Πώς μια καλύτερη διπλωματία μπορεί να σώσει τους «πράσινους» στόχους της Ευρώπης

Η απανθρακοποίηση της βιομηχανίας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μολονότι η ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα αυτό έχει αποφέρει ορισμένα οφέλη —για παράδειγμα, η ΕΕ ήταν η πρώτη που προσέφερε καινοτόμα προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα στην παγκόσμια αγορά—, υπάρχουν επίσης κόστη μετάβασης, ιδίως σε τομείς όπως η χαλυβουργία και η χημική βιομηχανία.

Σήμερα, ο πόλεμος πλήρους κλίμακας της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και η σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν, ωθούν τις τιμές της ενέργειας υψηλότερα, ενώ ο ανταγωνισμός από την Κίνα και άλλες χώρες για προϊόντα όπως τα χημικά, τα λιπάσματα και ο χάλυβας είναι ιδιαίτερα έντονος. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες και με το αυξανόμενο κόστος του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Άλλες περιοχές του κόσμου δεν προχωρούν αρκετά γρήγορα ώστε να μειώσουν τις διαφορές κόστους για τις ευρωπαϊκές πρωτοπόρες επιχειρήσεις. Η έκθεση Breakthrough Agenda 2025 του IEA δείχνει ότι η παγκόσμια μετάβαση της βιομηχανίας σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα εξελίσσεται με υπερβολικά αργούς ρυθμούς ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της Συμφωνίας των Παρισίων.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κλιματική διπλωματία δεν δίνει επαρκή προτεραιότητα στις συνεργασίες για τη βιομηχανική απανθρακοποίηση και, αντίθετα, επικεντρώνεται κυρίως σε γενικότερα ζητήματα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και χρηματοδότησης. Αν και η δημιουργία της Ειδικής Ομάδας Δράσης της ΕΕ για τη Διεθνή Τιμολόγηση του Άνθρακα και τη Διπλωματία των Αγορών Άνθρακα το 2024 αποτέλεσε σημαντικό βήμα, δεν αντιμετώπισε το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο οι Ευρωπαίοι μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των υποδομών, της πρόσβασης στη χρηματοδότηση, της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού που απαιτούνται για τη βιομηχανική απανθρακοποίηση.

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια ισχυρότερη και πιο συνεκτική διπλωματική προσέγγιση για τον βιομηχανικό μετασχηματισμό. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να επικεντρωθεί στη βελτίωση της εξωστρέφειάς της και στη διεύρυνση των προτάσεών της στους τομείς της χρηματοδότησης, της ζήτησης της αγοράς και της συνεργασίας στην καινοτομία.

Στις 23 και 24 Ιουλίου πραγματοποιείται άτυπη σύνοδος των υπουργών Περιβάλλοντος και Κλίματος (ENVI). Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται δύο συναφή θέματα: η απανθρακοποίηση και η ανταγωνιστικότητα, καθώς και η κλιματική διπλωματία. Ωστόσο, τα δύο αυτά ζητήματα είναι αλληλένδετα και οι υπουργοί θα πρέπει να τα προσεγγίσουν με ενιαίο τρόπο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αντλήσει διδάγματα από τις πιο ενεργητικές βιομηχανικές πολιτικές της Κίνας, της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας, οι οποίες διαθέτουν τη θεσμική ικανότητα να λαμβάνουν στρατηγικές αποφάσεις σχετικά με τις τεχνολογίες που θα υποστηρίξουν, ενώ έχουν διαμορφώσει έναν αποτελεσματικό συνδυασμό εργαλείων πολιτικής για την προώθησή τους. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο ευρωπαϊκές ανθρακικές περιοχές, όπως στην Πολωνία, πραγματοποίησαν τη μετάβασή τους δημιουργώντας νέες πράσινες θέσεις εργασίας. Τέτοιες περιοχές αποτελούν πρότυπο για άλλες χώρες που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν την κοινωνική αποδοχή του κλεισίματος των ορυχείων και της σταδιακής εγκατάλειψης της βιομηχανικής παραγωγής που εξαρτάται από τα ορυκτά καύσιμα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διαθέσει περισσότερους πόρους για τη διεθνή συνεργασία με χώρες-εταίρους στον τομέα του βιομηχανικού μετασχηματισμού, για παράδειγμα με στόχο τη μείωση του κλιματικού αποτυπώματος της παραγωγής χάλυβα και τσιμέντου. Οι συνεργασίες αυτές θα πρέπει να έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα και να περιλαμβάνουν συνεργασία στην καινοτομία για αναδυόμενες καθαρές τεχνολογίες. Οι υπουργοί θα πρέπει να εντάξουν τη διπλωματία του βιομηχανικού μετασχηματισμού στο στρατηγικό οδικό χάρτη που αποτελεί τη βάση των συζητήσεών τους και να πιέσουν για επαρκή χρηματοδότηση στο επόμενο χρηματοδοτικό μέσο "Global Europe" για την αναπτυξιακή πολιτική.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει την έλλειψη συνοχής μεταξύ των πρωτοβουλιών της ΕΕ και των κρατών-μελών και να προωθήσει μια προσέγγιση Team Europe. Για να ανταποκριθεί στην πρόκληση της Κίνας, ακόμη και μεγάλα κράτη-μέλη, όπως η Γερμανία, δεν μπορούν από μόνα τους να οικοδομήσουν αρκετά ισχυρές συνεργασίες. Αυτό, όμως, προϋποθέτει μια περισσότερο συνεργατική κουλτούρα. Το προσωπικό που ασχολείται με την κλιματική διπλωματία στις Βρυξέλλες και στις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να ενισχυθεί, ώστε να διευκολυνθεί αυτή η προσπάθεια.

Τέλος, οι υπουργοί θα πρέπει να συμμετάσχουν πιο ενεργά και θετικά στην ατζέντα της βιομηχανικής απανθρακοποίησης στο πλαίσιο της Συμφωνίας των Παρισίων. Αυτό θα μπορούσε να ακολουθήσει την πρωτοβουλία της Βραζιλίας το 2025 για την έναρξη μιας διαδικασίας επιτάχυνσης των μετασχηματισμών της βιομηχανίας προς χαμηλές εκπομπές άνθρακα, καθώς και τη φιλοδοξία της Τουρκίας να συνεχίσει αυτό το έργο στη COP31, τον Νοέμβριο του 2026.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους κλιματικούς στόχους για το 2030 και το 2040, με στόχο να καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Ωστόσο, τα εργαλεία πολιτικής αποτελούν αντικείμενο έντονων διαβουλεύσεων. Για παράδειγμα, στις 17 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την αποδυνάμωση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η βιομηχανία, ενισχύοντας ταυτόχρονα τον μηχανισμό στήριξης της πράσινης μετάβασης.

Παράλληλα, οι υπουργοί Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι διαπραγματευτές τους για το κλίμα έχουν ξεκινήσει μια διαδικασία ενίσχυσης της κλιματικής διπλωματίας, έπειτα από αυτό που πολλοί θεώρησαν απογοητευτική και αδύναμη διατύπωση σχετικά με τη μείωση των συνολικών εκπομπών κατά τη διάρκεια της COP30, που πραγματοποιήθηκε στο Μπελέμ το 2025. Μέχρι στιγμής, η διαδικασία αυτή έχει επικεντρωθεί κυρίως στη βελτίωση της προετοιμασίας για τις επίσημες κλιματικές διαπραγματεύσεις, όπως η επερχόμενη COP31 στην Τουρκία, και λιγότερο στη δημιουργία ευρύτερων συνεργασιών, όπως εκείνων που αφορούν τη βιομηχανική απανθρακοποίηση.

(του Mats Engström, ecfr.eu)

φωτογραφία: magnific.com