Η Πράσινη Μετάβαση αναβάλλεται επ’ αόριστον

Η Ευρώπη πριν πέντε χρόνια πατούσε τέρμα γκάζι για την Πράσινη Μετάβαση. Green Deal, Fit for 55, μηδενικές εκπομπές το 2050, απαγόρευση πώλησης θερμικών κινητήρων στα αυτοκίνητα, απολιγνιτοποίηση με ημερομηνία λήξης. Αυτό ήταν το νέο και επικρατέστερο δόγμα. Όποιος αμφισβητούσε το χρονοδιάγραμμα, στιγματιζόταν ως οπισθοδρομικός. Όποιος προειδοποιούσε για το τεράστιο κόστος, κατηγορούνταν ότι δεν βλέπει καθαρά στο μέλλον.

Το μέλλον όμως ήρθε πιο γρήγορα και έφερε μαζί του το λογαριασμό.

Η βιαστική μετάβαση, σε συνδυασμό με τη γεωπολιτική κατάρρευση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και την εξάρτηση από ακριβό LNG, εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος για την Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρέθηκε να πληρώνει πολλαπλάσια για ρεύμα και φυσικό αέριο από τους ανταγωνιστές της στις ΗΠΑ και στην Ασία. Η χημική βιομηχανία της Γερμανίας συρρικνώθηκε. Η χαλυβουργία πιέστηκε. Η βαριά βιομηχανία μετέφερε παραγωγή εκτός Ευρώπης. Η αποβιομηχάνιση έπαψε να είναι θεωρητική έννοια και έγινε στατιστικό δεδομένο με χαμένες θέσεις εργασίας και κλειστά εργοστάσια. 

Την ίδια στιγμή η Ινδία και η Κίνα προσέθεταν την κατανάλωση μιας Ελλάδας το χρόνο στο ανθρακικό μίγμα τους. 

Όταν όμως το κόστος ενέργειας μετατρέπεται σε λειτουργικό μειονέκτημα της οικονομίας, η πράσινη μετάβαση παύει να είναι στρατηγικό πλεονέκτημα και γίνεται οικονομικό βάρος. Οι ευρωπαίοι ηγέτες μοιάζει να έχουν αρχίσει να το καταλαβαίνουν. Δεν το ομολογούν ευθέως, αλλά το δείχνουν με τις κινήσεις τους. Αναβολές, επανεξετάσεις, "απλουστεύσεις", "Omnibus” πακέτα για να μειωθεί η κανονιστική πίεση. Η ρητορική παραμένει πράσινη. Η πράξη κόβει ταχύτητα. Ισως και να τραβάει χειρόφρενο.

Τα αυτοκίνητα μάλλον δεν θα γίνουν ηλεκτρικά με τον ρυθμό που είχε ανακοινωθεί. Η αγορά μιλάει πιο ξεκάθαρα από τα κυβερνητικά δελτία Τύπου. Οι πωλήσεις ηλεκτρικών επιβραδύνονται. Οι καταναλωτές αντιδρούν στο υψηλό αρχικό κόστος, στην αυτονομία, στην υποδομή της φόρτισης. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες ζητούν χαλάρωση στόχων και ρεαλισμό. Οι κυβερνήσεις ακούν; 

Μάλλον, καθώς η απαγόρευση των θερμικών κινητήρων μετατρέπεται από βεβαιότητα σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης και διαλόγου. 

Ποιο μηδενικό ανθρακικό αποτύπωμα ως το 2050; Ο στόχος παραμένει στα χαρτιά, αλλά η διαδρομή προς τα εκεί γεμίζει αστερίσκους. Εφόσον οι ενδιάμεσοι στόχοι μετακινούνται, αν το ETS γίνεται αντικείμενο πολιτικής παρέμβασης όταν οι τιμές πιέζουν, αν οι κανονισμοί απλοποιούνται για να ανακουφιστεί η βιομηχανία, τότε το 2050 απομακρύνεται χωρίς ακόμη να ανακοινώνεται. Η πολιτική δεν λειτουργεί με απόλυτες δηλώσεις αλλά με μετατοπίσεις.

Και τα πετρελαϊκά καύσιμα; Πριν πέντε χρόνια η Ευρώπη προγραμμάτιζε το τέλος τους. Σήμερα η συζήτηση είναι πιο προσγειωμένη. Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης επανήλθε στην κορυφή της ατζέντας. Κανείς δεν μιλά πλέον για "απόλυτες απαγορεύσεις” χωρίς εναλλακτικές. Η πραγματικότητα μας υπενθύμισε ότι οι οικονομίες δεν λειτουργούν με συνθήματα.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το σύνθημα είναι ξεκάθαρο: "Drill baby drill”. Ο Ντόναλντ Τραμπ το φωνάζει χωρίς περιστροφές. Και η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία, όσο κι αν διαφωνεί ιδεολογικά, αναγκάζεται να χορεύει στον ρυθμό της αμερικανικής ενεργειακής ισχύος. 

Οι τρυφηλοί ευρωπαίοι γραφειοκράτες που δεν έχουν δει ποτέ τρακτέρ από κοντά ούτε έχουν μπει ποτέ σε χαλυβουργείο ή ίσως ούτε και εργοστάσιο μεταποίησης, εκείνοι που προέτρεπαν με υπεροψία τους Ευρωπαίους βιομηχάνους να φύγουν από την ευρωπαϊκή ήπειρο βάζοντας ανεδαφικούς περιβαλλοντικούς περιορισμούς και έτσι σκοτώνοντας χιλιάδες βιομηχανικές θέσεις εργασίας ώστε οι βιομήχανοι να μεταφέρουν τις βιομηχανιες τους αλλού, μοιάζει να πλησιάζει η ώρα να καταπιούν τα λόγια τους. Ίσως και να χάσουν τη δουλειά τους αν δεν συμμορφωθούν. 

Το αμερικανικό LNG γεμίζει τους ευρωπαϊκούς τερματικούς σταθμούς. Η διαφορά στο κόστος ενέργειας της Ευρώπης διευρύνει το επενδυτικό χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές και την αμερικανική οικονομία.

Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στο Μόναχο ήταν ακόμη πιο καθαρή. Οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να είναι για πάντα ο χορηγός της ευρωπαϊκής άμυνας, επιδοτώντας τις ευρωπαϊκές εμμονές. Δεν θα εγκαταλείψουν άμεσα την Ευρώπη φαίνεται, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: αυξήστε τις δαπάνες σας, αναλάβετε εσείς την ευθύνη που σας αναλογεί. 

Η ήπειρος που είχε επενδύσει πολιτικό κεφάλαιο κατεξοχήν στην πράσινη ατζέντα, καλείται τώρα να επενδύσει πραγματικό κεφάλαιο στην άμυνά της. 

Και εδώ αρχίζει η μεγάλη σύγκρουση προτεραιοτήτων. Η Ευρώπη έχει πάρα πολλά πλέον στο πιάτο της. 

Ενεργειακό κόστος που διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα. Αμυντική ανεπάρκεια που απαιτεί εκατοντάδες δισεκατομμύρια για να διορθωθεί. Αποβιομηχάνιση και αργό θάνατο της βαριας βιομηχανιας που απειλεί κοινωνική συνοχή και την οικονομική ασφάλεια της ηπείρου. Υπερβολικό κόστος κανονισμών και απαγορευτικού νομικού πλαισίου που επιβαρύνει κάθε επενδυτική απόφαση!

Η πράσινη μετάβαση, όταν σχεδιάστηκε, στηριζόταν στην παραδοχή ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ηγηθεί τεχνολογικά και να μετατρέψει τη ρύθμιση σε πλεονέκτημα. Στην πράξη, μεγάλο μέρος της βιομηχανικής αλυσίδας αξίας μεταφέρθηκε αλλού. Η Κίνα κυριάρχησε σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες. Οι ΗΠΑ προσέφεραν γενναίες επιδοτήσεις. Η Ευρώπη έμεινε με τους ανεδαφικούς κανονισμούς και τους γραφειοκράτες. 

Η ήπειρος που γέννησε τη βιομηχανική επανάσταση, κατέληξε να εισάγει τεχνολογία την οποία είχε νομοθετήσει να επιβάλει. Αυτό είναι το παράδοξο της ευρωπαϊκής "στρατηγικής" ή όπως το λέμε στο χωριό μου κουφιοκεφαλιάς. Και αυτός είναι ο λόγος που σήμερα το φρένο στην πράσινη μετάβαση δεν είναι ιδεολογική μεταστροφή αλλά φυσικό επακόλουθο.

Η Ευρώπη η ίδια έκανε τον εαυτό της τον μεγάλο ασθενή του 21ου αιώνα μόνη της. Όχι επειδή επέλεξε την πράσινη μετάβαση. Αλλά επειδή την υλοποίησε με ταχύτητα που αγνόησε το πραγματικό βιομηχανικό της υπόστρωμα και με κανονιστική υπερβολή που στραγγάλισε την επιχειρηματικότητα, την πυρηνική ενέργεια και τα κλασικά ορυκτά καύσιμα που την έφεραν ως εδώ. Όταν η συμμόρφωση κοστίζει περισσότερο από την καινοτομία, η οικονομία παγώνει ή μάλλον μαραίνεται. 

Τώρα, η καθυστέρηση της άμετρης, βιαστικής και πανάκριβης πράσινης μετάβασης απελευθερώνει ευρωπαϊκούς πόρους, που μπορούν να κατευθυνθούν σε δίκτυα, σε αποθήκευση, σε έρευνα, σε άμυνα. 

Πόρους που μπορούν να στηρίξουν την παραγωγή αντί να τιμωρούν την κατανάλωση. Η προσαρμογή είναι μεν ήττα του γραφειοκρατικού κατεστημένου της ΕΕ, αλλά είναι επιβίωση για τους πολίτες και τα κράτη της Ευρώπης. 

Όμως η καθυστέρηση από μόνη της δεν αρκεί. Αν η Ευρώπη δεν επανεξετάσει γενικότερα τον μετριασμό της υπερ-ρύθμισης, αν δεν περιορίσει το διοικητικό βάρος που μετατρέπει κάθε επένδυση σε νομικό λαβύρινθο, τότε θα βρεθεί σε σημείο χωρίς επιστροφή. Η ανταγωνιστικότητα δεν αποκαθίσταται με δηλώσεις αλλά μόνο με απλούστερους κανόνες, με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και με σαφή βιομηχανική στρατηγική που ΔΕΝ περιλαμβάνει το διώξιμο των βιομηχανιών που αποτελούν θεμέλιο κάθε οικονομίας. 

Η πράσινη μετάβαση παραμένει αναγκαία σε βάθος χρόνου. Η κλιματική πρόκληση δεν εξαφανίζεται επειδή η Ευρώπη δυσκολεύεται. Αλλά η μετάβαση πρέπει να είναι βιομηχανικά βιώσιμη, κοινωνικά ανεκτή, τεχνολογικά εφικτή και γεω-οικονομικά ρεαλιστική. Αλλιώς μετατρέπεται από λύση σε επιταχυντή παρακμής και του πτωτικού σπιράλ στο οποίο ήδη βρίσκεται η Ευρώπη. 

Η ΕΕ έχει μπροστά της μια ξεκάθαρη επιλογή: να επιμείνει σε ένα ανεδαφικό χρονοδιάγραμμα, εφεύρημα γραφειοκρατών σε διαζύγιο με την πραγματική ζωή, που αποδυναμώνει τη βάση της, ή να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική της, εξισορροπώντας οικονομία, περιβάλλον, ανταγωνιστικότητα και άμυνα. 

Το φρένο που πατά σήμερα είναι το πρώτο θετικό βήμα αυτοσυντήρησης. 

Το ερώτημα είναι: θα ακολουθήσει και στροφή τιμονιού πριν ο δρόμος τελειώσει σε γκρεμό;

(capital.gr)