Ευρώπη, ΗΠΑ και οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν

Μια περίεργη πλήξη περιβάλλει ένα από τα πιο δραματικά θεάματα στο σύγχρονο πολιτικό θέατρο. Αν και το αποτέλεσμα των έντονων διαπραγματεύσεων των E3 +3 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στη Γενεύη το περασμένο Σαββατοκύριακο ήταν ασαφές και η επόμενη συνάντηση έχει προγραμματιστεί για τις 20 Νοεμβρίου, οι εικόνες του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, John Kerry, καθώς και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Μohammed Javad Zarif, να κάθονται ο ένας απέναντι από τον άλλον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αποπνέουν ένα σουρεαλιστικό αέρα. Ο υψηλός βαθμός επαφής και συζήτησης και η ελπίδα για το κλείσιμο μιας αρχικής συμφωνίας, ήταν αρκετά για τον Ανώτατο Ηγέτη, Ayatollah Khamenei, να δημοσιεύσει στο twitter, «οι διαπραγματευτές μας είναι παιδιά της επανάστασης» και για το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία να καταληφθούν από ταυτόχρονη υστερία.

Η Σαουδική Αραβία ειδικότερα ήταν ιδιαίτερα ταραγμένη τον τελευταίο καιρό. Έχοντας αποτύχει να πείσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να επέμβουν στρατιωτικά στη Συρία, μια χώρα που ο υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι έχει καταληφθεί από το Ιράν, έλαβε την άνευ προηγουμένου απόφαση να απορρίψει την έδρα της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, δηλώνοντας ότι το σώμα δεν έχει ανταποκριθεί στις ευθύνες του. Επιπλέον, έχει κλιμακώσει την παροχή στρατιωτικής βοήθειας προς τις ένοπλες δυνάμεις της αντιπολίτευσης που δρουν σε όλη τη Συρία, ενώ η περιφρόνηση για τις διαπραγματεύσεις που διεξήχθησαν στη Μόσχα και στη Δαμασκό και καθυστέρησαν την διάσκεψη Geneva II, είναι ορατή σε όλο το Ριάντ.

Η Συρία, όπου μια ειρηνική εξέγερση μετατράπηκε σε πεδίο μάχης δι αντιπροσώπων , είναι η τελευταία δοκιμασία της σύγκρουσης σε μια περιοχή η οποία στέκεται πάνω σε ένα μακροχρόνιο πολιτικό ρήγμα, την αντιπαλότητα της Σαουδικής Αραβίας και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, που χρονολογείται εδώ και δεκαετίες. Το ρήγμα, που εδραιώθηκε από την πολιτική και οικονομική απομόνωση της τελευταίας από τη Δύση, επίσης έχει διαμορφώσει την περίεργη, αλλά (μέχρι πρόσφατα) αδιατάραχτη συμμαχία μεταξύ των Δυτικοευρωπαϊκών κρατών, των ΗΠΑ, και των μοναρχιών του Κόλπου. Πράγματι, η αποδοχή των σταθερών αυταρχικών καθεστώτων ως προπύργιο εναντίον μιας ιρανικής κυβέρνησης η οποία διάκειται εχθρικά προς τη Δύση αποτελεί, εδώ και πολύ καιρό ένα sine qua non της περιφερειακής πολιτικής, οπότε η κλιμάκωση των διπλωματικών επαφών με την Ισλαμική Δημοκρατία δεν μπορεί να διαβαστεί ως τίποτα άλλο πέρα από μια ριζοσπαστική αλλαγή .

Η τελευταία έκδοση της Ανάλυσης του Κόλπου του ECFR  διερευνά τον πολιτικό και στρατηγικό ανταγωνισμό που είχε μια βαθιά καταστροφική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή, με πιο προβληματικό μέρος την ανάπτυξη και την χειραγώγηση των θρησκευτικών θεμάτων. Σε ό,τι αφορά την εσωτερική και εξωτερική πολιτική τους, η γενική κατεύθυνση των περιφερειακών κυβερνήσεων έχει γίνει, αναμφισβήτητα, πιο ανταγωνιστική. Για πολλά αυταρχικά καθεστώτα, η διακίνηση θρησκευτικών υπερβολών εναντίον μειονοτικών κοινοτήτων, είτε σουνιτών είτε σιϊτών, αποτελεί ένα βολικό μέσο για την διαιώνιση των διακρίσεων. Αν και η ύπαρξη αυτής της μισαλλοδοξίας δεν αποτελεί έκπληξη, όταν το επίπεδο του πολιτικού πλουραλισμού είναι χαμηλό, ο αντίκτυπός της είναι επικίνδυνος και καταστροφικός, όταν ο σεχταρισμός αναμειγνύεται με τα λοιπά αίτια της σύγκρουσης. Το Ιράκ και ο Λίβανος εξακολουθούν να έχουν ανοιχτές πληγές από θρησκευτικές συγκρούσεις και στη Συρία ανοίγουν καθημερινά νέες. Όταν η οποιαδήποτε ομάδα θεωρεί ότι έχει πληγεί λόγω των εθνοτικών και θρησκευτικών συνεργασιών  της, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ κοινοτήτων και κράτους μετατρέπεται σ’ ένα ενοχλητικό εγχείρημα.

Πώς συνδέονται όλα αυτά με τα επίπεδα εμπλουτισμού και την πυρηνική φυγοκέντρηση στο Fordow; Με απλά λόγια, αν τους επόμενους μήνες, οι E3 +3 και το Ιράν συνάψουν και εφαρμόσουν μια συμφωνία, τότε αυτό θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας μεταμόρφωσης του Ιράν από κράτος παρίας σε ένα αποδεκτό μέλος της περιοχής, καθώς και της διεθνούς κοινότητας στο σύνολό της. Η προοπτική δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε διασφαλισμένη και υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα ως προς το αν η Δύση θα πατήσει επί των σωμάτων των νεκρών Σύρων, στην οδό προς της προσέγγισή της με το Ιράν, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι το Ιράν, που έχει επενδύσει τόσα πολλά κεφάλαια, τόσο υλικά όσο και πολιτικά, στην διατήρηση του καθεστώτος του Assad φοβούμενο μήπως εμφανιστεί μια νέα εχθρική κυβέρνηση στη γειτονιά του, θα αποσυρθεί από την συμμαχία. Ωστόσο, οι ανησυχίες ότι αν δοθεί στο Ιράν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, τότε αυτό θα προσπαθήσει να διαιωνίσει την επανάσταση των Σιϊτών στην ευρύτερη περιοχή είναι επίσης υπερβολικές, διότι η όρεξη για την άσκηση της αρχαϊκής ισλαμιστικής πολιτικής στην περιοχή μειώνεται.

Ακόμα σημαντικότερο, η Δυτική επιρροή και το ενδιαφέρον στην περιοχή μειώνονται αργά, αλλά πραγματικά. Οι χώρες του Κόλπου προσφέρουν περισσότερα από τους Ευρωπαίους και Αμερικανούς χορηγούς σε επενδύσεις και οικονομική ενίσχυση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική και η τάση αυτή είναι απίθανο να αντιστραφεί. Η ομπρέλα ασφαλείας η οποία παρέχεται στον Κόλπο βάσει των συμμαχιών του με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη δεν θα καταρρεύσει εν μία νυκτί, αλλά οι διαρκώς αυξανόμενοι όγκοι των πωλήσεων όπλων σε κράτη όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ αναδεικνύουν μια ανησυχητική διαπίστωση ότι οι σύμμαχοι του χθες μπορεί να μην υπάρχουν αύριο.

Η συνειδητοποίηση αυτή δεν είναι εγγενώς καταστροφική. Εάν τα κράτη του Κόλπου νιώθουν ότι ο ανταγωνισμός τους με την Τεχεράνη δεν φέρει πλέον το βάρος της στρατιωτικής υποστήριξης της Δύσης, τότε η ανάγκη για νέες περιφερειακές ρυθμίσεις ασφαλείας γίνεται πιο εφικτή και ελκυστική, εφόσον και το Ιράν επιθυμεί να επανιδρύσει τις σχέσεις του με την ευρύτερη γειτονιά του, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες. Χωρίς την ύπαρξη κάποιου συγκεκριμένου σχεδίου για τον τερματισμό της διεθνούς αντιπαράθεσης με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα, είναι πολύ νωρίς για οποιονδήποτε να διακηρύξει μια στρατηγική νίκη. Η πολιτική ακροβασιών και ο αντίκτυπος της καταστροφής που εκτυλίσσεται στη Συρία θα καταστήσει δυσκολότερη τη νέα περιφερειακή διπλωματία τους επόμενους μήνες και χρόνια. Αλλά όσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι ΗΠΑ κινούνται προς μια στάση εποικοδομητικής δέσμευσης με την Ισλαμική Δημοκρατία και καταφέρουν να διαχειριστούν την μουρμούρα, των κατά κάποιο τρόπο, πικρών συμμάχων, οι συνομιλίες της Γενεύης μπορεί να αποδειχθούν η αρχή του τέλους για την πιο ενοχλητική σύγκρουση της περιοχής.

(της Fatima Ayub, capital.gr)