Κύπρος: Υπ. Ενέργειας από την αρχή - Αλλαγές στη λειτουργία

Πράγματα και θαύματα καταγράφονται στη μελέτη αναδιάρθρωσης του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού που εκπονήθηκε από το National School of Government International, του Ηνωμένου Βασιλείου και εντάσσεται στο πλαίσιο της γενικότερης συνεργασίας της Κυβέρνησης με αυτήν της Βρετανίας.

Στο προσχέδιο που αποκαλύπτει ο «Φ» το National School of Government International, για ανορθολογισμό του Υπουργείου Ενέργειας, προτείνει τη διακοπή της λειτουργίας της Υπηρεσίας Προστασίας Ανταγωνισμού και τη συγχώνευση της Κυπριακής Εταιρείας Υδρογονανθράκων με τον Κυπριακό Οργανισμό Προώθησης Επενδύσεων (ΚΟΠΕ), τη μεταφορά αρμοδιοτήτων σε άλλα υπουργεία, όπως για παράδειγμα ο έλεγχος της ενεργειακής απόδοσης στον τομέα της γεωργίας και των μεταφορών στα αντίστοιχα υπουργεία, ή εκτός της δημόσιας υπηρεσίας, στον ιδιωτικό τομέα, όπως για παράδειγμα η διαχείριση των λιμανιών και των βιομηχανικών ζωνών.

Προτείνει επίσης μεταφορά σημαντικών ρόλων που έχει σήμερα ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού στον ΚΟΠΕ.

Καυτηριάζεται το γεγονός ότι το υπουργείο στερείται ακόμη και σε βασικό επίπεδο τις δυνατότητες της πληροφορικής και ότι αυτή η απουσία αποτελεί σημαντική συμβολή σε σχέση με την αναποτελεσματικότητα και την ικανότητά του να διαχειρίζεται και να εφαρμόζει προγράμματα.

Η έλλειψη των κατάλληλων συστημάτων πληροφορικής, έχει ως αποτέλεσμα την αντιμετώπιση δυσκολιών στην άμεση πρόσβαση σε σχετικές πληροφορίες, περιορίζοντας παράλληλα την εργασία των διαφόρων τμημάτων. Επίσης έχει αντίκτυπο στην αποτελεσματική και αποδοτική επικοινωνία μεταξύ και των διαφόρων υπηρεσιών και των υπουργείων. Επίσης, επικρατεί η άποψη ότι η λύση σε πολλά προβλήματα είναι η παροχή πρόσθετου προσωπικού, και όχι η αλλαγή των λειτουργικών πρακτικών.

Όπως αναφέρουν οι εμπειρογνώμονες πολλές από τις μονάδες εντός του υπουργείου δρουν ανεξάρτητα και δεν ζητούν στήριξη από άλλα τμήματα μέσα στη δομή του, όπως για παράδειγμα το Γραφείο Δοκιμών και ο Οργανισμός για την Ποιότητα και την εμπλοκή τους με τις υπηρεσίες εμπορίου.

Όπως έχει ήδη αναγνωριστεί, ένα μεγάλο μέρος της οργανωτικής εστίασης σχετίζεται με τις δραστηριότητες και όχι μέσω της ανάπτυξης στρατηγικών πλαισίων, την παρακολούθηση της υλοποίησης, την αξιολόγηση των επιπτώσεων, του κόστους οφέλους, την ιεράρχηση εργασιών, τη διαχείριση ανθρώπινων πόρων, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και άλλα, «είναι κατανοητό ότι ορισμένες από αυτές τις αρχές προγραμματίζονται να υλοποιηθούν στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων, αλλά είναι προφανές ότι για πολλά μέλη του προσωπικού, αυτό θα είναι μια σημαντική αλλαγή που θα απαιτήσει σημαντικούς πόρους κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης και θα πρέπει να θεσπιστεί σύντομα για να καταστεί δυνατή η άμεση βελτίωση των επιδόσεων απόδοσης».

Οι εμπειρογνώμονες σημειώνουν επίσης ότι τα οφέλη των συμβουλίων σε ορισμένες κρατικές επιχειρήσεις είναι ασαφής και υπάρχει έλλειψη διαχείρισης της απόδοσης των κρατικών επιχειρήσεων και πολλών από των Οργανισμών που χρηματοδοτεί το υπουργείο. «Δεδομένου ότι υπάρχει κάποια σύγκρουση μεταξύ του ρόλου χρηματοδότησης του υπουργείου και τις ρυθμιστικές αρμοδιότητες, θα πρέπει να υπάρχει μια ρυθμιστική δομή διαχείρισης σε ένα σαφώς διακριτό “Ρυθμιστικό Τμήμα” το Υπουργείου», προστίθεται. Μια τέτοια υπηρεσία, σημειώνουν οι Βρετανοί εμπειρογνώμονες, θα ήταν ιδανικό να διευθύνεται από τον υφυπουργό, αλλά το κυπριακό Σύνταγμα δεν το επιτρέπει γι’ αυτό ο διευθυντής θα πρέπει να υπάγεται απευθείας στον υπουργό.

Τονίζεται ότι η απουσία εύκολης πρόσβασης σε νομική καθοδήγηση μπορεί να κάνει κάποιες αποφάσεις αναποτελεσματικές.

Υποδεικνύεται επίσης ότι το σημαντικό επίπεδο των πόρων που διατίθενται σε προσωρινές συμβάσεις θα εξακολουθήσουν να έχουν αντίκτυπο στην αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των οργανωτικών δομών, καθώς οι όροι και οι προϋποθέσεις του μόνιμου προσωπικού εξειδικεύονται και βελτιώνονται.

«Αν και η πρόθεση είναι να επιτρέψει στους εκτάκτους υπαλλήλους να υποβάλουν αίτηση για μόνιμες θέσεις, όταν καταστούν διαθέσιμες, το επίπεδο των πιθανών κενών θέσεων είναι τέτοιο, ώστε το πρόβλημα θα παραμείνει για το προβλεπόμενο μέλλον και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν».

Προστίθεται επίσης ότι με το πάγωμα των προσλήψεων και των προαγωγών, σημαίνει ότι οι οργανωτικές δομές είναι λιγότερο αποτελεσματικές από ότι θα μπορούσαν να είναι και η πρακτική αυτή είναι αποθαρρυντική και αποθαρρυντική για το προσωπικό.

«Σε ορισμένες περιπτώσεις, η έλλειψη διοικητικού προσωπικού σημαίνει ότι το ανώτερο και τεχνικό προσωπικό είναι λιγότερο αποτελεσματικό».
Οι εμπειρογνώμονες υποδεικνύουν ότι υπάρχει έλλειψη αποτελεσματικής ανάθεσης εξουσιών που προκαλούν συμφόρηση και καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων σε ανώτερο διευθυντικό επίπεδο.
Υπάρχουν ορισμένες δραστηριότητες, όπως η διαχείριση των βιομηχανικών εγκαταστάσεων, η στήριξη της Υπηρεσίας Χειροτεχνίας, όπου υπάρχουν πιθανές συγκρούσεις με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και δεν είναι σαφές πώς συμμορφώνονται με τις νομικές ευθύνες.

Υποδεικνύουν, επίσης, ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί μια μονάδα κρατικής ενίσχυσης που μπορεί να ελέγξει τις τρέχουσες και τις μελλοντικές προγραμματισμένες δραστηριότητες του Υπουργείου για να αποφύγει έτσι τις πιθανές συνέπειες από την παροχή παράνομων κρατικών ενισχύσεων.

Σημειώνεται ότι είναι σε γνώση του βρετανικού οργανισμού, οι συζητήσεις που έγιναν σε σχέση με τη δυνατότητα δημιουργίας ενός «Υπουργείου Ανάπτυξης» υπό την Προεδρία, αλλά όπως τονίζεται σε αυτό το στάδιο παραμένει σιωπηλός για το θέμα, δεδομένου ότι «η βιωσιμότητα ενός “Υπουργείου Ανάπτυξης” πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο, όχι μόνο των σημερινών αρμοδιοτήτων του υπουργείου Ενέργειας, αλλά και τις αρμοδιότητες των άλλων “οικονομικών” υπουργείων συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Οικονομικών».

Προτεραιότητα η ΑΗΚ για την Υπηρεσία Ενέργειας

Όσον αφορά στην Υπηρεσία Ενέργειας, το National School of Government International υπογραμμίζει ότι πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα το βασικό έργο για τις υποδομές και την ιδιωτικοποίηση της ΑΗΚ και ότι θα πρέπει να υπάρχουν σαφή χρονοδιαγράμματα και ορόσημα, να καθοριστούν οι κίνδυνοι, καθώς επίσης και δήλωση επιτυχίας που μπορεί να υπάρχει.

Θα πρέπει να συσταθεί για κάθε μέρος του έργου ένα συμβούλιο που θα επιβλέπει την υλοποίηση και την παράδοσή του. Θα πρέπει επίσης να καθοριστούν δείκτες αποδοτικότητας, οι οποίοι να κοινοποιηθούν στο προσωπικό, ώστε να γνωρίζουν προς ποια κατεύθυνση εργάζονται. 

Στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να υπάρχει μεγαλύτερη σαφήνεια μεταξύ των διάφορων συνιστωσών των εργασιών και συγκεκριμένα να υπάρχει συντονισμός μεταξύ των σχεδίων δράσης και το στρατηγικού σχεδίου.

Προτείνεται η πώληση του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Ενέργειας στον ιδιωτικό τομέα ή σε ένα πανεπιστήμιο και η ευθύνη της ενεργειακής απόδοσης στον τομέα της γεωργίας και των μεταφορών θα πρέπει να μεταφερθεί στα αντίστοιχα υπουργεία και να σταματήσουν οι ενεργειακές επιθεωρήσεις. Επίσης, η εργασία που αφορά τους μειονεκτούντες πελάτες θα πρέπει να αναληφθεί από την Υπηρεσία Καταναλωτών. 

Υπηρεσίες Ανταγωνισμού και Καταναλωτών

Οι εμπειρογνώμονες προτείνουν την αναστολή των δραστηριοτήτων της Υπηρεσίας Παρατηρητηρίου, διότι όπως αναφέρουν υπάρχει έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για την αξία ή του κόστους-οφέλους που να υποστηρίζει τη συνέχισή της. Υποδεικνύουν ότι θα πρέπει να αναθεωρηθεί ο ρόλος της Υπηρεσίας και να επανεξεταστούν οι πόροι του προσωπικού που θα αποδεσμευτεί ως συνέπεια της αναστολής όλων των εργασιών της.

Η επικάλυψη των υπηρεσιών κλήσεων και εκπαιδευτικών υπηρεσιών αποτελεί αναποτελεσματική χρήση των κονδυλίων που παρέχονται στις Ενώσεις Καταναλωτών και ότι οι υπηρεσίες είτε θα ανατεθούν σε ένα σωστό πάροχο και να παρακολουθούνται και να καταγράφονται, είτε να διατηρηθούν στο Υπουργείο αξιοποιώντας τα απελευθερωμένα κεφάλαια για τη βελτίωση της ποιότητας της παροχής υπηρεσιών. 

Τονίζεται επίσης ότι η υπηρεσία παρέχει ένα συνολικό ρυθμιστικό ρόλο που μπορεί να είναι ασυμβίβαστος με το ρόλο υποστήριξης επιχειρήσεων του Υπουργείου και θα πρέπει να υπάρχει μια ρυθμιστική δομή διαχείρισης, σε ένα σαφώς διακριτό «Ρυθμιστικό Τμήμα» του υπουργείου.

Μια τέτοια υπηρεσία θα ήταν ιδανικό να διευθύνεται από τον Υφυπουργό, αλλά από τη στιγμή που δεν το επιτρέπει το Σύνταγμα, τότε από ένα διευθυντή που να υπάγεται απευθείας στον υπουργό. Οι εμπειρογνώμονες υποδεικνύουν επίσης ότι θα πρέπει να υπάρχουν εσωτερικές νομικές υπηρεσίες στο υπουργείο ή άμεση πρόσβαση σε εξωτερικές νομικές υπηρεσίες, για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

Επίσης, σημειώνουν ότι θα μπορούσε να εξεταστεί η μεταφορά των δραστηριοτήτων των «Παρατηρητήριων» σε μία από τις οργανώσεις των καταναλωτών μέσω ενός κατάλληλου μηχανισμού. Επίσης όλες οι κλήσεις θα πρέπει να χειρίζονται από ένα κεντρικό σημείο και μόνο όσες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν, να αναφέρονται στο Τμήμα των Επιθεωρήσεων και της διαχείρισης των καταγγελιών των καταναλωτών.

Θα πρέπει επίσης να σύστημα πληροφορικής για το ποιες πληροφορίες μπορούν να παρέχονται.

Κυπριακός Οργανισμός Προώθησης της Ποιότητας

Όσον αφορά στον Κυπριακό Οργανισμό Προώθησης της Ποιότητας, οι εμπειρογνώμονες προτείνουν την εκπόνηση ενός σχεδίου δράσης με στόχο να οδηγηθεί σε μηδενικό κόστος για το κράτος. Το σχέδιο δράσης θα πρέπει να δείξει τους βασικούς δείκτες απόδοσης και τα ορόσημα.

Να ληφθούν μέτρα για τη διερεύνηση της σκοπιμότητας μιας πρόωρης αύξησης των ποσοστών αμοιβής, ιδίως δεδομένου ότι οι τρέχουσες τιμές έχουν καθοριστεί από το 2004.

Οι συγκρίσεις με ανάλογες οργανώσεις της ΕΕ θα βοηθήσει στη δημιουργία ενός «επιτόκιου της αγοράς» και μια δυναμική δομή του κόστους για την παροχή υπηρεσιών στο εσωτερικό και το εξωτερικό. 

Τόσο, η εγχώρια όσο και η διεθνή αγορά, πρέπει να αξιοποιηθεί και να ληφθούν άμεσα μέτρα στην εξοικείωση των εμπορικών κέντρων και του ΚΟΠΕ με τις δυνητικές προσφερόμενες υπηρεσίες της αγοράς.

Η έλλειψη οποιασδήποτε στρατηγικής κατεύθυνσης από το διοικητικό συμβούλιο, θα πρέπει να σταματήσει και το υπουργείο θα πρέπει να εποπτεύει απευθείας τις δραστηριότητες και την υποβολής εκθέσεων. Αυτό, σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες, θα απελευθερώσει το διευθυντή και το διοικητικό προσωπικό από τις συνεδριάσεις του δ.σ., επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν στους βασικούς στόχων τους.

Υποδεικνύουν επίσης ότι δεδομένου του ευρύ πεδίου που έχει ο γενικός διευθυντής, συνιστάται μια ρυθμιστική δομή διαχείρισης, είτε χωριστά από το υπουργείο, είτε μέσω της δημιουργίας «Ρυθμιστικού Τμήματος».

Μια τέτοια υπηρεσία, προστίθεται, θα ήταν ιδανική να διευθύνεται από τον Υφυπουργό, αλλά από τη στιγμή που δεν το επιτρέπει το Σύνταγμα, τότε ο διευθυντής να υπάγεται απευθείας στον υπουργό. Επίσης τα γενικά έξοδα του οργανισμού θα μπορούσαν να μειωθούν με τη συνεγκατάσταση στους χώρους των «Μέτρων και Σταθμών».

Υπηρεσία Βιομηχανίας και Εμπορίου

Όσον αφορά στην Υπηρεσία Βιομηχανίας και Εμπορίου, οι εμπειρογνώμονες προτείνουν την αναθεώρηση των όρων των μισθώσεων και την ανάθεση στον ιδιωτικό τομέα της ευθύνης όλων των πτυχών διαχείρισης των Βιομηχανικών Περιοχών.

Η ανάκτηση των χρεών θα πρέπει να παραμένει εντός του υπουργείου, αλλά θα πρέπει να επανεξεταστεί η αναθεώρηση του πλήρες φάσματος των αρμοδιοτήτων για να διαπιστωθεί ποια στοιχεία μπορούν εύκολα να ανατεθούν σε τρίτους, όπως η συλλογή των αποβλήτων, επισκευές του φωτισμού και ο καθαρισμό του δρόμου. 

Προτείνεται επίσης όπως για αποφυγή επικαλύψεων και αποτελεσματικότητα η ευθύνη για την προώθηση του Τεχνολογικού Πάρκου, καθώς και οι Βιομηχανικές Περιοχές, θα πρέπει να ανατεθούν στο ΚΟΠΕ. Ο διευθυντής να προσπαθεί να εντοπίζει τις κύριες Βιομηχανικές και Τεχνολογικές προκλήσεις ή ευκαιρίες, για να διασφαλίσει μεγαλύτερη επιρροή στην ανάπτυξη της πολιτικής της ΕΕ.

Υποδεικνύουν επίσης ότι θα πρέπει να υπάρχει κάποια μορφή συντονισμού εντός του Υπουργείου για θέματα ΕΕ, δεδομένου του αριθμού των τμημάτων του υπουργείου που ασχολούνται με θέματα της ΕΕ. Αυτό τονίζουν θα μπορούσε να επεκταθεί σε ολόκληρη την κυβέρνηση για να διασφαλιστεί η συνέχεια και η συνέπεια στην κυπριακή πολιτική και την ΕΕ.

Εμπόριο και επενδύσεις 

Οι εμπειρογνώμονες προτείνουν να παρακολουθείται καλύτερα και να μετριέται η απόδοση του ΚΟΠΕ μέσω του στόχου ή των βασικών δεικτών απόδοσης που όρισε η Κυβέρνηση. Το υπουργείο να διαδραματίσει ισχυρότερο ρόλο στην υποστήριξη των εσωτερικών επενδύσεων και τη ρύθμιση της στρατηγικής, επιτρέποντας στο ΚΟΠΕ να έχει μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην υλοποίηση αυτής της στρατηγικής.

Το γεγονός ότι η αναθεώρηση της νομοθεσίας αποτελεί θέμα του υπουργείου σε συνδυασμό με οργανισμούς, όπως το Εμπορικό Επιμελητήριο και όχι ρόλο του ΚΟΠΕ. Ο ΚΟΠΕ έχει έννομο ρόλο όταν το θέμα αφορά την προσέλκυση επενδύσεων. Ο ΚΟΠΕ θα πρέπει να καθιερώσει μια πιο επίσημη διαδικασία διαχείρισης και καθορισμού μεθοδολογίας αξιολόγησης για την ουσία των δραστηριοτήτων, όπως η προώθηση των εξαγωγών.

Επίσης θα πρέπει να καθοριστεί ένας μηχανισμός προσλήψεων στα εμπορικά κέντρα στο εξωτερικό και να καθοριστούν διαδικασίες που να έχουν τυπικό χρόνο στη χορήγηση αδειών εξαγωγής.

Μέτρα και σταθμά

Τονίζεται ότι οι εγκαταστάσεις δεν χρησιμοποιούνται πλήρως για τις υπηρεσίες Μέτρων και Σταθμών και θα πρέπει να μοιράζονται με άλλες υπηρεσίες που παρέχουν τεχνικές υπηρεσίες. Το πρωταρχικό σημείο επαφής για επιχειρησιακά θέματα θα πρέπει να είναι ο διευθυντής Βιομηχανίας και της Υπηρεσίας Τεχνολογίας.

Θα πρέπει να υπάρχει μια ρυθμιστική δομή διαχείρισης μέσα σε ένα διακριτό «Ρυθμιστικό Τμήμα» του υπουργείου. Μια τέτοια υπηρεσία θα ήταν ιδανικό να διευθύνεται από τον Υφυπουργό, αλλά από τη στιγμή που το κυπριακό Σύνταγμα δεν το επιτρέπει, τότε θα πρέπει να είναι ένας διευθυντής που να υπάγεται απευθείας στον υπουργό.

(Ελένη Νικολάου - Παυλίδη, Φιλελεύθερος)