Η τριμερής της Λευκωσίας: Ποιά τα κέρδη για Αθήνα και Λευκωσία;

Η τριμερής συνάντηση των ηγετών της Ελλάδος, της Κύπρου και της Αιγύπτου στη Λευκωσία την περασμένη εβδομάδα αποτέλεσε μια πολύ σημαντική εξέλιξη. Η προηγούμενη τριμερής διακήρυξη του Καΐρου που έλαβε χώρα τον περασμένο Νοέμβριο αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας συστηματικής διπλωματικής προεργασίας και ζύμωσης που ανάγεται στη στάση που κράτησαν Αθήνα και Λευκωσία έναντι της στρατιωτικής παρέμβασης του Ιουλίου 2013. Αμφότερες οι χώρες έσπευσαν να νομιμοποιήσουν το νέο ηγετικό καθεστώς υπό τον στρατηγό Αλ-Σίσι σε ευρωπαϊκό επίπεδο παριστάμενες- δια των ΥΠΕΞ τους- στην ορκομωσία του τέως στρατιωτικού ως προέδρου της ηγέτιδος (μαζί με τη Σαουδική Αραβία) δύναμης του αραβικού κόσμου.

Την περίοδο εκείνη τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ε.Ε κρατούσαν παγερές αποστάσεις από τη νέα αιγυπτιακή ηγεσία. Η ελληνική αυτή στήριξη σε συμβολικό και ψυχολογικό επίπεδο δεν πέρασε απαρατήρητη στο Καΐρο αλλά δεν ήταν αυτός ο λόγος που έσπρωξε και σπρώχνει τις τρείς χώρες εγγύτερα. Χρειαζόταν να βγεί εκτός εαυτού ο κ.Ερντογάν επιτιθέμενος σε προσωπικό επίπεδο στον Αιγύπτιο Πρόεδρο και προσφέροντας καταφύγιο σε ηγετικά στελέχη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας για να καταλήξουμε στην τριμερή του Καΐρου. Η τριμερής της Λευκωσίας επιβεβαιώνει αυτή τη γεωστρατηγική σύγκλιση και τη βούληση των τριών κρατών να εργαστούν προς την κατεύθυνση οικοδόμησης ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας στη Ν.Α. Μεσόγειο στο επίκεντρο του οποίου θα βρίσκεται η προάσπιση της διεθνούς νομιμότητας.

Από την πλευρά των Αθηνών η επίσπευση της συνάντησης -την ώρα μάλιστα που κορυφώνεται το αδιέξοδο στις ελλαδο-ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις- είναι σημαντική διότι αποτελεί μια σαφής δέσμευση συνέχειας του κ.Τσίπρα υπέρ της ενεργητικότερης εμπλοκής της Ελλάδος στα γεωστρατηγική τεκταινόμενα της Ν.Α. Μεσογείου που ανάγεται στο καλοκαίρι του 2010. Έκτοτε όλες οι ελλαδικές κυβερνήσεις επένδυσαν συστηματικά στην παρουσία της Ελλάδος ως παράγωγου ασφάλειας και ουσιαστικού γεωστρατηγικού δρώντα στην περιοχή. Η παρουσία αυτή κωδικοποιήθηκε έως και την τριμερή του Καΐρου μέσω της ουσιαστικής βελτίωσης των ελλαδο-ισραηλινών σχέσεων σε στρατιωτικο-διπλωματικό πρωτίστως επίπεδο που φαίνεται ότι θα συνεχισθεί -και ενδεχομένως εντατικοποιηθεί- απο τη συγκυβέρνηση Τσίπρα-Καμμένου.

Το κοινό άνοιγμα Αθηνών και Λευκωσίας προς το στρατηγό Αλ-Σίσι δεν έχει ακόμη επιφέρει τους πολυπόθυτους “καρπούς” που ορισμένοι ήλπιζαν τον περασμένο Νοέμβριο ιδίως σε ότι αφορά το ζήτημα της οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Αιγύπτου, η επίλυση του οποίου αποτελεί προϋπόθεση sine qua non για την κατασκευή της οποιασδήποτε ενεργειακής διασύνδεσης Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ είτε αυτή αφορά το ηλεκτρικό καλώδιο του Euro-Asia Interconnector είτε αυτή αφορά τον IICG (Interconnector Israel-Cyprus-Greece). Αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει καθόλου για τρείς βασικούς λόγους:

(α) Πρώτον, η κυβέρνηση Σαμαρά αυτο-υποβάθμισε την περιφερειακή σημασία της Συνόδου στο Καΐρο αποδεχόμενη τον κ.Νταβούτογλου στην Αθήνα την ώρα μάλιστα που κορυφωνόταν η τουρκική επιθετικότητα μέσω του Barbarossa για μια παντελώς άκυρη, αχρείαστη και ανεπίκαιρη συνάντηση κορυφής των υπουργικών συμβουλίων Ελλάδος-Τουρκίας.

(β) Δεύτερον, το ζήτημα καθορισμού της Ελλαδο-Αιγυπτιακής ΑΟΖ είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και πολύπλοκο καθώς επηρεάζει όχι μόνο την πλήρη κυριότητα του Καστελόριζου αλλά και το απώτατο νοτιοδυτικό άκρο της Κυπριακής ΑΟΖ τόσο με την Αίγυπτο όσο και με την Ελλάδα. Ο Πρόεδρος Αλ-Σίσι γνωρίζει ότι ενδεχόμενη συμφωνία του με την Ελλάδα θα αποτελέσει μια σαφή εχθρική κίνηση προς τον κ.Ερντογάν που δεν θα μπορέσει να διορθωθεί. Ο ηγέτης της Αιγύπτου δεν φαίνεται να είναι έτοιμος για μια τέτοια ρήξη ιδίως όταν η Ελλάδα εξακολουθεί να ακροβατεί πάνω στο τεντωμένο σχοινί μιας ενδεχόμενης εκδίωξης της από την Ευρωζώνη.

(γ) Τρίτον, και σπουδαιότερον, όσο πυκνές και εάν είναι οι διπλωματικές επαφές της Αθήνας στην περιοχή, και είναι αξιοσημείωτο ότι η κυβέρνηση Τσίπρα δεν ακολουθεί τα ιδεολογικά αντι-ισραηλινά μανισφέστα που εξέδιδε ο ΣΥΡΙΖΑ μετά από κάθε ελλαδο-ισραηλινή συνάντηση κορυφής ιδίως την περίοδο 2011-2013, η συνεχιζόμενη ελλαδο-ευρωπαϊκή διελκυστίνδα αυτο-υπονομεύει την αξιοπιστία των γεωπολιτικών ανοιγμάτων της χώρας. Η Ελλάδα είναι σημαντική και ελκυστική ως εταίρος και δυνητικός σύμμαχος στην περιοχή για την Αίγυπτο (και για το Ισραήλ) επειδή ακριβώς παραμένει στον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής ενοποίησης, δηλαδή την Ευρωζώνη. Μια Ελλάδα χρεωκοπημένη και απόβλητη από την Ε.Ε και την Ευρωζώνη θα έχει εφιαλτικές συνέπειες όχι μόνο για την αμυντική επάρκεια και ικανότητα της Ελλάδος αλλά και για την αξιοπιστία των όποιων διπλωματικών της πρωτοβουλιών.

Υπό την άποψη αυτή η τριμερής της Λευκωσίας για την Ελλάδα αποτελεί επένδυση για το μέλλον χωρίς να παράγει κάποιο απτό άμεσο αποτέλεσμα. Πιθανή εξαίρεση θα μπορούσε να αποτελέσει η εντατικοποίηση της συνεργασίας σε θέματα παράνομης μετανάστευσης που θα επιτάχυνε την ανάγκη κοινών αεροναυτικών ασκήσεων Ελλάδος-Κύπρου-Αιγύπτου στην Ν.Α. Μεσόγειο, ενώ θα μπορούσε να επιδιωχθεί και η συμμετοχή αιγυπτιακών αεροσκαφών στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που θα στοχεύσουν τα δίκτυα λαθρομετανάστευσης στη Λιβύη.

Για την Κύπρο η τριμερής της Λευκωσίας μπορεί να έχει αμεσότερα και πολύ πιο απτά αποτελέσματα. Το σημαντικότερο ίσως είναι ότι η κυβέρνηση επιτυχώς αποσυνδέει τη συνέχιση εμβάθυνσης του περιφερειακού της Κύπρου με την επανέναρξη του διακοινοτικού διαλόγου για το Κυπριακό. Οι παράλληλες τριμερείς συνεργασίες Κύπρου-Ελλάδος-Αιγύπτου-Ισραήλ πρέπει να συνεχισθούν και να εντατικοποιηθούν επειδή ακριβώς ενισχύουν το γεωστρατηγικό βάρος της Λευκωσίας και μπορούν συν τω χρόνω να ενισχύσουν τη διαπραγμευτική θέση της ελληνοκυπριακής πλευράς ασχέτως του άν υπάρχουν διακοινοτικές συνομιλίες και σε τι φάση βρίσκονται αυτές. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και πρέπει να ισχύσει με τον ενεργειακό σχεδιασμό της Λευκωσίας και της άμεσης επίσπευσης των διαπραγματεύσεων πώλησης αερίου προς την Αίγυπτο που θα αποτελέσει και το γεωστρατηγικό επιστέγασμα της ελληνο-αιγυπτιακής και ελληνο-ισραηλινής τριμερούς συνεργασίας.

(του δρ.Θεόδωρου Τσακίρη, Επίκουρου Καθηγητή Γεωπολιτικής & Υδρογονανθράκων Πανεπιστημίου Λευκωσίας & Επικεφαλής Ενεργειακού Προγράμματος ΕΛΙΑΜΕΠ)