Αγωγοί και πραγματικότητα

H ανάκαμψη των διπλωματικών σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ δεν πρέπει να θεωρείται έκπληξη. Όσοι παρακολούθησαν τις σχέσεις των δύο χωρών, ιδίως μετά το 2013, συνειδητοποιούσαν πως, τόσο το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον όσο και η αυξανόμενη οικονομική τους σύνδεση στο εξαγωγικό εμπόριο – ένα παράδοξο που συνέβη μετά το 2010 και τα γεγονότα με το «Μάβι Μαρμαρά» - θα οδηγούσαν κάποια στιγμή στη σταδιακή αποκλιμάκωση μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ και στη σταδιακή πλήρη αποκατάσταση των σχέσεών τους. Βέβαια, όπως αναφέρει στον «Π» ξένη διπλωματική πηγή, από την πλήρη πολιτική εξομάλυνση μέχρι την αποκατάσταση των σχέσεων –με την ανταλλαγή πρεσβευτών- και τη δημιουργία... αγωγών «θα περάσει καιρός». Πώς, όμως, αυτή η εξέλιξη αφορά την Κύπρο κι επηρεάζει τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της περιοχής;

H ρωσική διάσταση

Για την Τουρκία, μετά την κρίση στις σχέσεις της με τη Μόσχα, η αναζήτηση εναλλακτικών πηγών ενεργειακής ασφάλειας αποτελεί προτεραιότητα. Τόσο το ναυάγιο του Turkish Stream –που για πολλούς ακόμη και στην Τουρκία δεν υπήρξε τίποτα, παρά μια «φλυαρία» του Πούτιν- όσο και η ενεργειακή εξάρτηση (περί το 50% των αναγκών της σε φυσικό αέριο) της Τουρκίας από τη Ρωσία συνέβαλε στο να υπάρξει επαναπροσέγγιση με το Ισραήλ. Ως εκ τούτου, η διαδικασία είχε ήδη ξεκινήσει το 2013 με την επίσημη συγγνώμη για τα συμβάντα στον «Στολίσκο της Γάζας» από τον ίδιο τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Η πρόσφατη ρωσοτουρκική κρίση συνέβαλε στο να καταστεί σαφές προς τον Ερντογάν πως πρέπει να αναζητήσει diversify αναφορικά με τα μεγάλα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου, στην ισραηλινή και, αργότερα ίσως, στην αιγυπτιακή ΑΟΖ», μας αναφέρει πηγή που γνωρίζει.

Σενάρια

Μπορεί ο ισραηλινός και ο τουρκικός Τύπος να προανήγγειλαν «μέγα αγωγό» από την ισραηλινή ΑΟΖ προς τα τουρκικά παράλια (με το κυρίαρχο σενάριο να αφορά αγωγό από το «Ταμάρ» προς το τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν), ωστόσο κάτι τέτοιο δεν προκύπτει σε επίσημο επίπεδο. «Θεωρητικά μιλώντας, ένας αγωγός που θα συνέδεε ενεργειακά την Κύπρο με το Ισραήλ θα ήταν εφικτός μόνο εφόσον υπάρχει επίλυση του κυπριακού προβλήματος –μιας κι αναπόφευκτα θα περνούσε διαμέσου της κυπριακής ΑΟΖ», μας αναφέρει ξένη διπλωματική πηγή. Ωστόσο, αυτό που καθίσταται σαφές είναι πως πρώτα αναμένεται η πλήρης εξομάλυνση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας καθώς και η στάση που θα δείξει η Άγκυρα σε θέματα ασφαλείας –ιδίως αναφορικά με την στήριξη στη Χαμάς και την τύχη του Σαλαχ αλ-Αρούρι, επιχειρησιακού στελέχους της τρομοκρατικής οργάνωσης που δρούσε με έδρα του την Τουρκία. Τέλος, σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει και η σχέση Χαμάς-«Επαρχίας Σινά» -το επίσημο παρακλάδι του ISIS στην Αίγυπτο- η οποία δείχνει να έχει δρομολογηθεί, ακόμη και με την ανοχή της Τουρκίας επί τουρκικού εδάφους, σχετικά με το πώς οι τζιχαντιστές του Σινά θα μπορούσαν να συμβάλουν επιχειρησιακά στη δράση της Χαμάς στη Γάζα. Πηγές πάντως που γνωρίζουν πράγματα και καταστάσεις επισήμαναν στον «Π» πως προτεραιότητα του Τελ Αβίβ καθίσταται, σε κάθε περίπτωση, η ασφάλεια οποιουδήποτε ενεργειακού σχεδιασμού, με την Κύπρο και την Τουρκία «να έχουν δείξει τις αντιλήψεις τους περί του θέματος».

Αιγυπτιακή διάσταση

Οι σχεδιασμοί Ισραήλ-Τουρκίας δεν επηρεάζουν την ενεργειακή συνεργασία Ισραήλ-Κύπρου και Αιγύπτου-Κύπρου όπως αυτή έχει αποτυπωθεί τόσο σε επιμέρους εμπορικές συμφωνίες, όσο κι αναφορικά με τα διπλωματικά συμπεράσματα των επιμέρους τριμερών συνεργασιών. Κατ' αρχήν, η εξαγωγή φυσικού αερίου από το οικόπεδο «Αφροδίτη» προς τα αιγυπτιακά τερματικά δεν πρέπει να συγχέεται με πιθανή μελλοντική σύνδεση του ισραηλινού φυσικού αερίου με την Τουρκία. Επιπλέον, στο παρόν στάδιο, εμπορικά, το κοίτασμα φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ δείχνει να βρίσκεται «ένα βήμα μπρος» αναφορικά με την οικονομική του εκμετάλλευση, όπως αναφέρει στον «Π» πηγή που γνωρίζει. Τέλος, η μελλοντική εκμετάλλευση του κοιτάσματος-μαμούθ «Zohr» στην αιγυπτιακή ΑΟΖ «μάλλον θα επιφέρει ανταγωνισμό μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου, παρά θα επηρεάσει την Κύπρο», αναφέρει στον «Π» καλά ενημερωμένη πηγή. Ισραήλ-Κύπρος και Αίγυπτος, δεδομένων των εμπλεκόμενων εταιρειών, έχουν ήδη δημιουργήσει προϋποθέσεις για περαιτέρω ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων χωρών –και της Τουρκίας. Συνεπώς οποιαδήποτε σχεδιασμός, πέραν της άσκησης επί χάρτου και των παχυλών πρωτοσέλιδων τίτλων, προϋποθέτει α. την πλήρη αποκατάσταση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας β. την αντίστοιχη ανάκαμψη στις σχέσεις Αιγύπτου-Τουρκίας και γ. την επίλυση του Κυπριακού προκειμένου να υπάρξουν ενεργειακές διαδρομές προς την Τουρκία μέσω της κυπριακής ΑΟΖ.

Μας συμφέρει;

H ανακοίνωση της επαναπροσέγγισης στις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ δημιούργησε στην Κύπρο την κλασική αντίδραση απογοήτευσης που συχνά ακολουθεί τον τρόπο πρόσληψης και ανάλυσης των διεθνών γεγονότων. Μάλιστα κάποιοι αντέδρασαν βλέποντας πως «οι Ισραηλινοί λοξοκοιτάζουν». Χωρίς υπερβολή θα λέγαμε ότι πρόκειται για τους ίδιους που προ μηνών και μέχρι πρότινος μιλούσαν για «άξονες με το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας» ή για «την Κύπρο ως προέκταση του στρατηγικού βάθους του Ισραήλ». Τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλοκα όσον αφορά τον ενεργειακό σχεδιασμό των κρατών και των εταιρειών στην περιοχή (σ.σ. με τις εταιρείες συχνά να λαμβάνουν τις τελικές αποφάσεις, κάτι που συχνά αγνοούμε). Η Κύπρος, με τις τριμερείς σε Αθήνα και Λευκωσία, με Ισραήλ και Αίγυπτο αντίστοιχα, έθεσε εξαρχής το ζήτημα ότι οι εν λόγω διπλωματικές προσπάθειες δεν στρέφονται εναντίον καμιάς χώρας (φωτογραφίζοντας σαφώς την Τουρκία) και πως είναι ανοικτές σε τρίτους (φωτογραφίζοντας σαφώς την Τουρκία στη μετά τη λύση εποχή). Παράλληλα, σε διεθνές επίπεδο, οι ενεργειακές συμμαχίες και η συνεργασία στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας αποτελούν αφορμή για συναινέσεις και εμπορικές σχέσεις και όχι για παίγνια... μηδενικού αθροίσματος. Η αποκατάσταση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας συνεπώς δεν επηρεάζει άμεσα τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Κυπριακής Δημοκρατίας και κυρίως δεν αποτελεί έκφανση «προτίμησης» του Ισραήλ στην Τουρκία έναντι της Κύπρου. «Ως εκ τούτου, διπλωματικές σχέσεις με την Τουρκία είχε το Ισραήλ και προ του 2010. Και μετά την κρίση το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών εκτοξεύτηκε», μας αναφέρει χαρακτηριστικά διπλωματική πηγή. Τέλος, όπως αναφέρουν στον «Π» ξένες διπλωματικές πηγές, η σύνδεση Τουρκίας-Ισραήλ και Τουρκίας-Αιγύπτου με μια βόρεια όδευση των αγωγών της περιοχής μετά τη λύση του Κυπριακού, πέραν του ότι εντάσσει μια τεράστια αγορά στο παιχνίδι, δυνητικά «θα διασφαλίσει και την ένταξη των μεγάλων αποθεμάτων της ΝΑ Μεσογείου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό». Η όδευση μάλιστα αγωγών ή η δημιουργία ενός σούπερ κόμβου στην κυπριακή ΑΟΖ (στη μοναδική ΑΟΖ της ΕΕ στην περιοχή) αναβαθμίζει σημαντικά τον ρόλο της Κύπρου σε αυτή την εξίσωση.

Αντί επιλόγου

Το 2016, σε ένα ταραγμένο ευρύτερο υποσύστημα όπως αυτό της ΝΑ Μεσογείου, θα δρομολογήσει εξελίξεις στην περιοχή. Αν η Κύπρος κατορθώσει να επανενωθεί, θα προλάβει πολλές, κατά τη γνώμη μας, εξελίξεις. Καθώς ο ενεργειακός σχεδιασμός στην περιοχή μπορεί πολύ πιθανόν να ξεκινήσει από την εξαγωγή κυπριακού φυσικού αερίου προς την Αίγυπτο, αυτή η ενέργεια θα δημιουργήσει, σε συνδυασμό με την πιθανή συνεκμετάλλευση στο 12 με το Ισραήλ, τετελεσμένα, αλλά και μιας πρώτης τάξης αίσθηση τού πώς θα είναι τα πράγματα μετά τον χρονικό ορίζοντα του 2020. Πάντως, αρκεί να το οραματιστεί κανείς: μια ενεργειακή σύμπραξη Κύπρου-Ισραήλ-Αιγύπτου-Ιορδανίας-Παλαιστινιακής Αρχής-Λιβάνου, αλλά και της... Τουρκίας, θα μπορούσε όχι μόνο να συμβάλει στην ειρήνη και στη σταθερότητα στην περιοχή, αλλά και να καταστεί η πιο επιτυχημένη, διεθνώς, περιφερειακή ενεργειακή και οικονομική ένωση. Με την αμαλγαματοποίηση της οικονομίας σε ένα περιβάλλον που έχει πάρα πολύ ανάγκη να προχωρήσει από το ταραχώδες παρελθόν του. Υπό αυτό το πρίσμα, η ανάκαμψη στις σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας δεν πρέπει να μας φοβίζει. Αρκεί να δούμε το πράγμα πέραν του τυπικού μηδενικού αθροίσματος, win-loose, στις πραγματικές του διαστάσεις.

(Πολίτης, 21/12/2015)