν τώρα η Ένωση παρεκκλίνει από τους στόχους της υπάρχει τεράστιος κίνδυνος όλες αυτές οι επενδύσεις που έχουν σήμερα επιδοτηθεί από την Ένωση τελικά να μην γίνουν. 

Συνεπώς στο πλαίσιο της ολιστικής προσέγγισης θα πρέπει να εστιάσουμε σε δύο μέτρα ευρωπαϊκής πολιτικής, το πρώτο είναι η παροχή κινήτρων στις βιομηχανίες που υλοποιούν επενδύσεις απανθρακοποίησης (πχ υπό τη μορφή παροχής μεγαλύτερου ποσοστού δωρεάν δικαιωμάτων). Σήμερα  η οδηγία ΕU-ETS βάζει ποινές στις βιομηχανίες, οι οποίες δεν υλοποιούν τα έργα ενεργειακής απόδοσης και υποχρεώνει τους «ουραγούς» της απανθρακοποίησης στην υποβολή σχεδίων για κλιματική ουδετερότητα μειώνοντας κατά 20% το ποσό των δωρεάν δικαιωμάτων που δικαιούνται. 

Σήμερα για την επίτευξη των στόχων θα πρέπει να λειτουργήσουμε με θετικό τρόπο και να εξετάσουμε τα κίνητρα που πρέπει να δοθούν στις βιομηχανίες, οι οποίες πράγματι κάνουν τέτοιες επενδύσεις και αναλαμβάνουν κίνδυνο υλοποιώντας καινοτόμα  έργα απανθρακοποίησης. Παράλληλα θα πρέπει να δημιουργήσουμε αγορές τροφοδότησης των νέων αυτών καινοτόμων και πράσινων προϊόντων που θα αποτελέσουν τη βάση της μελλοντικής οικονομίας.

Επίσης στην αναθεώρηση του EU-ETS που αναμένουμε στις 15 Ιουλίου θα συμπεριληφθεί η λειτουργία του Industrial Decarbonization Bank για το οποίο έχουν δεσμευτεί ευρωπαϊκά 100 δισεκατομμύρια ευρώ. 

Η λειτουργία του Industrial Decarbonization Bank έχει αποφασιστεί ότι θα υλοποιηθεί σε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση είναι το Investment Booster, το οποίο θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση τον Σεπτέμβριο και θα αφορά σε επενδύσεις αποθρακοποίησης χωρίς καινοτόμο χαρακτήρα σε μια λογική first come, first served, με απλοποιημένες διαδικασίες ανάθεσης. Και μετά θα οδηγηθούμε στην  σημαντικότερη για εμάς,  δεύτερη φάση, που αφορά στον σχεδιασμό των Συμβολαίων Διαφοράς (Carbon- Contracts for Difference), που θα χρηματοδοτήσουν τη διαχείριση του κινδύνου από τη μεταβλητότητα των τιμών των δικαιωμάτων του EU-ETS ενός. Ο μηχανισμός χορήγησης CCfDs θα βασίζεται σε ανταγωνιστικές διαδικασίεςκαι θα τρέχει κεντρικά από την Ένωση. Αναμένουμε με μεγάλη αγωνία τις λεπτομέρειες του εν λόγω μηχανισμού, ο οποίος θα πρέπει να μεριμνήσει για τη διασφάλιση συνθηκών ισότιμης μεταχείρισης μεταξύ των βιομηχανιών του βορρά και του νότου λαμβάνοντας υπόψη την ασυμμετρία στη διαθεσιμότητα των Τόπων Αποθήκευσης.  

Τέλος κάποια επιπλέον στοιχεία που θα μας απασχολήσουν κατά την αναθεώρηση του EU ETS είναι η λειτουργία του Αποθεματικού Σταθερότητας της Αγοράς (MSR), ο τρόπος της λογιστικής εγγραφής των εκπομπών των προϊόντων που προκύπτουν από τη Δέσμευση και Χρήση Άνθρακα (CCU), όταν αυτή η χρήση δεν είναι μόνιμη, η ένταξη των πιστοποιητικών άνθρακα από τις βιογενικές εκπομπές και η ένταξη του τομέα των αποβλήτων (αποτέφρωση αστικών και επικίνδυνων αποβλήτων & υγειονομική ταφή (ΧΥΤΑ)) στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS) μετά το 2030 για λόγους ενίσχυσης της κυκλικής οικονομίας.